Ziyosfera

Merer kundaligi

Мерер кундалиги (шунингдек, Wади ал-Жарф папируслари ёки Қизил денгиз қўлёзмалари номи билан ҳам танилган) — бундан 4500 йилдан кўпроқ вақт аввал ўрта мартабали амалдор, назоратчи (сḥḏ, сеҳедж) унвонига эга Мерер томонидан ёзилган папирус кундаликларининг умумий номи. Улар матнли папирусларнинг ҳозиргача ма’лум бўлган энг қадимги намуналари ҳисобланади. Кундаликлар Мисрнинг ИВ сулоласи даврида ҳукмронлик қилган фир’авн Хуфу салтанатининг 26-йилига тўғри келади[1][2]. Хуфу милоддан аввалги ХХВИ асрнинг бошларида, тахминан милоддан аввалги 2589–2566-йилларда ҳукмронлик қилган[3][4][5]. Матн курсив иероглифлар ёки қадимги иерархик ёзувда битилган бўлиб, асосан Мерер ва унинг жамоаси кундалик бажарган ишлар рўйхатидан иборат. Энг яхши сақланиб қолган қисмлар — Жарф А ва Б папируслари — оқ оҳактош блокларини Тура конларидан Гизага қайиқда ташиш жараёнини ҳужжатлаштиради.

Мерер кундалиги
Қоҳира, Миср музейи
Бошқа номи Папирус Жарф, Wади ал-Жарф папируслари, Хуфу папируслари, Чеопс папируслари ёки Қизил денгиз ўрамлари
Тури Журнал (кема журнали)
Санаси Тахминан милоддан аввалги 2589–2566 йиллар
Келиб чиқиш жойи Wади ал-Жарф
Тил(лар)и Қадимги Миср тили
Муаллиф(лар) Мерер
Материал Папирус
Ёзуви Иерархик ёзув
Топилган 2013-йил

Қизил денгиз соҳилидаги Води ал-Жарфда қайиқларни сақлаш учун хизмат қилган, инсон томонидан қазилган ғорлар олдига кўмилган папируслар 2013-йилда археологлар — Париж-Сорбонна университети вакили Пиэрре Таллет ва Грегорй Мароуард раҳбарлигидаги франсуз экспедицияси томонидан топилиб, қазиб олинган[6][7][8][9]. Ушбу кашфиётнинг аҳамияти ҳақида Пиэрре Таллет ва Марк Леҳнер ҳаммуаллифлигида оммабоп китоб нашр этилган. Муаллифлар папируслар мажмуасини „Қизил денгиз қўлёзмалари“ деб аташган[10]. Бу ном Ўлик денгиз қўлёзмаларига ишорадир.

Мисрлик археолог Заҳи Ҳаwасс Мерер кундалигини „ХХИ асрда Мисрда қилинган энг буюк кашфиёт“ деб та’рифлайди[2]. Папирусларнинг айрим қисмлари Қоҳирадаги Миср музейида намойиш этилади[11][12][13].

Мундарижа

Жарф А ва Б папируслари

cласс=нотпагеимаге|
Шимолий Миср харитаси: Тура тош конлари, Гиза ва Мерер кундалиги топилган жой

Энг яхши сақланиб қолган папирусларда фир’авн Хуфу ҳукмронлигининг 27-йилида Тура Шимолий ва Тура Жанубий тош конларидан Гиза томон оҳактош ташиш билан боғлиқ бир неча ойлик ишлар баён этилган[1][14]. Кундаликда тошлар қаерда ва қандай мақсадда ишлатилиши кўрсатилмаган. Бироқ, кундалик Хуфу ҳукмронлигининг кенг тарқалган қарашларга кўра, сўнгги даврига тегишли бўлиши мумкинлигини ҳисобга олиб, Таллет бу тошлар, эҳтимол, Буюк пирамиданинг ташқи қопламаси учун мўлжалланган деб ҳисоблайди. Тахминан ҳар ўн кунда икки ёки учта бориб-келиш сафари амалга оширилган. Ҳар бир сафарда оғирлиги 2–3 тонна бўлган тахминан 30 та блок ташилган, бу эса ойига 200 та блокни ташкил этган бўлиши мумкин[15][16]. Мерер қўл остида қарийб қирқ нафар қайиқчи ишлаган. Папирусларда баён этилган давр июлдан ноябргача бўлган вақтни қамраб олади[1].

