Mendeleyev haykali
Менделеев ҳайкали — рус кимёгари Д. И. Менделеев ҳайкалтарошлик ёдгорлиги. Санкт-Петербургда Московский проспектидаги Оғирлик ва ўлчовлар палатаси биноси яқинида жойлашган. Ёдгорлик 1932-йилда ҳайкалтарош лойиҳаси бўйича қурилган. И. И.Гунзбург. Бу федерал аҳамиятга эга маданий мерос об’екти[1].
Тарихи
1890-йилда Д.И.Менделеев ҳаёти давомида ҳайкалтарош И.Я.Гинцбург унинг ҳаётидан ҳайкалтарошлик портретини яратди. Бу асар кейинчалик бронзага қуйилиб, олим томонидан сотиб олинган. Ушбу суратни асос қилиб олган Гунзбург 1930-йилда Менделеэв ҳайкали макетини ясайди ва уни Фанлар академиясига тақдим этади[2]. Тез орада Менделеев яшаган ва вафот этган Ўлчовлар ва вазнлар палатасининг 6-уй („Қизил уй“ деб аталадиган) ёнидаги майдонда ёдгорлик ўрнатишга қарор қилинди[3]. Бу майдонда Менделеев дам олишни яхши кўрадиган газебо бор эди.
Бронза ҳайкал Бадиий академиядаги Бош фаннинг бадиий ва репродуксия устахоналарида ишланган. 1932-йил 2-февралда олим вафотининг 25-йиллигига бағишланган ёдгорликнинг очилиши бўлиб ўтади. 1935-йилда қўшни уйнинг охирида даврий жадвалнинг тасвири билан В.А. Фроловатомонидан мозаик панели пайдо бўлади[2].
Ёдгорлик жойлашган майдон дастлаб девор билан ўралган ва Ўлчовлар палатаси ҳудудига тегишли бўлган. Улуғ Ватан уруши пайтида бу панжара вайрон қилинган.
Тавсиф
Д. И. Менделеев креслода ўйчан ўтириб, оёқларини чалиштирган ҳолда тасвирланган. Тизларида очиқ китоб[3], чап қўлида сигарет ётади. Кресло остида қоғозлар тўплами жойлашган бўлиб, улардан бирида "Бош ўлчовлар ва оғирликлар палатасининг вақтинчалик 1894" ёзуви бор. Олимнинг деярли реал ўлчамдаги (1,8 м) қиёфаси метр узунликдаги гранит пойдеворида жойлашган[4].
Манбалар
- ↑ „Постановление Правительства РФ № 527 от 10.07.2001“. 2020-йил 9-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 13-ноябр.
- ↑ 2,0 2,1 „Энциклопедия Санкт-Петербурга. Менделееву Д. И., памятник (1932 г., скульптор Гинцбург И.Я.)“. 2020-йил 3-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 13-ноябр.
- ↑ 3,0 3,1 Петрова Е. Н. Монументалная и декоративная скулптура Ленинграда. 1961. — С. 12
- ↑ Памятники Д.И.Менделееву в Санкт-Петербурге Архивная копия от 10 августа 2020 на Wайбаcк Мачине // Государственный музей городской скульптуры