Ziyosfera

Melek Tourhan

Султана Мелек

Мелек Ҳассан Тоурҳан (арабча: ملك حسن طوران‎‎)(1869-йил 27-октабр — 1956-йил 4-феврал) Миср султони Ҳусайн Камелнинг иккинчи хотини. 1914-йилда эри тахтга ўтиргач, у Султона Мелек (арабча: السلطانة ملك‎‎) номини олган.

Ёшлик

1869-йилда Истанбулда туғилганМелек черкес эди. Бироқ, Усмонли давридаги кўплаб черкеслардан фарқли ўлароқ, у қул эмас эди[1]. Онаси малика Нимет Муҳтар Мелекнинг дўсти бўлган Эмине Фоат Тўгай уни „ Венера, кичкина, лекин мукаммал мутаносиб, чиройли, жозибали қорамағиз, ажойиб аёл“ деб таърифлаган[2]. Тўғай ўзининг оилавий хотираларида „болалигида [Мелек] нозик бўлган ва Нешедил Қадин (Хедив Исмоилнинг хотини ва малика Ниметнинг онаси) билан Заафераннинг мусаффо ҳавосида икки ҳафта вақт ўтказиш учун юборилган“, деб таъкидлайди[3].

Мелекнинг отаси Ҳасан Турҳан Пошо Усмонли денгиз флотида капитан эди. Мелек ҳали гўдак бўлганида, у ҳаётини яхшилаш учун уни асраб олишга беришни таклиф қилди[4]. Мелек Мисрлик Хедив Исмоил Пошонинг учинчи хотини Жешм Афет Ҳаним[5] томонидан асраб олинган[6].

Никоҳ

1887-йилда у хидивнинг севимли ўғли Ҳусайн Камилга узатилди[7]. У унга учта қиз кўрди: Қадрия, Самиҳа ва Бадиҳа[8]. Ҳусайн Камил Мелекка уйланганида тахтга чиқиши кутилмаган эди. Катта акаси Хедив Тевфик 1892-йилда вафот этгач, унинг ўрнига ўғли Аббос Ҳилмий ИИ ўтирди ва унинг ҳукмронлиги даврида ўз икки ўғлининг отаси бўлди. Бироқ, Биринчи жаҳон уруши бошланиши билан воқеалар кутилмаган тарзда тус олди. Ўша пайтда Мисрни босиб олган Буюк Британия Аббосни тахтдан ағдариб, унинг амакиси Ҳусайн Камилни Мисрнинг янги ҳукмдори этиб тайинлади. Мисрнинг Усмонли султонининг вассали мақоми тугаганини таъкидлаш мақсадида инглизлар Ҳусайн Камилга Миср султони унвонини беришган. Натижада Мелек Султон унвонини олди[9]. Ҳусайн Камел ўзи ва рафиқаси учун Ҳаутессе услубини ихтиро қилди (арабча: عظمة‎‎ рум), инглиз тилига Глоринесс деб таржима қилиниши мумкин[10].

Ҳусайн Камил оила аъзоси бўлиб, Мелекга ҳурмат ва садоқат билан муносабатда бўлган[7]. Унинг ҳукмронлиги даврида Мелек ўзини паст тутган. Ўзидан олдинги бошқа қироллик турмуш ўртоқлари сингари, у Хедивиал опера театридаги спектаклларда қатнашди, гарчи у томошабинлардан Машрабия билан ажратилган хонада ўтирган бўлса ҳам[11].

Бевалик

1917-йилда Ҳусайн Камел вафот этганида, унинг тирик қолган ягона ўғли шаҳзода Камол ал Дин Ҳусайн (аввалги никоҳдан туғилган) мерос ҳуқуқидан воз кечди ва шунинг учун тахт Ҳусайн Камелнинг укаси Фуадга ўтди. 1917-йил 11-октабрда, тахтга ўтирганидан икки кун ўтгач, Фуад Мелекга султонлик унвонини сақлаб қолишга рухсат берувчи ҳужжат чиқарди. 1932-йилда Миср Қироллиги учун расмий устунлик тартиби ўрнатилгач, у яна бир рескрипт чиқарди, унга кўра Мелек биринчи ўринда қиролича Назлидан кейин ва қироллик оиласининг бошқа барча маликаларидан олдин иккинчи ўринга қўйилди. Бу вақтга келиб Мелек Султон, Назли эса малика ҳисобланарди[12]. Бева аёл сифатида Мелек энди танҳо эди, лекин расмий маросимларда ва фотосуратларда, масалан, 1938-йилда қирол Фарук тўйида қиролнинг ёнида суратга тушган. 1923-йилда Мелек валиаҳд шаҳзода Леополд ва Белгия қироличаси Елизавета билан бирга Луксорда янги топилган Тутанхамон қабрини зиёрат қилди. Ўша пайтдаги Ғарб матбуоти уни кўпинча ҳукмдор Султана[13] деб атаган, бу унвон Мисрда ҳеч қандай қонуний мақомга эга эмас эди.

Мелек ҳеч қачон бошқа турмушга чиқмаган ва ўзининг қирқ йиллик бевалигини қуллари билан Европа, Ливан ва Луксорга саёҳат қилиб ўтказган. Унинг унвони подшоҳ Фарук И тахтга ўтиргандан кейин ҳам Султон сифатида сақланиб қолди. Унинг асосий қароргоҳи Қоҳиранинг Ҳелиополис чеккасида, машҳур Вилла Барон Эмпаин рўпарасидаги саройи эди. Тарихчи Самир Раафат бева қолган Мелекни „ўзининг Ҳелиополис саройида эскирган Турка саройини ушлаб турган қариган Султон“ деб таърифлайди[11].

Ўлим

Мелек 1956-йил 4-февралда Қоҳирада вафот этди, 1952-йил инқилобига ва ундан кейин монархиянинг бекор қилинишига гувоҳ бўлди.

Манбалар

  1. ↑ Тугай 1974, п. 203
  2. ↑ Тугай 1974, п. 203
  3. ↑ Тугай 1974, п. 203
  4. ↑ Тугай 1974, п. 203
  5. ↑ Ҳассан 2000, п. 140
  6. ↑ Мостйн 2006, п. 128
  7. ↑ 7,0 7,1 Ҳамамсй 2005, п. 94
  8. ↑ Монтгомерй-Массингберд 1980, п. 36
  9. ↑ Ризк, Юнан Лабиб (13–19-апрел 2006-йил). „А палаcе wеддинг“. Ал-Аҳрам Wеэклй. № 790. 4-май 2010-йилда асл нусхадан архивланди. Қаралди: 2010-02-27. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)
  10. ↑ Монтгомерй-Массингберд 1980, п. 27
  11. ↑ 11,0 11,1 Раафат. „Эгйпт'с Фирст Ладиэс“. Эгй.cом (2005-йил 1-март). 30-январ 2010-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 27-феврал. Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "Раафат" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  12. ↑ Cабинет оф тҳе Гранд Чамберлаин „Ресcрит Роял Но. 3 де 1932 дéтерминант ле ранг де Са Ҳаутессе ла Султане Мéлек данс л'Ордре де Прéсéанcе“, . Протоcоле ду Рояуме д'Éгйпте (Френч). Cаиро: Натионал Принтинг, 1947 — 29-бет. ОCЛC 2482348. 
  13. ↑ „Кинг Тутанкҳамен, Деад фор 3500 Еарс, Агаин Ҳолдс Cоурт“. Соутҳеаст Миссоуриан (19-феврал 1923-йил), с. 1. Қаралди: 2010-йил 27-феврал. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Melek_Tourhan" dan olindi