Midgard

Мидгард (др.-сканд. Миðгарðр — ўртадаги ёпиқ ҳудуд. Немис-Скандинавия мифологиясида „ўрта макон“ — „ўрта ер“) — одамлар яшайдиган дунё.

Мидгарднинг пайдо бўлиши

Немис-Скандинавия космогонияси Гиннунгагап (қадимги исландча: „эснайдиган тубсизлик“) дунё ва коинотни яралиш жараёнини тасвирлайди. Муспелхайм қироллигидан олов учқунлари ва Нифлхайм қироллиги музларининг қоришмасидан биринчи тирик мавжудот-дев Ймир пайдо бўлди. Кейинчалик унинг танасидан пайдо бўлган ака-ука худолар Один, Вили ва Ве „ўз“ дунёсини яратдилар: текис ер, осмон ва Жотунхайм, девларнинг қироллиги — Жотунлар. Одамларни яратиб, худолар уларни ер юзига, ўрта дунёга жойлаштирдилар, улар Жотунлардан асрлар давомида ўлдирилган Ймирлардан ясалган девор билан ўраб олдилар. Ер Мидгард номини шундай олди. Худолар Мидгардни афзал кўрдилар ва уни осмон билан камалак кўприги орқали боғладилар, унга Бифрост (Қадимги Норсе, „камалак“) номи берилди.

Бошқа дунёлар

Ердан баландда, худолар ўзлари учун мамлакат — Асгард қурдилар ва ўзларини Аслар деб номлай бошладилар. Худолар ҳеч қачон Жотунхайм билан тил топиша олмадилар ва қўлларидан келганча ўзларини ундан ҳимоя қилишди. Худолар триадаси томонидан яратилган дунёдан ташқарида, Утгард шоҳлиги, „ташқи“, транссендентал дунё яратилган бўлиб, у баъзан Жотунхайм билан белгиланади ва у ерга оддийгина одам кира олмасди.

Бундан ташқари, сабаб ва таъсирнинг космогоник қонунига кўра, Аэсирнинг даҳшатли хатолари ва гуноҳлари туфайли худо Локининг қизи Ҳел маъбуда томонидан бошқариладиган ер ости дунёси Ҳелхайм шоҳлиги пайдо бўлди, .

Немис-Скандинавия космогоник „географияси“нинг уч қисмли тузилиши шундай яратилган: 1) жаннат, худолар дунёси — Асгард; 2) ер, одамлар дунёси — Мидгард; 3) ер ости дунёси, ўликлар дунёси — Ҳелхайм. Мирча Элиаде бундай тузилманинг қадимий келиб чиқишини, шунингдек, дунё танаси ва қонидан яратилган ибтидоий мавжудотнинг тасвирини исботлади. Улар ўхшаш мифологик моделларни ифодаловчи ҳинд-эвропа маданиятлари ва диний тизимларнинг архаик бирлигидан келиб чиққан: юнон, ҳинд-эрон, рим, келтлар ва бошқалар.

Хусусиятлари

Мидгард бошқа дунёлардан нафақат Ймирнинг девори билан ўралган. Ясси доира устида жойлашган бўлиб, у жаҳон океанининг сувлари билан ўралган, унинг тубида ерни ҳалқа қилган ва думини тишларида ушлаб турган Жаҳон илони Локининг яна бир авлоди Жормунганд ётади (Евросиё маданиятининг энг қадимий ва мураккаб эзотерик белгиларидан бири бўлган Оуроборос тасвирининг ўзгартирилган варианти).

Бундай қўшничилик Мидгард учун ҳимоя эмас, балки даҳшатли хавфдир лекин, мабуд Тор (исландча „момақалдироқ“) инсон дунёсини ҳимоя қилишга ҳаракат қиларди. Охирзамонда Жаҳон океанидан пайдо бўлган Жормунганд ҳалокатли тошқинларни келтириб чиқаради, уч йиллик қиш келади (фимбул қиш), Қуёш сўнади, юлдузлар осмондан тушади; охирги жанг худолар ва гигантлар ўртасида бўлиб ўтади — Рагнарок (Қадимги исландча: Рагнарöк); худолар йиртқич ҳайвонлар ва жотунларни мағлуб қилади, лекин улар ўлишади. Иггдрасил (муқаддас кул дарахти, Жаҳон дарахти) қулаб тушади ва осмонни туширади; Гигант Суртнинг оловли қиличи дунёни ёқиб юборади ва Мидгард жаҳон океанининг тўлқинларига шўнғийди. Снорри Стурлусон ўзининг „Ер доираси“ да (13-аср) қайта айтган „Вöлва башорати“ шеърида (бошқача „Вöлуспанинг башорати“ деб номланади) шундай дейилган.

Аммо бу Мидгарднинг охири эмас. Янги ер дунё океанининг тўлқинларидан қайта туғилади ва уни хато қилмаган худолар бошқаради ва унда янги бахтли одамлар севги, тинчлик ва фаровонликда яшайдилар.

Адабиёт

Маковский М. М. Ҳинд-эвропа тилларида мифологик символизмнинг қиёсий луғати. Дунёнинг тасвири ва тасвирлар оламлари. — М.: ВЛАДОС, 1996 йил.
Маковский М. М. Тил — афсона — маданият. Ҳаётнинг рамзлари ва рамзларнинг ҳаёти. — М.: Рус тили институти. тил улар. В. Виноградова, 1996 йил.
Мелетинский Э. М. Қадимги дунё афсоналари қиёсий нуқтаи назардан // Антик дунё адабиётининг типологияси ва муносабатлари. — М., 1971 йил.
Мидгард // Мифологик луғат / Ч. эд. Э. М. Мелетинский . — М.: Совет Энциклопедияси, 1990. — 672 б.
Скандинавия афсоналари. — М.: Болалар адабиёти, 1970.
Снорри Стурлусон. Ер доираси (Ҳеимскрингла) / Ю. К. Кузменко, О. А. Смирницкая, М. И. Стеблин-Каменский ва бошқалар. — М.: Наука, 1980 йил. — 687 б. — (Адабий ёдгорликлар).
Элиаде М. Эътиқод ва диний ғоялар тарихи: Гаутама Буддадан насронийликнинг ғалабасигача. — М.: Академик лойиҳа, 2009 йил.
Элиаде М. Абадий қайтиш афсонаси: архетиплар ва такрорланиш. — Санкт-Петербург.: Алетҳеиа, 1998 йил.