Ziyosfera

Melanie Klein

Меланиэ Клеин (Реизес; 1882-йил 30-март — 1960-йил 22-сентябр) австриялик-инглиз ёзувчи ва психоаналист бўлиб, болаларни таҳлил қилиш иши билан танилган. У обект муносабатлари назариясининг ривожланишидаги асосий шахс эди. Клеиннинг таъкидлашича, чақалоқлик давридаги оғзаки экзистенсиал ташвиш онгсизликнинг шаклланишини катализлайди, натижада дунё онгсиз равишда яхши ва ёмон идеализацияга бўлинади. Унинг назариясига кўра, бола бу бўлинишни қандай ҳал қилиши боланинг конституциясига ва боланинг тажрибаларини тарбиялаш характерига боғлиқ; ҳал қилиш сифати инсоннинг ҳаётида кейинчалик бошдан кечирадиган қайғуларнинг мавжудлиги, йўқлиги ёки тури ҳақида маълумот бериши мумкин.

Ҳаёти

Меланиэ Клеин c. 1900

Меланиэ Клеин яҳудий оиласида туғилган ва ҳаётининг кўп қисмини Вена шаҳрида ўтказган. У ота-онаси шифокор ва Либусса Реизеснинг тўртинчи ва охирги фарзанди эди[1]. Гимназияда таҳсил олган Клеин тиббиётни ўрганишни режалаштирган. Унинг оиласи бойлигини йўқотиши унинг режаларини ўзгартиришига сабаб бўлди.

21 ёшида у саноат кимёгари Артур Клеинга турмушга чиқди ва кўп ўтмай биринчи фарзанди Мелиттани дунёга келтирди. Унинг ўғли Ҳанс 1907-йилда ва иккинчи ўғли Эрих 1914-йилда туғилди. У қўшимча иккита фарзанд кўришни хоҳлади, аммо Клеин клиник депрессиядан азият чекди ва бу ҳомиладорлик унга катта зарар етказди. Бу бахциз никоҳ тез орада Клеинни даволанишга мажбур қилди. 1910-йилда унинг оиласи Будапештга кўчиб ўтганидан кўп ўтмай, Клеин психоаналитик Шандор Ференcзи билан терапия курсини бошлади. Айнан бирга бўлган вақтларида Клеин психоанализни ўрганишга қизиқиш билдирган.

Ференcзи рағбатлантирган Клеин ўз фарзандларини кузатишдан ўқишни бошлади[2]. Шу вақтга қадар болаларда психоанализ мавзусида фақат минимал ҳужжатлар мавжуд эди, Клеин ўзининг " ўйин техникасини " ишлаб чиқиш орқали бундан фойдаланди. Катталар психоанализидаги эркин ассоциацияга ўхшаб, Клеиннинг ўйин техникаси болалар ўйинлари ва ўзаро таъсири ортидаги онгсиз маънони изоҳлашга ҳаракат қилди.

1921-йилда никоҳи муваффақияцизликка учрагач, Клеин Берлинга кўчиб ўтди ва у ерда Карл Абраҳам қўл остида Берлин психо-аналитик жамиятига қўшилди. Абраҳам ўзининг болалар билан кашшофлик фаолиятини қўллаб-қувватлаган бўлса-да, Берлинда Клеин ҳам, унинг ғоялари ҳам қўллаб-қувватланмади. Академик малакаси ҳатто бакалавр даражасини ҳам ўз ичига олмаган ажрашган аёл сифатида Клеин эркак шифокорлар устунлик қиладиган касбда кўринадиган курашувчи эди. Шунга қарамай, Клеиннинг дастлабки иши ривожланаётган психоанализ назариялари ва усулларига, хусусан, Буюк Британияда кучли таъсир кўрсатди. 

