Mikrorobototexnika

Микроробототехника (ёки микророботика) – бу миниатюра робототехника соҳаси бўлиб, хусусан, ўзига хос ўлчамлари 1 мм дан кам бўлган мобил роботларни ўз ичига олади. Шунингдек, ушбу атама микрометр ўлчамидаги бутловчи қисмлар билан ишлашга қодир бўлган роботларга нисбатан ҳам қўлланилиши мумкин.
Тарихи
Микророботлар 20-асрнинг сўнгги ўн йиллигида микроконтроллерларнинг пайдо бўлиши ҳамда кремний асосидаги микроэлектромеханик тизимлар (МЕМС) ривожланиши туфайли дунёга келди, Шундай бўлсада, кўплаб микророботлар датчиклардан ташқари бошқа механик қисмлар учун кремнийдан фойдаланмайди. Бундай кичик роботларнинг энг дастлабки тадқиқотлари ва консептуал лойиҳалари 1970-йилларнинг бошларида АҚСҲ разведка агентликлари учун ўтказилган махфий тадқиқотлар доирасида амалга оширилган. Ўша пайтда кўзда тутилган жорий қилинган соҳалар қаторига ҳарбий асирларни қутқаришда ёрдам бериш ва электрон маълумотларни тутиб олиш миссиялари кирган. Миниатюралаштиришни қўллаб-қувватловчи асосий технологиялар у даврда ҳали тўлиқ ривожланмаган эди, шу сабабли ушбу дастлабки ҳисоб-китоблар ва лойиҳалардан прототипларни ишлаб чиқишда дарҳол натижа чиқмаган[1]. 2008-йил ҳолатига кўра, энг кичик микророботлар тирналиш орқали юрадиган механизмдан фойдаланади[2].
Симсиз алоқа воситалари, айниқса Wи-Фи (яъни уй тармоқлари) ривожланиши микророботларнинг алоқа имкониятларини ва бунинг натижасида мураккаброқ вазифаларни бажариш учун бошқа микророботлар билан мувофиқлашиш қобилиятини сезиларли даражада оширди. Дарҳақиқат, сўнгги тадқиқотларнинг аксарияти микророботлар ўртасидаги алоқага қаратилган бўлиб, буларга мисол сифатида Гарвард университетида турли шаклларга ўз-ўзидан йиғиладиган 1024 та роботни ҳамда ДАРПА агентлигининг „Макромаҳсулотлар учун микрозавод“ дастури доирасида СРИ Интернатионал томонидан ишлаб чиқилган[3], енгил ва юқори мустаҳкамликдаги конструксияларни қуришга қодир микророботларни келтириш мумкин[4][5].
Шунингдек, металл ва электроника ўрнига биологик тўқималардан фойдаланган ҳолда ксеноботлар деб аталадиган микророботлар ҳам яратилди[6]. Ксеноботлар анъанавий микророботларга хос бўлган баъзи технологик ва экологик мураккабликлардан холи, чунки улар ўз-ўзидан қувватланади, биологик парчаланади ва биологик жиҳатдан мос келувчан ҳисобланади.
Таърифлар
„Микро“ префикси субектив равишда шунчаки „кичик“ деган маънода ишлатилиб келинган бўлса-да, узунлик ўлчовларини стандартлаштириш чалкашликларнинг олдини олади. Шунга кўра, наноробот ўзига хос ўлчамлари 1 микрометрга тенг ёки ундан кичик бўлган, ёхуд 1 дан 1000 нм гача бўлган ўлчам диапазонидаги бутловчи қисмларни бошқара оладиган қурилмадир. Микророботнинг характерли ўлчамлари 1 миллиметрдан кам, миллироботнинг ўлчамлари 1 сантиметрдан кам, минироботнинг ўлчамлари 10 сантиметрдан кам ва кичик роботнинг ўлчамлари 100 сантиметрдан кам бўлади. Кўпгина манбаларда, шунингдек, 1 миллиметрдан катта роботлар микророботлар сифатида ёки 1 микрометрдан катта роботлар наноботлар сифатида ҳам тасвирланади[7].
