Migratsiya.

Миграция -бу одамларнинг турли сабабларга ко'ра яшаш жойидан бошқа жойга ко'чиши.Миграция одамларнинг ма'лум бир ҳудуддан ташқарига доимий ёки вақтинчалик(1 кунга ) яшаш жойига ко'чиб о'тиши билан содир бо'лади.Аҳолининг ижтимоий,иқтисодий,экологик,сиёсий,диний,ҳарбий ва бошқа сабабларга кўра миграцияси ташкилий(давлат ва бошқа ижтимоий тузилмалар иштирокида)ва уюшмаган(мигрантларнинг ўзлари томонидан)бўлиши мумкин.Ҳозирги вақтда миграциянинг энг муҳим сабаби иқтисодий сабабдир. Қозог'истонда бунга экологик офат зоналари билан бог'лиқ сабабни ҳам қо'шиш мумкин.Одамларнинг миграцияси қадим замонлардан бери мавжуд.Миграция биринчи ижтимоий меҳнат тақсимоти(чо'пон қабилаларининг ажралиши)деҳқончиликнинг ривожланиши, ҳунармандчиликнинг деҳқончиликдан ажралиши, халқларнинг катта ко'чиши,буюк географик кашфиётлар, саноатнинг ривожланиши (аср бошларида)билан бог'лиқ эди.19-аср). 20-асрда урушлар миграцияга катта та'сир ко'рсатди.Миграция инсоният тараққиётида ва халқлар ўртасида ҳудудларни қайта тақсимлашда муҳим рол ўйнади. Миграция ҳам доимий аҳолининг, ҳам эмигрантларнинг турмуш даражасига, аҳолининг демографик ва ижтимоий тузилишига, жойлашувига, этнографик таркибининг о'згаришига сезиларли та'сир ко'рсатади. Доимий яшаш жойининг охирги о'згариши муносабати билан:

• қайтарилмайдиган миграция;
• жуда узоқ вақт давомида миграция билан бог'лиқ вақтинчалик миграция;
• йилнинг ма'лум бир даврида ко'чириш билан бог'лиқ мавсумий миграция;
• доимий иш ва бошқа жойлардаги та'лим муассасаларига боришни о'з ичига олган ко'чма миграция;
• мамлакатдан бошқа жойга ко'чиш, мамлакатга ко'чиб о'тиш шаклидаги ташқи миграция;
• Мамлакат ичидаги миграция билан бог'лиқ ички миграция турларига бо'линади.

Ички миграция қишлоқ аҳолисининг миграцияси ва шаҳар аҳолисининг миграциясига бо'линади.Қозоқ халқининг қадимдан кўчманчи ва ярим кўчманчи турмуш тарзи,чорвачиликнинг ривожланиши ҳисобига яйловларнинг янгиланиши,ёзда яйловга кўчиши,қишда қиш уйқуси, масалан,баҳор ва ёзда Қирғизистонга кўчиш.ойлар ва қишда чорвачилик учун дала топиш қулайлиги билан Сирга тушиши қозоқ заминида бўлиб,мавсумий миграциянинг ривожланишини кўрсатади.Шунингдек,15-18-асрларда жонғорлар босқинида қозоқ халқи “лойқа, алкоголли бўрон”га дучор бўлиб,ўз ватанидан мажбуран кўчирилган.19-асрнинг иккинчи ярми 20-аср бошларида Россия империясининг мустамлакачилик сиёсати билан қора танли рус кўчманчилари қозоқ заминига кўчиб ўтди.

• 18-19асрларда қозоқ халқининг чор мустабид тузумига қарши миллий озодлик қўзғолонлари ва урушлари,
• Ўрта Осиё ва Қозоғистонда 1916-йилда июн декретига қарши бошланган миллий озодлик ҳаракати.
• 1917 йил февралда буржуа-демократик ва октябр инқилоблари,Қозоғистонда Совет ҳокимиятининг ўрнатилиши,
• 1918-20 йиллардаги фуқаролар уруши,
• 1920-21 йиллардаги очарчилик, "уруш коммунизми", озиқ-овқат отрядлари кампанияси Қозог'истондаги миграциянинг сиёсий сабаблари эди. Бу даврларда кўплаб қозоқлар қон тўкилиш ва очликдан қутулиб, бегона юртларга кўчиб кетишган.
• 1928—30 йилларда бой-кулаклар сифатида мусодара қилинган бадавлат кишилар ўз ватанларидан кўчирилиб, сургун қилинди.