Унинг инсон ривожланиши ва мудофаа механизмлари ҳақидаги назариялари мунозараларга сабаб бўлди, чунки улар Фрейднинг ривожланиш назариялари билан зиддиятли бўлиб, ривожланиш психологияси оламида кўплаб муҳокамаларга сабаб бўлди. Тахминан бир вақтнинг ўзида Анна Фрейд билан Клеин ўз ғояларини тақдим этди. Клеин издошлари ва Фрейд издошлари ўртасидаги узоқ давом этган мунозаралар фонида иккаласи норасмий рақибга айланди. Ушбу " баҳсли мунозаралар " даврида Британия Психоаналитик Жамияти учта алоҳида таълим бўлимига бўлинган: (1) Клеин, (2) Фрейд ва (3) Мустақил. Бу баҳслар ниҳоят тўхтади  болаларни таҳлил қилиш соҳасида ўқитишга икки томонлама ёндашиш бўйича келишув билан якунланди.

Психоанализга қўшган ҳиссаси

Меланиэ Клеин c. 1927-йил
Меланиэ Клеиннинг 70 йиллигини нишонлаш учун кечки овқат

Клеин ёш болалар билан анъанавий психоанализни биринчилардан бўлиб қўллаган. У ўзининг техникасида (масалан, ўйинчоқлардан фойдаланган ҳолда болалар билан ишлаш) ва чақалоқ ривожланиши ҳақидаги назарияларида инновацион эди. Академик ҳамжамиятдагиларнинг ҳурматини қозонган Клеин психоанализ бўйича жуда таъсирли ўқув дастурини яратди.

Болаларнинг ўйинини ва ўзаро таъсирини кузатиш ва таҳлил қилиш орқали Клеин Фрейднинг онгсиз ақл ишига асос солди. Унинг чақалоқнинг онгсиз ақл шўнғиши эрта Эдип комплексининг топилмаларини, шунингдек, суперегонинг ривожланиш илдизларини берди.

Клеиннинг назарий иши Фрейднинг ўлим пулсациясининг мавжудлигига бўлган ишончини ўз ичига олади, бу барча тирик организмлар табиатан „ноорганик“ ҳолатга ва шунинг учун қандайдир тарзда ўлимга қаратилган деган тушунчани акс эттиради. Психологик нуқтаи назардан, Эрос (ҳаёт пулсацияси), ҳаётнинг тахмин қилинган қўллаб-қувватловчи ва бирлаштирувчи принсипи, шунинг учун ҳаётни тугатиш ва парчалашга интиладиган Танатос (ўлим пулсацияси) ҳамроҳ кучига эга деб тахмин қилинади. Фрейд ҳам, Клеин ҳам бу „биоментал“ кучларни психиканинг асоси деб билишган. Ақлий матрицаси ид бўлган бу бирламчи онгсиз кучлар эгони — бошдан кечираётган ўзини-ўзини фаолиятга қўзғатади. Ид, эго ва суперего, шубҳасиз, жуда мураккаб ва асосан аниқланмаган психодинамик операцияларга ишора қилувчи стенография (инстинктларга ўхшаш) атамалар эди.

Чақалоқларни кузатиш

Клеиннинг чақалоқларни кузатиш муҳимлиги ҳақидаги иши 1935-йилда сутдан ажратиш бўйича оммавий маъруза билан бошланган.

Клеиннинг таъкидлашича, она-бола муносабатлари чақалоқни озиқлантириш ва ривожлантиришдан кўра кўпроқ нарсага асосланади; онанинг чақалоғи билан боғланиши ва алоқаси кўпроқ бўлмаса ҳам, худди шундай муҳим. Клеин ўзи ва ўзи билган оналарининг ҳақиқий кузатувларидан фойдаланган ҳолда шундай хулосага келди. У гўдаклар оналарининг юзига, оналарининг қўлларининг тегишига ва чақалоқларнинг оналарининг кўкрагига тегишидан завқланишларини тасвирлаб берди. Ўзаро муносабатлар туғилгандан кейин тез орада пайдо бўладиган меҳрга асосланади. Клеиннинг сўзларига кўра, чақалоқлар икки ойлигида онага боқишдан ташқари қизиқиш билдирадилар. У чақалоқ тез-тез онага табассум қилишини ва кўкрагига қучоқлашини кузатди. Чақалоқнинг онанинг муносабати ва ҳис-туйғуларига муносабати, чақалоқ кўрсатадиган севги ва қизиқиш обект муносабатларини белгилайди.