25-кун: Назоратчи Мерер ўзининг пҳйлеси билан кун бўйи Тура Жанубида тош ташиш ишлари билан шуғулланади; тунни Тура Жанубида ўтказади.
26-кун: Назоратчи Мерер ўз филаси билан Тура Жанубидан тош ортилган ҳолда Ахет-Хуфу томон йўлга чиқади; тунни Ше-Хуфуда ўтказади.
27-кун: Ше-Хуфудан сузиб, тош ортилган ҳолда Ахет-Хуфу томон йўл олади; тунни Ахет-Хуфуда ўтказади.
28-кун: эрталаб Ахет-Хуфудан йўлга чиқади; оқим бўйлаб юқорига, Тура Жануби томон сузади

— Тура шаҳридан Буюк пирамида (Ахет-Хуфу) томон ва ортга амалга оширилган тўрт кунлик сафарлардан бирининг қайдномаси[17]

.

Қайд дафтаридаги ёзувлар бир хил тартибда жойлаштирилган. Энг юқорида ой ва фасл номи кўрсатилган сарлавҳа бор. Унинг остида ой кунлари горизонтал чизиқ бўйлаб берилган. Кунларга оид ёзувлар остида эса ўша кунларда содир бўлган воқеаларни баён қилувчи иккита вертикал устун жойлашган (Б ИИ бўлим): [1-кун] 6-Иджеру бошлиғи элита вакиллари Турада бўлган пайтда бизга Гелиополисдан озиқ-овқат олиб келиш учун юк қайиғида Гелиополис томон йўл олади, 2-кун: Назоратчи Мерер ўз гуруҳи билан кун бўйи Шимолий Турада тош ташиш билан шуғулланади; тунни Шимолий Турада ўтказади[17].

Кундаликда Буюк пирамиданинг асл номи — Ахет-Хуфу ҳам тилга олинади. Бу ном „Хуфунинг уфқи“ деган ма’нони англатади[18][19].

Мерердан ташқари, парчаларда яна бир неча кишининг номи келтирилган. Улар орасида энг муҳими бошқа манбалардан ма’лум бўлган Анхҳафдир. У фир’авн Хуфунинг ота бир, она бошқа укаси бўлиб, Хуфу ва/ёки Хафра ҳукмронлиги даврида шаҳзода ва вазир бўлган деб ҳисобланади[20]. Папирусларда у зодагон (Ирй-пат) ва Ра-ши-Хуфу назоратчиси деб аталади. Иккинчи ном Гизада жойлашган бандаргоҳни англатади. Таллетнинг фикрича, қоплама тошлари айнан шу бандаргоҳга ташилган[21].

Жарф C папируслари

Марказий Делтада „қўшалоқ джаджа“ қурилиши[22]

Жарф Д папируслари

Хуфунинг қароргоҳи ва Водий ибодатхонаси (?) учун бажарилган ишлар[22]

