Melek Tourhan sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Sultana_Melek.jpg|thumb|Sultana Melek]]
'''Melek Hassan Tourhan''' ({{lang-ar|ملك حسن طوران}})(1869-yil 27-oktabr — 1956-yil 4-fevral) [[Misr]] sultoni Husayn Kamelning ikkinchi xotini. 1914-yilda eri taxtga oʻtirgach, u '''Sultona Melek''' ({{lang-ar|السلطانة ملك}}) nomini olgan.

== Yoshlik ==
1869-yilda [[Istanbul|Istanbulda]] tugʻilganMelek [[Cherkaslar|cherkes]] edi. Biroq, [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli]] davridagi koʻplab cherkeslardan farqli oʻlaroq, u qul emas edi<ref>[[Melek Tourhan#Tug74|Tugay 1974]], [https://books.google.com/books?id=K2NmAAAAMAAJ&q=Sultana+Melek+Circassian#search_anchor p. 203]</ref>. Onasi malika Nimet Muhtar Melekning doʻsti boʻlgan Emine Foat Toʻgay uni „ [[Venera (maʼbuda)|Venera]], kichkina, lekin mukammal mutanosib, chiroyli, jozibali qoramagʻiz, ajoyib ayol“ deb taʼriflagan<ref>[[Melek Tourhan#Tug74|Tugay 1974]], [https://books.google.com/books?id=K2NmAAAAMAAJ&q=pocket+Venus#search_anchor p. 203]</ref>. Toʻgʻay oʻzining oilaviy xotiralarida „bolaligida [Melek] nozik boʻlgan va Neshedil Qadin (Xediv Ismoilning xotini va malika Nimetning onasi) bilan Zaaferanning musaffo havosida ikki hafta vaqt oʻtkazish uchun yuborilgan“, deb taʼkidlaydi<ref>[[Melek Tourhan#Tug74|Tugay 1974]], [https://books.google.com/books?q=As+a+child+she+was+delicate+and+was+often+sent+to+spend+a+fortnight+with+Nesedil+Kadinefendi+in+the+salubrious+air+of&btnG=Search+Books p. 203]</ref>.

Melekning otasi Hasan Turhan Posho Usmonli dengiz flotida kapitan edi. Melek hali [[Goʻdak|goʻdak]] boʻlganida, u hayotini yaxshilash uchun uni asrab olishga berishni taklif qildi<ref>[[Melek Tourhan#Tug74|Tugay 1974]], [https://books.google.com/books?q=Her+father%2C+Hasan+Pasha%2C+a+captain+in+the+Ottoman+navy%2C+had+offered+his+infant+daughter+for+adoption%2C+thereby+hoping+to+improve+her+station.&btnG=Search+Books p. 203]</ref>. Melek Misrlik Xediv Ismoil Poshoning uchinchi xotini Jeshm Afet Hanim<ref>[[Melek Tourhan#Has00|Hassan 2000]], [https://books.google.com/books?id=00tKmHNrKLQC&pg=RA1-PA140 p. 140]</ref> tomonidan asrab olingan<ref>[[Melek Tourhan#Mos06|Mostyn 2006]], [https://books.google.com/books?id=Ap1yAAAAMAAJ&q=Sultana+Melek#search_anchor p. 128]</ref>.

== Nikoh ==
1887-yilda u xidivning sevimli oʻgʻli Husayn Kamilga uzatildi<ref name="Hamamsy">[[Melek Tourhan#Ham05|Hamamsy 2005]], [https://books.google.com/books?id=o3KBo3D1vVUC&pg=PA94 p. 94]</ref>. U unga uchta qiz koʻrdi: Qadriya, Samiha va Badiha<ref>[[Melek Tourhan#Mon80|Montgomery-Massingberd 1980]], [https://books.google.com/books?id=bnsUAQAAIAAJ&q=Melek+Tourhan#search_anchor p. 36]</ref>. Husayn Kamil Melekka uylanganida taxtga chiqishi kutilmagan edi. Katta akasi Xediv Tevfik 1892-yilda vafot etgach, uning oʻrniga oʻgʻli [[Abbos II Hilmiy|Abbos Hilmiy II]] oʻtirdi va uning hukmronligi davrida oʻz ikki oʻgʻlining otasi boʻldi. Biroq, Birinchi [[Birinchi jahon urushi|jahon urushi]] boshlanishi bilan voqealar kutilmagan tarzda tus oldi. Oʻsha paytda Misrni bosib olgan [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] Abbosni taxtdan agʻdarib, uning amakisi Husayn Kamilni Misrning yangi hukmdori etib tayinladi. Misrning Usmonli sultonining vassali maqomi tugaganini taʼkidlash maqsadida inglizlar Husayn Kamilga Misr sultoni unvonini berishgan. Natijada Melek Sulton unvonini oldi<ref>{{jurnal manbasi|last=Rizk|first1=Yunan Labib|date=13–19-aprel 2006-yil|title=A palace wedding|journal=[[Al-Ahram Weekly]]|issue=790|url=http://weekly.ahram.org.eg/2006/790/chrncls.htm|access-date=2010-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100504063720/http://weekly.ahram.org.eg/2006/790/chrncls.htm|archivedate=4-may 2010-yil}}</ref>. Husayn Kamel oʻzi va rafiqasi uchun ''[[wiktionary:fr:hautesse|Hautesse]]'' uslubini ixtiro qildi ({{lang-ar|عظمة}} rum), ingliz tiliga Gloriness deb tarjima qilinishi mumkin<ref>[[Melek Tourhan#Mon80|Montgomery-Massingberd 1980]], [https://books.google.com/books?id=bnsUAQAAIAAJ&q=Hautesse#search_anchor p. 27]</ref>.