Клеин, шунингдек, чақалоқлар эришган ютуқлари ота-оналарига қувонч бахш этишини тан олишларини айтади. Бу ютуқларга эмаклаш ва юриш киради. Бир кузатишда Клеиннинг айтишича, чақалоқ ўз ютуқлари билан онасига муҳаббат уйғотишни хоҳлайди. Чақалоқ унга завқ бағишлашни хоҳлайди. Клеиннинг айтишича, чақалоқ уларнинг табассуми онасини хурсанд қилишини ва унинг эътиборини жалб қилишини сезади. Чақалоқ, шунингдек, уларнинг табассуми йиғлашдан кўра яхшироқ мақсадга хизмат қилиши мумкинлигини тушунади.

Болалар таҳлили

Фрейднинг болалар ҳақидаги ғоялари асосан катталар беморлари билан ишлашдан келиб чиққан бўлса, Клеин болалар билан бевосита ишлашда инновацион эди, кўпинча икки ёшдагиларни кузатган эди. Клеин болалар ўйинини ҳиссий мулоқотнинг асосий усули сифатида кўрди. Болаларнинг қўғирчоқлар, ҳайвонлар, пластилин ёки қалам ва қоғоз каби предметлар билан ўйнашларини кузатар экан, Клеин уларнинг фаолияти ва ўзаро таъсирини ҳужжатлаштирди. Кейин у уларнинг ўйинлари ортидаги онгсиз маънони изоҳлашга ҳаракат қилди. Фрейддан кейин у ота-она фигуралари боланинг хаёлий ҳаётида муҳим рол ўйнаганлигини таъкидлади ва Фрейднинг Эдип комплексининг ёш даври нотўғри деган хулосага келди. Фрейдга зид равишда у суперего туғилишданоқ мавжуд бўлишини таклиф қилди.


Клеиннинг болаларни таҳлил қилишда тажовузкорликни ўзига хос муҳим куч сифатида кўришни талаб қилиши уни Фрейднинг қизи Анна Фрейд билан зиддиятга олиб келди, у континентал Европадаги бошқа таниқли болалар психотерапевтларидан бири бўлган, аммо 1938-йилда Клеин ишлаган Лондонга кўчиб ўтган. Ушбу можародан кўплаб баҳс-мунозаралар пайдо бўлди ва улар кўпинча баҳсли мунозаралар деб аталади. Ҳар икки томон ўртасида жанглар бўлиб ўтди, уларнинг ҳар бири илмий мақолалар тақдим этди, ўз позицияларини ишлаб чиқди ва уруш давридаги Британияда улар фарқ қилган. Охир-оқибат муросага эришилди, унга кўра Британия Психоаналитик Жамиятида учта алоҳида ўқув гуруҳи тузилди, Анна Фрейднинг таъсири АҚШда асосан устунлик қилди.

Обект муносабатлари назарияси

Меланиэ Клеин ва Анна Фрейд

Клеин обект муносабатлари назариясининг асосий асосчиларидан бири сифатида танилган[3]. Психоанализнинг ушбу назарияси барча шахслар ўзларининг ички ва биринчи навбатда онгсиз муносабатлар соҳасига эга деган тахминга асосланади. Бу муносабатлар нафақат шахс атрофидаги дунёга, балки аниқроғи, мавзуни ўраб турган бошқа шахсларга ҳам тегишли. Обект муносабатлари назарияси, биринчи навбатда, одамларнинг бошқалар билан ўзаро таъсири, бу ўзаро таъсирлар қандай ичкилаштирилганлиги ва ҳозирги ичкилаштирилган обект муносабатлари инсоннинг психологик тузилишига қандай таъсир қилишига қаратилган. „Обект“ атамаси қўрқув, истак, ҳасад ёки бошқа таққосланадиган ҳис-туйғуларнинг потенциал тимсолини англатади. Обект ва субектга ажратилган[4], клиник шароитда фойдаланилганда эҳтиёжнинг маҳрум бўлган соҳаларини ҳал қилишда янада соддалаштирилган ёндашувга имкон беради.

