Ziyosfera

Merki tumani

Мерки тумани (қозоқча: Меркі ауданы) — Қозоғистон Республикасининг жанубида жойлашган Жамбул вилояти таркибидаги маъмурий бирлик. Туманнинг маъмурий маркази — Мерке қишлоғи. Туманнинг майдони 7,1 минг км²[4]. 2013-йил 29-июндан — 2016-йил июл ойигача — туман ҳокими Кўпбўсинов Бахтияр Бейсембаэвич[5]. 2016-йил 30-июндан 2021-йил мартгача туман ҳокими — Умирбеков Мейирхон Азатович. 2021-йил 2-мартдан — 2022-йил 5-майгача — туман ҳокими Нурсипатов Руслан Маратович[6]. 2022-йил 16-майдан — туман ҳокими Баубеков Жўрабек Нурмергенович[7].

Мерки тумани
қозоқча: Меркі ауданы

Герб
Gerb
туман
Таркибида Жамбул вилояти
Маъмурий маркази Мерки
Аким Жорабек Баубеков[1]
Аҳоли (2019) 84760[2]
Миллатлар таркиби

қозоқлар (71,98%)

руслар (7,35%)
турклар (10,83%)
озарбайжонлар (3,09%)
ўзбеклар (2,30%)
ва бошқалар (4,46%)[3]
Майдони 7,1 минг км²
Вақт минтақаси УТC+6
Автомобил рақами коди Ҳ, 08
Харитада
Merki tumani xaritada

Географияси

Мерки тумани Қирғиз тизмасининг этакларида жойлашган. Шарқда туман Қирғизистон билан чегарадош. Вилоят ҳудудининг шимолий қисми Мўйинқум қумларига туташган ёмғирли, ярим чўл зонаси ҳисобланади. Туманнинг майдони 7620 квадрат километрни ташкил этади. Иқлими кескин континентал, йиллик ўртача ёғин миқдори 40—50 мм, баъзан 70—100 мм гача етади. Катта дарёлари — Аспара ва Мерки. Туман ҳудудидан суғориш учун фойдаланиладиган Болшой Чуй канали ўтади. Туман ҳудудидан Қирғизистон темир йўлининг Луговоэ-Бишкек тармоғи, Олмаота, Бишкек, Тошкент (Тараз, Чимкент шаҳарлари) шаҳарларини боғловчи автомобил йўли ўтади.

Демографияси

Туман аҳолиси 84760 кишини ташкил қилади (2019). Аҳоли динамикаси[8]:

Ном \ йил 1999-йил 2000-йил 2001-йил 2002-йил
Мерки тумани 77,6 минг 74,4 минг 74,5 минг 72,5 минг
Меркеи қишлоғи 15,9 минг 14,2 минг 13,8 минг 11,9 минг
Гранитогорск шаҳри 2 минг 1,4 минг 1,4 минг 1,3 минг
шаҳар Оитал 9,8 минг 8,8 минг 8,8 минг 3,8 минг

Вилоятда 30 дан ортиқ миллат вакиллари: қозоқлар, руслар, украинлар, озарбайжонлар, месхети турклари, ўзбеклар, қирғизлар ва бошқалар яшайди.

Тарихи

Ҳудуд 1933-йил 27-декабрда ташкил топган[4], лекин бу жойларда одамлар анча олдин яшаган. Бу ерда милоддан аввалги Х—ВИИИ асрларга оид Жигимбай истеҳкоми жойлашган. Мерки ҳақида биринчи марта ИХ-Х асрларда араб географлари ўз асарларида қуйидагича тилга олишган: „Мирки ўртача катталикдаги шаҳар бўлиб, мустаҳкам ҳимояланган қалъаси бор“. Шаҳар номи форсча „марказ“ деган маънони англатувчи „мирки“ сўзидан олинган.

Аҳолиси

Миллий таркиби (2019-йил бошида).

Маъмурий бирлиги

2019-йил бошидаги ҳолатга кўра, туман 14 та қишлоқ округини ўз ичига олади[4][9].

