Mikoliylar
Миколийлар оиласи (آل میکال (форс тили)), шунингдек Микалислар деб танилган, 9‑асрдан 11‑асргача Хуросоннинг машҳур Эрон аристократ оиласидан бўлган. Улар Самарқанднинг исломдан олдинги элитасидан келиб чиққан[1].
Тарихи
Оилалар сулоласи Сасанийлар шоҳи Баҳром В Гур (р. 420–438) авлодидан бўлган[1]. Баҳром В авлодларидан бири сур унвонига эга бўлиб, эҳтимол олтинчи асрда Суғдиёнада ҳукмронлик қилган. Шу оиладан бўлган маълум Деваштич, топилган Суғдий ва Араб ҳужжатларига кўра, „Суғд шоҳи“, „Самарқанд ҳукмдори“ ва „Панжикент ҳукмдори“ унвонларига эга бўлган[1]. 722 йилда Диваштич Араблар томонидан Зарафшонда мағлуб этилиб ўлдирилган, унинг ўғли Таркҳун эса уруш маҳбусига айланган ва оиласи уч авлод давомида Ироқда яшаган[1].
Тўртинчи авлодда, оиланинг аъзоси Микал ибн Абд ал‑Ваҳид 9‑аср бошида Хуросонга кўчиб ўтган ва унинг авлодлари оилавий ном сифатида Микални ишлатган[1].
Микал ибн Абд ал‑Ваҳиднинг ўғиллари — Муҳаммад ибн Микал ва Шоҳ ибн Микал — Тоҳирийлар ҳукмронлиги даврида Бағдод, Рай ва Нишопурда ҳарбий буюртмаларда хизмат қилган. Муҳаммаднинг ўғли Абд‑Аллаҳ Микали дастлаб Саффорийлар хизматида бўлган, кейинчалик Аббосийлар халифалиги даврида Аҳвоз вилояти ҳокими бўлган[1].
Абд‑Аллаҳнинг ўғли Абу'л‑Аббас Исмоил Сомонийлар давлатида бош котиб ва Нишопурнинг раиси сифатида хизмат қилган; у 973 йилда вафот этган[2]. У уч ўғилнинг — Абу Муҳаммад Абд‑Аллаҳ, Абу Жа'фар Микали ва Абу'л‑Қасим Али — отаси бўлган; сўнггиси Византия империяси ва поғоний Турклар билан курашган ҳарбий ходим бўлган[3].
Сомонийлар қулагач, Микалидлар янги ҳукмдорлар — Ғазнавийларга хизмат қилган. Улардан бири, Ҳасанак Микали, 1024 йилда Маҳмуд Ғазнавийнинг вазири бўлган, аммо 1032 йилда Мас’уд И ҳукмронлиги даврида қатл қилинган[4].
Яна бир Микалид, Саҳиб Ҳусаин Микали, дастлаб Ғазнавийлар хизматида бўлган, кейин эса Селжуқлар ҳукмдори Тугҳрилнинг қисқа муддатли визири бўлган[5].
Оилада шунингдек олимлар, шоирлар ва санъат ҳомийлари ҳам бўлган. Оиланинг номи 11‑аср охиригача манбаларда тилга олинади, кейин эса манбалардан йўқолади[1].
Миколийлар рўйхати
- Микал ибн Абд ал‑Wаҳид
- Муҳаммад ибн Микал, Тоҳирийлар саркардаси
- Шоҳ ибн Микал, Тоҳирийлар саркардаси
- Муҳаммад ибн Шаҳ, Аббосийлар саркардаси
- Абд‑Аллаҳ Микали, Саффорийлар қўмондони ва Аббосийлар ҳукмронликидаги Аҳвоз ҳокими[6]
- Абу'л‑Аббас Исмоил, Сомонийлар ходими ва раис[7]
- Абу'л‑Қасим Али, Аббосийлар ва Сомонийлар ҳарбий ходими
- Абу Муҳаммад Абд‑Аллаҳ, Сомонийлар ходими ва раис
- Абу Жа'фар Микали, Сомонийлар ходими ва раис
- Ҳасанак Микали, Маҳмуд Ғазнавийнинг вазири ва Нишопурнинг раиси
- Хожа Али Абу'л‑Қасим ибн Абдаллаҳ, раиси — Ғазнида 11‑аср бошида
- Абу'л‑Музаффар Али ибн Абу'л‑Қасим, Хожанинг ўғли ва раиси — у 1055 йилда вафот этган
- Саҳиб Ҳусаин Микали, Ғазнавийлар ходими ва кейинчалик Селжуқлар ходими (Тугҳрилнинг қисқа муддатли визири)
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 „ĀЛ‑Э МĪКĀЛ“. Энcйcлопаэдиа Ираниcа. Қаралди: 2026-йил 29-март.
- ↑ „Абу'л‑Аббас Исмаил“. Wикипедиа. Қаралди: 2026-йил 29-март.
- ↑ „Абу'л‑Аббас Исмаил“. Wикипедиа. Қаралди: 2026-йил 29-март.
- ↑ „Ҳасанак тҳе Визиэр“. Wикипедиа. Қаралди: 2026-йил 29-март.
- ↑ „Саҳиб Ҳусаин Микали“. Милитарй Wики. Қаралди: 2026-йил 29-март.
- ↑ „Абд-Аллаҳ Микали“. Wикипедиа. Қаралди: 2026-йил 29-март.
- ↑ „Абу'л‑Аббас Исмаил“. Wикипедиа. Қаралди: 2026-йил 29-март.
Қўшимча адабиётлар
- „ĀЛ‑Э МĪКĀЛ“. Энcйcлопаэдиа Ираниcа (1984).
- Босwортҳ, C. Э.. Тҳе Cамбридге Ҳисторй оф Иран, Волуме 5: Тҳе Салжуқ анд Монгол периодс. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 1968. ИСБН 0-521-06936-Х.
- Ҳансен, Валериэ. Тҳе Силк Роад. Охфорд Университй Пресс, 2012. ИСБН 9780195159318.
- Жалилов, А. Ҳ. „Арабларнинг Трансоксиянани босиб олиши“, . Ҳисторй оф Cивилизатионс оф Cентрал Асиа: Тҳе cроссроадс оф cивилизатионс, А.Д. 250 то 750. УНЕСCО, 1996. ИСБН 9789231032110.