Husayn Kamil oila aʼzosi boʻlib, Melekga hurmat va sadoqat bilan munosabatda boʻlgan<ref name="Hamamsy">[[Melek Tourhan#Ham05|Hamamsy 2005]], [https://books.google.com/books?id=o3KBo3D1vVUC&pg=PA94 p. 94]</ref>. Uning hukmronligi davrida Melek oʻzini past tutgan. Oʻzidan oldingi boshqa qirollik turmush oʻrtoqlari singari, u Xedivial opera teatridagi spektakllarda qatnashdi, garchi u tomoshabinlardan Mashrabiya bilan ajratilgan xonada oʻtirgan boʻlsa ham<ref name="Raafat">{{veb manbasi|url=http://www.egy.com/historica/egyptianconsorts.shtml|sarlavha=Egypt's First Ladies|ism=Samir|muallif=Raafat|sana=March 2005|nashriyot=Egy.com|kirish sanasi=2010-02-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100130031248/http://www.egy.com/historica/egyptianconsorts.shtml|arxivsana=30-yanvar 2010-yil}}</ref>.

== Bevalik ==
1917-yilda Husayn Kamel vafot etganida, uning tirik qolgan yagona oʻgʻli shahzoda Kamol al Din Husayn (avvalgi nikohdan tugʻilgan) meros huquqidan voz kechdi va shuning uchun taxt Husayn Kamelning ukasi Fuadga oʻtdi. 1917-yil 11-oktabrda, taxtga oʻtirganidan ikki kun oʻtgach, Fuad Melekga sultonlik unvonini saqlab qolishga ruxsat beruvchi hujjat chiqardi. 1932-yilda Misr Qirolligi uchun rasmiy ustunlik tartibi oʻrnatilgach, u yana bir reskript chiqardi, unga koʻra Melek birinchi oʻrinda [[Nazli Sabri|qirolicha Nazlidan]] keyin va qirollik oilasining boshqa barcha malikalaridan oldin ikkinchi oʻringa qoʻyildi. Bu vaqtga kelib Melek Sulton, Nazli esa malika hisoblanardi<ref>{{kitob manbasi|last=Cabinet of the Grand Chamberlain|title=Protocole du Royaume d'Égypte|year=1947|publisher=National Printing|location=Cairo|language=French|oclc=2482348|page=29|chapter=[[:File:Protocole du Royaume d'Égypte, 1947 – Page 029.jpg|Rescrit Royal No. 3 de 1932 déterminant le rang de Sa Hautesse la Sultane Mélek dans l'Ordre de Préséance]]}}</ref>. Beva ayol sifatida Melek endi tanho edi, lekin rasmiy marosimlarda va fotosuratlarda, masalan, 1938-yilda qirol Faruk toʻyida qirolning yonida suratga tushgan. 1923-yilda Melek [[Leopold III|valiahd shahzoda Leopold]] va [[Belgiya]] qirolichasi Yelizaveta bilan birga [[Al-Uqsur|Luksorda]] yangi topilgan [[Tutanxamon]] qabrini ziyorat qildi. Oʻsha paytdagi Gʻarb matbuoti uni koʻpincha hukmdor Sultana<ref>{{yangiliklar manbasi |date=19-fevral 1923-yil |title=King Tutankhamen, Dead for 3500 Years, Again Holds Court |volume=22 |page=1 |work=[[Southeast Missourian]] |issue=118 |location=Cape Girardeau, MO |url=https://news.google.com/newspapers?id=sCcrAAAAIBAJ&pg=6495,3653434 |access-date=2010-02-27}}</ref> deb atagan, bu unvon Misrda hech qanday qonuniy maqomga ega emas edi.

Melek hech qachon boshqa turmushga chiqmagan va oʻzining qirq yillik bevaligini qullari bilan [[Yevropa]], [[Livan]] va [[Al-Uqsur|Luksorga]] sayohat qilib oʻtkazgan. Uning unvoni podshoh Faruk I taxtga oʻtirgandan keyin ham Sulton sifatida saqlanib qoldi. Uning asosiy qarorgohi [[Qohira|Qohiraning]] Heliopolis chekkasida, mashhur Villa Baron Empain roʻparasidagi saroyi edi. Tarixchi Samir Raafat beva qolgan [[wiktionary:zany|Melekni]] „oʻzining Heliopolis saroyida eskirgan Turka saroyini ushlab turgan qarigan Sulton“ deb taʼriflaydi<ref name="Raafat">{{veb manbasi|url=http://www.egy.com/historica/egyptianconsorts.shtml|sarlavha=Egypt's First Ladies|ism=Samir|muallif=Raafat|sana=March 2005|nashriyot=Egy.com|kirish sanasi=2010-02-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100130031248/http://www.egy.com/historica/egyptianconsorts.shtml|arxivsana=30-yanvar 2010-yil}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRaafat2005">Raafat, Samir (March 2005). [https://web.archive.org/web/20100130031248/http://www.egy.com/historica/egyptianconsorts.shtml „Egyptʼs First Ladies“]. Egy.com. Archived from [http://www.egy.com/historica/egyptianconsorts.shtml the original] on January 30, 2010<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2010-02-27</span></span>.</cite></ref>.

== Oʻlim ==
Melek 1956-yil 4-fevralda Qohirada vafot etdi, [[Iyul inqilobi (Misr)|1952-yil inqilobiga]] va undan keyin monarxiyaning bekor qilinishiga guvoh boʻldi.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
[[Turkum:1956-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1869-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]