М 9 шарсимон тўплам (шунингдек, Мессиэр 9 ёки НГC 6333 номи билан ҳам танилган) Илонташувчи юлдуз туркумидаги глобуляр тўпламидир[1].

Кашф этиш тарихи

1764-йилда Чарлз Мессиэр томонидан кашф этилган.

Қизиқарли хусусиятлар

М9 галактикамиз марказига энг яқин глобуляр тўпламидан бири бўлиб, ундан 5500 ёруғлик йили узоқликда жойлашган. Ердан тўпламгача бўлган масофа 25 800 ёруғлик йили. Тўплами умумий ёрқинлиги қуёшдан 120 000 марта катта, мутлақ катталиги −8,04 м .

М 9-даги энг ёрқин юлдузлар катталиги 13.5 м ни ташкил қилади, бу уларни ўрта ўлчамдаги телескопларда кўринадиган қилади. Тўплами13 афар ўзгарувчан юлдузлар топилган.

Тахминларга кўра, бундай глобуляр тўпламда коинот ҳали жуда ёш бўлганида пайдо бўлган Галактикадаги энг қадимги юлдузлар мавжуд. Бу ёритгичлар Қуёшникидан қарийб икки баравар катта ва таркиби жиҳатидан ундан сезиларли фарқ қилади: масалан, уларда оғирроқ элементлар (астрономияда — водород ва гелийдан ташқари барча элементлар), сайёрамизнинг ядросини, хусусан, кислород, углерод ва темирни ташкил этувчи элементлар мавжуд. Гап шундаки, коинотдаги оғир элементлар М 9 шаклланишидан анча кечроқ — юлдузлар ядроларида ва ўта янги юлдуз портлашлари пайтида пайдо бўлган[2].

Кузатишлар

Илонташувчи юлдуз туркумидаги М 9

Ушбу глобулар тўплам Опҳиучус юлдуз туркумининг жанубий қисмида жойлашган ва ёзда Россиянинг ўрта кенгликларида кузатиш мумкиндир. Уни жуда қоронғи осмонда дала кўзойнаклари билан аниқлаш қийин эмас, лекин шакли ва ўлчамини тўлиқроқ тасвирлаш учун сизга 100 мм ёки ундан ортиқ диафрагмали телескоп керак бўлади. Ойсиз тунда бундай телескоп ушбу тўпламнинг бироз тартибсиз шаклини кўрсатади ва етарли даражада катталаштириш ва тасвир сифати билан унинг қирраларини (ҳало) юлдузларга қаратишга имкон беради. 350 мм дан ортиқ диафрагма ва 300х дан ортиқ катталаштиришда тўпламнинг юлдуз тузилиши марказгача кўринади ва уларнинг ҳажми нотекис тақсимланади.

2012-йил март ойида НАСА Ҳуббле космик телескопи билан олинган М 9 нинг 250 000 дан ортиқ турли хил юлдузни акс эттирувчи фотосуратини чиқарди. М 9 тўплами шарсимон бўлиши мумкин эди, аммо галактика марказининг тортишиш кучлари унинг контурларини бироз бузиб кўрсатди. Юлдузларнинг ранги ҳароратга бевосита боғлиқ бўлган тасвирда ҳам аниқ ажралиб туради: қизилроқ, совуқроқ ва кўкроқ, иссиқроқ. Юлдуз ҳароратининг кенг диапазони жуда хилма-хил палитра билан баҳоланиши мумкин[3].

Тўплам яқинида, бир даража шимоли-шарқда, камроқ ёрқин глобулар тўплам НГC 6356 ва жануби-шарқда тахминан бир хил масофада НГC 6342 хира тўплам жойлашган. Бу тўпламлар учлиги юлдузларга бой осмонга қарама-қарши қоронғу, лойқа чуқурлар каби кўринадиган чангли Б 64 ва Б 259 туманликлари билан ажралиб туради.

Мессие каталогидаги осмон қўшнилари

  • М 19 — (жанубга) ёрқинроқ ва каттароқ шарсимон тўплам;
  • М 107 — (ғарбда), глобуляр тўплам;
  • М 10 ва М 12 — (шимолга) Опҳиучус марказида бир жуфт ёрқин тўпламлар;
  • М 23 — (Сагиттариусда шарқда) катта очиқ тўплам;

"Мессие Марафони" даги кузатишлар кетма-кетлиги

… М 29 → М 14 → М 9 → М 71 → М 27 …

Манбалар

  1. ↑ Ҳаррис W. Э. А cаталог оф параметерс фор глобулар cлустерс ин тҳе Милкй Wай (англ.) // Астрон. Ж. / Ж. Г. ИИИ, Э. Вишниаc — ИОП Публишинг, Америcан Астрономиcал Соcиэтй, Университй оф Чиcаго Пресс, АИП, 1996. — Вол. 112, Исс. 4. — П. 1487. — ИССН 0004-6256; 1538-3881 — дои:10.1086/118116
  2. ↑ „Шаровое скопление М 9 сфотографировано с беспрецедентной детализацией (2012-03-26)“ (деадлинк). 2012-йил 27-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 27-март. (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-03-27 санасида архивланган)
  3. ↑ „Ҳуббле Сеэс Глиттеринг Жеwелс оф Мессиэр 9 (2012-03-23)“. 2012-йил 25-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 27-март.

Ҳаволалар