Қозог'истон ҳудуди Совет империясининг бошқа минтақаларидан сургун қилинган деҳқонлар ва сиёсий маҳбуслар жойига айланди.Оммавий мажбурий коллективлаштириш даврида қозоқларга қарши олиб борилган геноцид сиёсати туфайли қозоқ халқи очлик ва қирғинга учраган қоронғу йилларда( 1931-33 )1 миллиондан ортиқ қозоқлар ўз ота-боболари ватанини тарк этган бўлса,уларнинг 616 минг нафари қайтмаган.тарихий ватанларига.Улар узоқ хорижий давлатлар-Мо'г'улистон,Хитой,Афг'онистон,Покистон,Эрон,Туркия, шунингдек,Г'арбий Европанинг ба'зи мамлакатларида қозоқ диаспорасини ташкил қилганлар.Иккинчи жаҳон уруши (1939-45)йилларида ҳибсга олинган,Европа давлатларида қаршилик кўрсатиш ҳаракатларида қатнашган,Туркистон легиони сафида бўлган кўплаб ватандошларимиз хорижий мамлакатларда қолиб кетди.1937 йилнинг кузидан тоталитар сиёсат қурбонига айланган бутун халқлар ўз ватанларидан қозоқ ерларига зўрлик билан кўчирилди.Хусусан,1937 йилда Манжуриядан 102 минг корейс Қозоғистонга кўчиб кетишга мажбур бўлди.1938—44-йилларда Қозоғистонга чеченлар,ингушлар,болқарлар,Кавказдан кўчманчилар,қрим-татарлар,месхед-турклар,поляклар,болгарлар,Қора денгизнинг шимолий қирғоғидан курдлар,Волга бўйидан немислар келди,1947-52 . минглаб латвияликлар,эстонияликлар,г'арбий украинлар,қозоқлар о'з ерларига мажбуран ко'чиб о'тишди ва ниҳоят ко'чиб кетишди.1953-йилда яҳудийлар ва абхазлар депортация қилинди. 1953-55 йилларда Қозоғистонга янги тараққиёт ниқоби остида миллионлаб бошқа миллат вакиллари кўчиб келди. Шундай қилиб,совет тоталитар сиёсати натижасида тубжой қозоқ халқи ўз заминида озчиликка айланди, Қозоғистон эса 130 дан ортиқ этнографик диаспора вакиллари истиқомат қиладиган “халқаро” маконга айланди. 5 миллиондан ортиқ қозоқ диаспораси хорижда яшайди. Қозоғистон мустақилликка эришиб, суверен давлатга айланган 20-асрнинг 90-йилларидан бошлаб, кейинги ўн йилда миграция бошқача тус олди. Қозоғистон Республикасининг 1992-йил 26-июнда қабул қилинган “Миграция тўғрисида”ги ва 1997-йил 13-декабрда қабул қилинган “Аҳолининг миграцияси тўғрисида”ги қонунлари миграция соҳасидаги жамоат муносабатларини тартибга солиб, миграция жараёнларининг ҳуқуқий, иқтисодий ва ижтимоий асосларини белгилайди. Шу тариқа, тарихий ватанига қайтган инсонлар ва оилалар учун янги жойда зарур яшаш шароитларини яратиш масаласи давлат даражасида кўриб чиқилди. Шу муносабат билан Қозоғистон Республикаси Миграция ва демография агентлиги, Жаҳон қозоқлари ассоциацияси каби давлат ва нодавлат муассасалар ташкил этилди, ўз ватанига кўчиб келган ўролманлар учун ҳар йили кўпайтириладиган квоталар белгиланди. чет элда ва улар учун белгиланган ҳудудларда жойлашиш учун. ва маҳаллий бюджетлардан маблаг'лар ажратилди. Шунингдек, Қозоғистонга мажбурий шароитда кўчиб келиб, ўрнашиб қолган кўплаб миллат вакиллари ўз ота-боболарининг уйларига кўчиб ўтиш имкониятига эга бўлдилар;