Клеиннинг ёндашуви Анна Фрейднинг эго-психологик ёндашувидан фарқ қилди. Клеин тузилмавий моделнинг шахслараро жиҳатини ўрганиб чиқди. 1920-йилларнинг ўрталарида у биринчи мудофаа усули ҳақида бошқача фикрда эди. Клеин буни ҳайдаш деб ҳисоблаган, Фрейд эса бу репрессия деб тахмин қилган (Стеин, 1990). Клеин, чақалоқ туғилгандан бошлаб, „яхши“ ёки „ёмон“ деб ҳисобланган ва архаик қисм-обект сифатида ички қабул қилинган онаси билан боғланиши мумкин, бу билан чақалоқнинг хаёлий ҳаётини ривожлантиради. Ушбу тахмин туфайли Клеиннинг эътиқодлари ундан эго туғилишдан мавжуд эканлигини эълон қилишни талаб қилди, бу эса чақалоққа эрта ҳаётда бошқалар билан муносабатда бўлишга имкон беради (Ликиэрман & Урбан, 1999).

Феминизмга таъсири

Дороти Диннерштейннинг „Сув париси ва Минотавр“ (1976) китобида (Буюк Британияда „ Бешикнинг тебраниши ва дунёнинг ҳукмронлиги“ номи билан ҳам нашр этилган) Зигмунд Фрейднинг психоанализи элементларидан, айниқса Клеин томонидан ишлаб чиқилганидан келиб чиққан ҳолда, Диннерштейннинг таъкидлашича, жинсий алоқа ва тажовуз болаларни тарбиялаш фақат аёлларга қолдирилишининг муқаррар оқибатларидир. Ечим сифатида Диннерштейн эркаклар ва аёллар чақалоқ ва болаларни парвариш қилиш мажбуриятларини тенг тақсимлашни таклиф қилди[5]. Ушбу китоб АҚШнинг иккинчи тўлқини феминизмининг классикасига айланди ва кейинчалик етти тилга таржима қилинди[6].

Клеиннинг ишини танқид қилган феминистлар эътиборни жинс, жинсий истакни боғлайдиган табиий сабаб-оқибат асоссиз тахминига, гендернинг стереотипик тавсифларига ва умуман, гетеросексуал динамиканинг рецептив меъёрий имтиёзларига қаратди[7].

Оммавий маданиятда

  • Меланиэ Клеин 1988-йилда Николас Райтнинг " Мрс. Клеин . 1934-йилда Лондонда бўлиб ўтган спектакл Меланиэ Клеин ва унинг қизи Мелитта Шмидеберг ўртасидаги зиддиятни ўз ичига олади (Меланиэнинг ўғли Ханс Клеин вафотидан кейин). Меланиэ Клеиннинг тасвири жуда таъсирли: ўйин Ҳанснинг ўлими ўз жонига қасд қилиш эканлигини кўрсатади ва Клеин бу икки болани таҳлил қилганини кўрсатади. Лондондаги Коттесло театридаги асл спектаклда Гиллиан Барж Меланиэ Клеин ролини ўйнади, Зоэ Wанамакер ва Франческа Аннис иккинчи даражали ролларни ўйнади. 1995-йилда Ню-Ёркда спектакл қайта тикланганида, Меланиэ Клеинни Ута Хейген ўйнаган, у Меланиэ Клеинни ўйнаши керак бўлган рол сифатида тасвирлаган[8]. Спектакл 2008-йилда Британиянинг ББC 4 радиостансиясида эфирга узатилган ва 2009-йил октабр ойида Лондондаги Алмейда театрида Меланиэ Клеин ролида Клар Хиггинс иштирокида қайта тикланган.
    Меланиэ Клеин 1950-йилларда
  • Индиэ гуруҳи " Вулcано Сунс " ўзининг „Ёрқин апелсин йиллари“ номли биринчи рекордини Клеинга болалик давридаги тажовуз ҳақидаги иши учун бағишлади.
  • Шотландиялик ёзувчи Александр Маккол Смит ўзининг 44 Сcотланд Стреэт сериясида Меланиэ Клеин ва унинг назарияларидан кенг фойдаланади. Қаҳрамонлардан бири Ирен Клеин назариясига ихлосманд бўлиб, уни ўғли Берти тарбиясида „йўл кўрсатиш“ учун ишлатади.

