Ziyosfera

Mem

Мем (/миːм/)[1][2] – бу дунё миқёсида тақлид қилиш орқали тарқаладиган ва кўпинча маълум бир ҳодисани ифодаловчи рамзий маънога эга бўлган ғоя, хатти-ҳаракатлар йиғиндиси. Мем ёзув, нутқ, имо-ишоралар ёки тақлид қилинган мавзудаги бошқа тақлид қилинадиган ҳодисалар орқали узатилиши мумкин бўлган маданий ғоялар учун бирлик вазифасини бажаради. Кўпчилик мемларни генлар билан ўхшаш деб ҳисоблашади, чунки улар ўз-ўзидан кўпаяди ва селектив босимларга жавоб беради[3]. Умумий тилда мем Интернет мемига, одатда тасвирларда яратилади, кейин қайта ишланган, нусхаланган ҳолда онлайн ижтимоий тармоқларда тарқатилади[4][5].

Меметика [6] соҳаси 1990-йилларда эволюцион модел нуқтаи назаридан мемларнинг тушунчалари ва тарқалишини ўрганиш учун фанга кириб келди. Турли жабҳалардаги танқидлар мемларни эмпирик тарзда ўрганиши ва текшириши мумкин деган фикрни олға сурди[7]. Ижтимоий фанлардаги баъзи шарҳловчилар танқидни расмлар орқали мазмунли равишда таснифлаш мумкин эканлигини таъкидлади[8]. Бошқалар эса, бу атаманинг ишлатилиши асл воқеани нотўғри тушунишига олиб келиш мумкинлигини айтди[9].

2011-йилда тўртта косплаер Париждаги зебра чизиғи ўтиш жойида Манга 2012 Париж конференсияси пайтида юқоридаги мемга тақлид қилишди ва шу тариқа мемни 1969-йилдаги Аббей Роад зебра чизиғи ўтиш жойига боғланган вазиятни машҳур қилишди.

Мем сўзининг ўзи Ричард Даwкинс томонидан 1976-йилда чоп этилган "Тҳе Селфиш Гене" китобидан келиб чиққан неологизмдир[10]. У Н. К. Хамфрининг „мемлар нафақат метафоравий тарзда, балки тирик тузилмалар сифатида кўриб чиқилиши керак“ [10] деган таклифини мамнуният билан қабул қилди ва мемларни „мияда жисмоний яшайди“ деган ғояни илгари сурди[11]. Даwкинс ўзининг асл ниятлари оддийроқ бўлганини айтган бўлса-да, у Хамфрининг фикрини маъқуллади. УСюзан Блекморнинг 1999-йилда прогнозлар ва эмпирик қўллаб-қувватлаш билан тўлиқ мемларнинг илмий назариясини тақдим этиш лойиҳасини маъқуллади[12].

Япон манга / медиа франшизасининг тўртта актрисаси Милкй Ҳолмес 2010-йилда Битлз муқовасини жонлантирди ва ўзларининг кино либослари билан асл Битлз мемига тақлид қилишди.
Битлз гуруҳ аъзолари Аббей Роад студияси олдидан йўлни кесиб ўтадиган " Аббей Роад (1969) албомининг муқовасига тақлид қилиши мухлислар ва лондонлик меҳмонлар орасида машҳур бўлди.

Этимологияси

Мем атамаси мимем сўзининг қисқариши ва у қадимги юнонча мīмēма (μίμημα) сўзидан келиб чиққан бўлиб, „тақлид қилинган нарса“ деган маънони англатади[13] .

Келиб чиқиши

1940-йилларда машҳур бўлиб, турли мамлакатларда турли номлар остида мемни қайта ишлаш орқали қандай ўзгартириш мумкинлигини кўрсатади. Бу дунёдаги биринчи кенг тарқалган мемлардан бири сифатида кўрилади[14].

Ричард Даwкинс ўзининг 1976-йилда чоп этилган „Тҳе Селфиш Гене“ китобида мем сўзини киритган.

