Meleta
Мелета (қадимги юнонча: Μελέτη) — мулоҳаза ва тажриба музаси, „катта музалардан“ бири[1][2].
Келиб чиқиши
Сицероннинг[2] сўзларига кўра, Мелетанинг, шунингдек, тўртта „катта музалар“ (Аэда, Телксиопа ва Архи) нинг отаси Юпитер иккинчи — Осмоннинг ўғли ва Минерванинг отаси эди. Мелета музаларнинг биринчи авлодига тегишли; Тўққиз музадан иборат иккинчи авлод, Сицероннинг сўзларига кўра, Юпитер учинчи ва Мнемосинадан, учинчиси (пиэридалар ёки пиэриялар) — у ҳам худди шу номдаги тўққизта музадан иборат — Пиэрон ва Антиопадан туғилган. Арнобий ёзишича[3], юнон тарихчиси ва мифограф олим Мнасей ҳам тўртта Муза борлигини ва улар Ер (Теллурис) ва Осмон (Cаэли) қизлари эканлигини айтган[4].
Эфор Кимский, Арнобийнинг[3] сўзларига кўра, „катта“ музалар учта бўлганини таъкидлаган. Павсаний[1] сўзларига кўра, Коринфлик Каллиппнинг „Орхомен тарихи“ да Гегесиннинг йўқолган поэмасининг мазмунини қайта ҳикоя қилганига ишора қилиб, „катта музалар“ ҳам учта бўлган. Бундан ташқари, Павсаний уларнинг исмларини кўрсатади ва уларнинг келиб чиқиш тарихини беради. Музаларнинг исмлари: Мелета (Тажриба), Мнема (Хотира) ва Аэда (Қўшиқ). Улар Геликон тоғида яшаган ва Геликондаги Музаларга қурбонлик қилган ва бу тоғни „Музаларнинг муқаддас тоғи“ деб атаган биринчи одамлар Алоэй фарзандлари — Эфиалт ва От бўлган. Мимнермга ишора қилиб, Павсаний[1] катта Музалар Ураннинг (Осмон) қизлари, қолганлари („ёш музалар“) эса Зевснинг қизлари эканлигини таъкидлайди. Диодор Сицилийский[5], Алкманга ишора қилиб, у ҳам учта „катта“ музаларнинг ота-оналари Уран ва Гея эканлигини ёзади. Ва ниҳоят, Самофракиялик Аристарх ҳам „катта“ Мусалар Уран ва Геянинг қизлари эканлигини айтади.
Бироқ, Авсоний[6] га кўра, учта „катта“ музаларнинг онаси Мнемосина бўлиб, „тўққизта ёш музалар“ эса тасодифан пайдо бўлган. Унинг, шунингдек, Варроннинг[7] сўзларига кўра, Киферон аҳолиси учта ҳунармандни ёллаган ва ҳар бирига учта музанинг мис ҳайкалларини ясашни буюрган, шунда улар улардан энг яхши учтасини танлаб, Аполлон ибодатхонасига жойлаштиришлари мумкин эди. Бироқ, барча ҳайкаллар шунчалик чиройли эдики, аҳоли энг яхшисини танлай олмади. Натижада, барча тўққизтаси сотиб олинди ва ибодатхонада муқаддас қилинди ва кейинчалик шоир Гесиод уларга янги номлар берди[8].
Астрономияда
Асосий камар астероиди (56) Мелета Мелета шарафига номланган.
Биологияда
1831-йилда инглиз орнитологи ва рассоми Уилям Свенсон Мелете музаси шарафига Пиреид (Белянка) оиласига мансуб капалакларнинг жинсини Мелете деб номлади[9][10].
Адабиётда
- Эдгар Аллан Понинг „Блеквуд“ учун ҳикояни қандай ёзиш керак" сатирик ҳикоясида қаҳрамон мистер Блеквуд Мисс Психея Зенобияга ҳикояларни қандай ёзиш кераклигини тушунтириб берар экан, агар ҳикояда шунчаки ва гўё тасодифан „бошида фақат учта муза бор эди — Мелета, Мнема, Аэда“ деб эслатиб ўца, бу, албатта, ҳикояга нафосат қўшишини айтиб ўтган[11].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Павсаний. Описаниэ Эллади ИХ 29, 2.
- ↑ 2,0 2,1 Цицерон. О природе богов ИИИ 54.
- ↑ 3,0 3,1 Арнобий. Против язичников. 3, 37.
- ↑ Аристарх Самофракийский. Схолии к Пиндару, «Немейские песни», ИИИ, 16.
- ↑ Диодор Сицилийский. Историческая библиотека. Книга ИВ. ВИИ. (1)
- ↑ Авсоний. Гриф о числе три. 30-32.
- ↑ Пересказ неизвестного произведения Варрона Августином („О христианском учении“. Кн. 2. ХВИИ. 27.).
- ↑ Счмадел, Лутз Д. Диcтионарй оф Минор Планет Намес (англ.). — Фифтҳ Ревисед анд Энларгед Эдитион. — Б., Ҳеиделберг, Н. Й.: Спрингер, 2003. — П. 20. — ИСБН 3-540-00238-3.
- ↑ Мелете, фунет.фи
- ↑ Алексеэв В. Н., Бабенко В. Г. Бабочки в мифах и легендах. — М.: Дрофа, 2006. ИСБН 5-358-00249-9
- ↑ Эдгар Алан По. Как писат рассказ для „Блеквуда“