Мерки қишлоқ округи

  1. Мерки қишлоғи
  2. Мерки курорти

Акермен қишлоқ округи

  1. Акермен қишлоғи (Мерки, марказий совхози)
  2. Олтинариқ қишлоғи (1-ферма)
  3. Оқкўз-Қайнар қишлоғи (3-ферма)

Оқтўғон қишлоқ округи

  1. Ақтоған (болшевиклар)
  2. Қозоқдикан қишлоғи

Жамбил қишлоқ округи

  1. Жамбил қишлоғи
  2. Плодовоягодноэ қишлоғи
  3. Талдибулоқ (Жамбил номли колхоз)
  4. Турлибай ботир овули (Қизил шафақ)

Жанатўғон қишлоқ округи

  1. Костоған қишлоғи
  2. Қизилсай қишлоғи
  3. Минказан овули (Ворошилов)

Кенес қишлоқ округи

  1. Кенес қишлоғи
  2. Жаугаш қишлоғи
  3. Қайиндисай қишлоғи
  4. Кентай қишлоғи (2-сонли ферма Меркенский)

Андас Ботир қишлоқ округи

  1. Андас Батир қишлоғи (Новоскресеновка)
  2. Оролқишлоқ қишлоғи
  3. Гранитогорск қишлоғи
  4. Қарпиқ қишлоғи (Қизилқишлоқ)
  5. Чолдавар стансиясидаги аҳоли пункти

Ойтал қишлоқ округи

  1. Ойтал аҳоли пункти
  2. Маҳанда қишлоғи
  3. Мерки станциясидаги қишлоқ

Т. Рисқулов қишлоқ округи

  1. Т. Рисқулова (Жанова)
  2. Халқаро қишлоқ

Саримолдаэв қишлоқ округи

  1. Саримолдаэва қишлоғи (Кузминка)
  2. Экпенди қишлоғи
  3. Ойтал қишлоғи

Сурат қишлоқ округи

  1. Сурат қишлоғи (Киров номидаги)
  2. Аққайнар қишлоғи
  3. Тескентоған овули (Қизил-Ту)

Татти қишлоқ округи

  1. Татти қишлоғи
  2. Ақжўл (Ленинжўли) қишлоғи
  3. Белариқ қишлоғи
  4. Қорасув қишлоғи
  5. Тасоткел разезди
  6. Татти стансияси яқинидаги қишлоқ
  7. Чемен разезди

Ақарал қишлоқ округи

  1. Ақарал қишлоғи (Краснооктябрскоэ)
  2. Сипатай қишлоғи

Аспара қишлоқ округи

  • Аспара қишлоғи

Иқтисодиёти

Туман аҳолиси асосан қишлоқ хўжалиги билан шуғулланади. Бу ерда 1435 та жамоа хўжалиги рўйхатга олинган, 16 масъулияти чекланган ширкат ва ишлаб чиқариш кооперативлари фаолият кўрсатади.

Диққатга сазовор жойлари

  • Мерки зиёратгоҳи — Денгиз сатҳидан 3000 м баландликда жойлашган, 250 км² майдонни эгаллайди. Бу ерда қабристонлар, тош панжаралар ва тош ҳайкаллар (70 стела) мавжуд[10].

Манбалар

  1. ↑ „Назначен аким Меркенского района Жамбылской области“. 2022-йил 18-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-май.
  2. ↑ „Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов и районных центров и поселков на начало 2019 года“. Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. 2020-йил 13-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 8-октябр.
  3. ↑ „Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на начало 2019 года“. Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. 2020-йил 4-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 8-октябр.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 „Административно-территориальное деление Жамбылской области“. 2009-йил 27-майда асл нусхадан архивланган.
  5. ↑ Назначения в акимате Жамбилской области
  6. ↑ „В Жамбылской области назначили акима Меркенского района“. 2021-йил 11-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-май.
  7. ↑ Назначен новий аким Меркенского раёна[сайт ишламайди]
  8. ↑ „Динамика изменения численности населения“. 2007-йил 1-июлда асл нусхадан архивланган.
  9. ↑ „Административно-территориальные единицы Жамбылской области на начало 2006 г.“. 2008-йил 16-сентябрда асл нусхадан архивланган.
  10. ↑ „СВЯТИЛИЩЕ МЕРКЕ“. 2009-йил 21-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 26-январ.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Merki_tumani" dan olindi