Библиография

Меланиэ Клеиннинг асарлари тўрт жилдда тўпланган:

  • Меланиэ Клеиннинг тўпланган ёзувлари
    • 1-жилд — Севги, айб ва товон: ва бошқа асарлар 1921-1945, Лондон: Ҳогартҳ Пресс.
    • 2-жилд — Болалар психоанализи, Лондон: Ҳогартҳ Пресс.
    • 3-жилд — Ҳасад ва миннатдорчилик, Лондон: Ҳогартҳ Пресс.
    • 4-жилд — Болалар таҳлили ҳақида ҳикоя, Лондон: Ҳогартҳ Пресс.

Меланиэ Клеин ҳақидаги китоблар :*

  • Гросскуртҳ, Пҳйллис. Меланиэ Клеин: Ҳер Wорлд анд Ҳер Wорк. Неw Ёрк: Алфред А. Кнопф, Инc., 1986. ИСБН 1-56821-445-6. 
  • Роберт Ҳиншелwоод, Сусан Робинсон, Осcар Зарате, Интродуcинг Меланиэ Клеин, Иcон Боокс УК 2003
  • Роберт Ҳиншелwоод, А Диcтионарй оф Клеиниан Тҳоугҳт, Фреэ Ассоcиатион Боокс УК 1989
  • Роберт Ҳиншелwоод, Cлиниcал Клеин, Фреэ Ассоcиатион Боокс УК 1993
  • Меланиэ Клеин, 'Тҳе аутобиограпҳй оф Меланиэ Клеинъ эд. Жанет Саерс wитҳ Жоҳн Форрестер, Псйчоаналйсис анд Ҳисторй 15.2 (2013) пп. 127-63
  • Марй Л Жаcобус, „Тҳе Поэтиcс оф Псйчоаналйсис: Ин тҳе Wаке оф Клеин“, Охфорд Университй Пресс, 2006, ИСБН 0-19-924636-Х
  • Жулиа Кристева, Меланиэ Клеин (Эуропеан Перспеcтивес: А Сериэс ин Соcиал Тҳоугҳт анд Cултурал Cритиcисм) тр. Росс Губерман, Cолумбиа Университй Пресс, 2004
  • Доналд Мелтзер (Информатион ин Френч) „Тҳе Клеиниан Девелопмент (Неw эдитион)“, Публишер: Карнаc Боокс; Репринт эдитион 1998, ИСБН 1-85575-194-1
  • Доналд Мелтзер : „Дреам-Лифе: А Ре-Эхаминатион оф тҳе Псйчо-Аналйтиcал Тҳеорй анд Течниқуэ“ Публишер: Карнаc Боокс, 1983, ИСБН 0-902965-17-4
  • Меира Ликиэрман, „Меланиэ Клеин, Ҳер Wорк ин Cонтехт“ Cонтинуум Интернатионал, Папербаcк, 2002
  • Ҳанна Сегал (Информатион ин Френч):
  • Жоҳн Стеинер (Информатион ин Френч) : „Псйчиc Ретреац“ (…) релативе пеаcе анд протеcтион фром страин wҳен меанингфул cонтаcт wитҳ тҳе аналйст ис эхпериэнcед ас(…), Публишер: Роутледге; 1993, ИСБН 0-415-09924-2
  • C. Фред Алфорд, Меланиэ Клеин анд Cритиcал Соcиал Тҳеорй: Ан Аccоунт оф Политиcс, Арт, анд Реасон Басед он Ҳер Псйчоаналйтиc Тҳеорй, Яле УП 1990
  • Росе, Жаcқуэлине. Wҳй wар?: псйчоаналйсис, политиcс, анд тҳе ретурн то Меланиэ Клеин. Охфорд, УК Cамбридге, Масс., УСА: Б. Блаcкwелл, 1993. ИСБН 9780631189244. 
  • Ҳерберт Росенфелд (Информатион ин Френч): * „Импассе анд Интерпретатион: Тҳерапеутиc анд Анти-Тҳерапеутиc Фаcторс ин тҳе Псйчо-Аналйтиc Треатмент оф Псйчотиc, Бордерлине, анд Неуротиc Патиэнц“, Публишер: Тавистоcк Публиcатионс, 1987, ИСБН 0-422-61010-0
  • Жулиа Сегал: (1992). Меланиэ Клеин. Лондон: Саге. ИСБН 0-8039-8477-4ИСБН 0-8039-8477-4
  • Роналд Бриттон: „Сех, Деатҳ, анд тҳе Суперего: Эхпериэнcес ин Псйчоаналйсис“, Публишер: Карнаc Боокс; 2003, ИСБН 1-85575-948-9
  • Роналд Бриттон: „Белиэф анд Имагинатион“, Публишер: Тайлор & Франcис ЛТД; 1998, ИСБН 0-415-19438-5
  • Мониқуэ Лаурет эт Жеан-Пҳилиппе Райнауд, „Меланиэ Клеин, уне пенсéэ виванте“, Прессес Университаирес де Франcе, 2008, ИСБН 978-2-13-057039-4
  • Клеин, Меланиэ. Тҳе селеcтед Меланиэ Клеин Митчелл: . Неw Ёрк: Фреэ Пресс, 1987. ИСБН 9780029214817. 