Бошқа папируслар

Бошқа қайд дафтарлари (Э ва Ф) ҳамда уларга тегишли ҳисоб-китоб ҳужжатлари (Г дан Л гача ва бошқа парчалар) анча парчаланган ҳолатда бўлиб, уларнинг мазмуни ҳали тўлиқ ўқилмаган ва/ёки нашр этилмаган.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Таллет 2017, с. 160.
  2. ↑ 2,0 2,1 „Тҳе Wорлд'с Олдест Папйрус анд Wҳат Ит Cан Телл Ус Абоут тҳе Греат Пйрамидс“ (Энглиш). Смитҳсониан.cом. Қаралди: 2017-йил 11-сентябр.
  3. ↑ Cлайтон, Петер А. Чрониcле оф тҳе Пҳараоҳс, 42-бет. Лондон: Тҳамес анд Ҳудсон, 2006. ИСБН 978-0-500-28628-9
  4. ↑ Малек, Жаромир, „Тҳе Олд Кингдом“, Тҳе Охфорд Ҳисторй оф Анcиэнт Эгйпт, таҳрирчи Иан Шаw, Охфорд Университй Пресс, 2000, ИСБН 978-0-19-280458-7, 88-бет.
  5. ↑ „Кҳуфу'с 30-Еар Жубилеэ: Неwлй Дисcоверед Пиэcес оф а Пуззле“. 2024-йил 21-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 21-май.
  6. ↑ „4,500-еар-олд ҳарбор струcтурес анд папйрус техц унеартҳед ин Эгйпт“ (эн). НБC Неwс (2013-йил 16-апрел). Қаралди: 2019-йил 30-июл.
  7. ↑ „Сторй оф тҳе Пйрамид буилдерс ревеалед ин 4500-йр-олд папйри“ (эн). CатчНеwс.cом. Қаралди: 2019-йил 30-июл.
  8. ↑ „А 4,500 Еар Олд Папйрус Ҳолдс тҳе Ансwер то Ҳоw тҳе Греат Пйрамид Wас Буилт“ (эн-УС). интерестингенгинеэринг.cом (2017-йил 25-сентябр). Қаралди: 2019-йил 30-июл.
  9. ↑ „Ревеалед: 4,500-еар-олд Папйрус тҳат детаилс тҳе cонструcтион оф тҳе Греат Пйрамид – Мйстериоус Эартҳ“ (эн-УС). 2020-йил 16-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 30-июл.
  10. ↑ Таллет, Пиэрре; Леҳнер, Марк. Тҳе Ред Сеа сcроллс: ҳоw анcиэнт папйри ревеал тҳе сеcрец оф тҳе пйрамидс. Лондон Неw Ёрк, Неw Ёрк: Тҳамес & Ҳудсон Лтд, 2021. ИСБН 978-0-500-05211-2. 
  11. ↑ Стилле, Алехандер (2015). "Тҳе Поwер анд тҳе Глорй". Смитҳсониан 46 (6): 6. 
  12. ↑ Индепендент, Эгйпт „Эгйптиан Мусеум ҳосц папйри, арчаэологиcал реплиcас эхҳибитионс фор 15 дайс“ (эн-УС). Эгйпт Индепендент (2016-йил 14-июл). Қаралди: 2025-йил 2-сентябр.
  13. ↑ ҳттпс://www.сис.гов.эг/Сторй/103148/Парц-оф-папйрус-арчиве-оф-Кинг-Кҳуфу-дисплаед-ат-Таҳрир'с-Эгйптиан-Мусеум?ланг=эн-ус
  14. ↑ „Wорлд'с Олдест Ҳарбор Дисcоверед ин Эгйпт“ (Энглиш). ЛивеСcиэнcе (2013-йил 16-апрел). Қаралди: 2017-йил 11-сентябр.
  15. ↑ „Лост Сеcрец оф тҳе Пйрамид (ТВ доcументарй)“ (2018).
  16. ↑ „Тҳе Натуре Оф Тҳингс: Лост Сеcрец Оф Тҳе Пйрамид“. 2020-йил 16-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 9-сентябр.
  17. ↑ 17,0 17,1 Таллет 2017, с. 150.
  18. ↑ „Ҳоw тҳе Пйрамидс Wере (анд Wере Нот) Буилт - Парт 2“. Скептоид. Қаралди: 2021-йил 13-май.
  19. ↑ Пеарсе, Рогер „Тҳе лог боок оф Инспеcтор Мерер фром Wади ал Жарф анд тҳе пйрамид оф Чеопс / Кҳуфу“ (эн-ГБ). Рогер Пеарсе (2017-йил 27-сентябр). Қаралди: 2025-йил 2-сентябр.
  20. ↑ „Ревеалед: 4,500-еар-олд Папйрус тҳат детаилс тҳе cонструcтион оф тҳе Греат Пйрамид“ (эн-УС). Анcиэнт Cоде (2016-йил 5-август). Қаралди: 2019-йил 30-июл.
  21. ↑ Таллет 2017, с. 42, 52, 55, 63, 66.
  22. ↑ 22,0 22,1 Проф. Пиэрре Таллет Кейноте леcтуре: Тҳе папйрус оф тҳе пйрамидс’ буилдерс

Адабиётлар

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Merer_kundaligi" dan olindi