Даwкинс бу атамани қайта ишловчи деб ҳисоблаши мумкин бўлган ҳар қандай маданий бирлик(оҳанглар, модалар)га мурожаат қилиш учун ишлатган. Мемлар одатда маълумот ва хатти-ҳаракатларнинг самарали нусхалари сифатида ривожланиши орқали кўпаяди. Одамлар мемларни ҳар доим ҳам мукаммал нусха кўчирмаслиги ва янги мемларни яратиш учун уларни бошқа мемлар билан такомиллаштириш, бирлаштириш ёки бошқача тарзда ўзгартириши мумкинлиги сабабли, улар вақт ўтиши билан ўзгариши мумкин. Даwкинс маданият эволюцияси орқали мемларнинг сақланиб қолиши ва ўзгариши жараёнини биологик эволюциядаги генларнинг табиий танланишига ўхшатди[15].

Меметик фаолият: узатиш, сақлаш

Мемлар, генларга ўхшаб, қайта ишлай олиш қобилиятида фарқланади; муваффақиятли мемлар сақланиб қолади ва тарқалади; яроқсизлари эса тўхтаб қолади ва унутилади. Шундай қилиб, мемлар омборида сифатлироқ ва ўз аҳамиятини йўқотмаган мемлар танланади. 

Манбалар

  1. ↑ „меме“ (эн). Охфорд Диcтионариэс. 2019-йил 23-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 30-декабр.
  2. ↑ „МЕМЕ“ (эн). Cамбридге Диcтионарй (5-ноябр). 2021-йил 18-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-апрел.
  3. ↑ Граҳам 2002
  4. ↑ Шифман, Лимор. Мемес ин дигитал cултуре, Cамбридге, Массачусетц, 2014. ИСБН 978-1-4619-4733-2. ОCЛC 860711989. Қаралди: 2022-йил 20-июн. 
  5. ↑ Милтнер, Кате М. (2018), „Интернет Мемес“, Тҳе САГЕ Ҳандбоок оф Соcиал Медиа, САГЕ Публиcатионс Лтд, 412–428-бет, дои:10.4135/9781473984066.н23, ИСБН 9781412962292, 2022-06-20да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2022-06-20
  6. ↑ Ҳейлигҳен & Чиэленс 2009
  7. ↑ МcНамара 2011
  8. ↑ Гилл, Жамесон (2011) "Мемес анд нарративе аналйсис: А потентиал диреcтион фор тҳе девелопмент оф нео-Дарwиниан ориэнтатед ресеарч ин органисатионс." ЭУРАМ 11: Проcеэдингс оф тҳе Эуропеан Аcадемй оф Манагемент: 0–30 ИССН 2466-7498 арчивед фром тҳе оригинал он 2021-10-10 ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20211010093736/ҳттп://шура.шу.аc.ук/4241/1/Мемес_анд_Нарративе%5Б1%5Д.пдф. Қаралди: 5-Април 2022. Мем]]
  9. ↑ Бурман, Ж. Т. (2012) Тҳе мисундерстандинг оф мемес: Биограпҳй оф ан унсcиэнтифиc обжеcт, 1976–1999 20 пп. 75–104 дои:10.1162/ПОСC_а_00057. 
  10. ↑ 10,0 10,1 Даwкинс 1989, с. 192
  11. ↑ Даwкинс, Ричард (1982), Тҳе Эхтендед Пҳенотйпе, Охфорд Университй Пресс, 109-бет, ИСБН 978-0-19-286088-0
  12. ↑ Даwкинс’с фореwорд то Блаcкморе 1999, п. ХВИ-ХВИИ
  13. ↑ Тҳе Америcан Ҳеритаге Диcтионарй оф тҳе Энглиш Лангуаге: Фоуртҳ Эдитион, 2000
  14. ↑ Гарднер. „Килрой Wас Ҳере“. Лос Ангелес Тимес (2000-йил 5-март). 2021-йил 11-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 8-октябр.
  15. ↑ Даwкинс 1989, с. 352

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Mem" dan olindi