Манбалар

  1. ↑ „меланиэ клеин труст“ (эн). www.меланиэ-клеин-труст.орг.ук. Қаралди: 2018-йил 30-ноябр.
  2. ↑ „Биограпҳй оф Меланиэ Клеин“ (эн). Қаралди: 2018-йил 30-ноябр.
  3. ↑ „Биограпҳй оф Меланиэ Клеин“ (эн). www.ападивисионс.орг. Қаралди: 2018-йил 1-декабр.
  4. ↑ Жоан Берзофф. Инсиде оут анд оуциде ин : псйчодйнамиc cлиниcал тҳеорй анд псйчопатҳологй ин cонтемпорарй мултиcултурал cонтехц, 2016. ИСБН 9781442236837. ОCЛC 1026414592. 
  5. ↑ Диннерстеин, Доротҳй (1987). Тҳе роcкинг оф тҳе cрадле анд тҳе рулинг оф тҳе wорлд. Лондон: Wоменъс Пресс. ИСБН 0-7043-4027-5.
  6. ↑ "Доротҳй Диннерстеин; Феминист Wритер Wас 69"(Обитуарй). Тҳе Неw Ёрк Тимес. Деcембер 19, 1992. Ретриэвед Април 2, 2011.
  7. ↑ ЎCоннор, Нореэн анд Рян, Жоанна ʻКлеин: тҳе Пҳантасй тҳат Анатомй ис Дестинй’ ин Шеллей Сагуаро (эд) Псйчоаналйсис анд Wоман: А Реадер, Лондон: Маcмиллан 2000
  8. ↑ Бен Брантлей, "Тҳеатер Ревиэw: Ута Ҳаген ретурнс, тоссинг Wине, " Неw Ёрк Тимес, 25 Оcтобер 1995.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Melanie_Klein" dan olindi