Mexanika

Моддий нуқтанинг механикаси. Моддий нуқтанинг ҳаракатини тасвирлай олиш учун унинг маълум бир моментдаги ҳолатини аниқлаш керак. Шаклда. 1-расмда координаталар (х, й, з) бўйича П нуқтада жойлашган моддий нуқтанинг ҳолатини тавсифлаш имконини берувчи тўртбурчаклар координаталар тизими кўрсатилган. Моддий нуқтанинг ўлчамлари йўқлиги ва шунинг учун у ёки бу йўналишда йўналтирилиши мумкин эмаслиги сабабли, бу учта рақам ҳар қандай вақтда унинг ҳолатини тўлиқ тавсифлайди. Агар уларни т вақт функсиялари деб ҳисобласак, [х (т), й (т), з (т)] функсияси фазода моддий нуқтанинг ҳаракатини тўлиқ аниқлайдиган траэкторияни чизади. Моддий нуқта динамикасининг асосий вазифаси, агар моддий нуқтага таъсир қилувчи кучлар берилган бўлса, х, й ва з нинг т га боғлиқлигини топишдир. (Албатта, бир-бирига куч таъсир қиладиган бир нечта моддий нуқталар ҳақида муаммо бўлиши мумкин; бундай муаммоларни ҳал қилиш қийинроқ.)

Аввал тўғри чизиқ бўйлаб ҳаракатланаётган моддий нуқтани, айтайлик, х ўқи бўйлаб, ҳеч қандай кучлар бўлмаганда кўриб чиқайлик. Ўрта аср механикасида Аристотелга эргашиб, жисмга куч таъсир қилганда ҳаракат қилади, деган фикр илгари сурилган. Бироқ, Галилей ва ундан кейин Нютон кучнинг ягона таъсири жисмнинг ҳаракатини ўзгартириш эканлигини ва куч бўлмаганда тана тинч ҳолатда қолади ёки бир текис ва тўғри чизиқда ҳаракат қилишда давом этишини аниқладилар. Бу Нютоннинг механиканинг биринчи қонуни. Ягона ҳаракат деганда, т вақт ичида босиб ўтган х йўли қуйидагига тенг бўлган ўзгармас в тезликли ҳаракатни тушунамиз: х = вт.