Лойиҳалашдаги эътиборга молик жиҳатлар
Микророботларнинг ҳаракатланиш усули уларнинг мақсади ва зарурий ўлчамидан келиб чиқади. Субмикрон (микрондан кичик) ўлчамларда жисмоний дунё ҳаракатланишнинг бироз ғалати усулларини талаб қилади. Ҳаводаги роботлар учун Рейнолдс сони бирдан кичик бўлади; бунда қовушқоқлик кучлари инерсия кучларидан устунлик қилади, шунинг учун „учиш“да Бернулли кўтариш кучи тамойилидан кўра, ҳавонинг қовушқоқлигидан фойдаланиш мумкин[8]. Суюқликлар ичида ҳаракатланувчи роботлар эса Э. cоли таёқчасининг ҳаракатчан шакли каби айланувчи хивчинларни талаб қилиши мумкин. Сакраб ҳаракатланиш эса сезилмас ва энергия жиҳатидан самарали бўлиб, у роботга турли хил релеф юзаларидан ўтиш имконини беради. Илк ҳисоб-китоблар (Солем 1994) жисмоний реалликларга асосланган эҳтимолий хатти-ҳаракатларни ўрганиб чиққан[9].
Микророботни ишлаб чиқишдаги энг катта қийинчиликлардан бири – жуда чекланган қувват манбаи ёрдамида ҳаракатга эришишдир. Микророботлар тангасимон батарея каби кичик ва енгил қувват манбаларидан фойдаланиши ёки атроф-муҳитдан тебраниш ёки ёруғлик энергияси шаклида қувват тўплаши мумкин[10]. Ҳозирги кунда микророботлар роботик қурилмани ҳаракатга келтириш учун атрофдаги суюқликдан кимёвий қувват олувчи хивчинли Серратиа марcесcенс каби биологик моторлардан ҳам қувват манбаи сифатида фойдаланмоқда. Ушбу биороботларни хемотаксис ёки галванотаксис каби стимуллар орқали бевосита бошқариш мумкин бўлиб, бунинг учун бир нечта бошқарув схемалари мавжуд. Бортдаги батареяга оммабоп муқобил вариант – роботларни ташқи томондан йўналтирилган қувват ёрдамида энергия билан таъминлашдир. Бунга микророботларни фаоллаштириш ва бошқариш учун электромагнит майдонлар, ултратовуш ва ёруғликдан фойдаланиш мисол бўлади.
Манбалар
- ↑ Солем, Ж. C. (1996). "Тҳе апплиcатион оф миcророботиcс ин wарфаре". Лос Аламос Натионал Лабораторй Течниcал Репорт ЛАУР-96-3067. дои:10.2172/369704. ҳттп://www.ости.гов/сcитеч/сервлец/пурл/369704.
- ↑ „Миcророботиc Баллет“. Дуке Университй (2008-йил 2-июн). 2011-йил 3-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 24-август.
- ↑ Ҳауэрт, Сабине. „Тҳоусанд-робот сwарм ассемблес ицелф инто шапес“. Арс Течниcа (2014-йил 14-август). Қаралди: 2014-йил 24-август.
- ↑ Мисра, Риа. „Тҳис Сwарм Оф Инсеcт-Инспиред Миcробоц Ис Унсеттлинглй Cлевер“. ио9 (2014-йил 22-апрел). Қаралди: 2014-йил 24-август.
- ↑ Темпле, Жамес. „СРИ Унвеилс Тинй Робоц Реадй то Буилд Биг Тҳингс“. ре/cоде (2014-йил 16-апрел). 2014-йил 25-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 24-август.
- ↑ Криэгман, Сам; Блаcкистон, Доуглас; Левин, Мичаэл; Бонгард, Жош (2020). "А сcалабле пипелине фор десигнинг реcонфигурабле органисмс". Проcеэдингс оф тҳе Натионал Аcадемй оф Сcиэнcес 117 (4): 1853–1859. дои:10.1073/пнас.1910837117. ПМИД 31932426. ПМC 6994979. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=6994979.
- ↑ „Миcророботиcс: Тинй Робоц анд Тҳеир Манй Усес | Буилт Ин“ (эн). буилтин.cом. Қаралди: 2024-йил 26-январ.
- ↑ Солем, Ж. C. „Тҳе мотилитй оф миcроробоц“, . Артифиcиал Лифе ИИИ: Проcеэдингс оф тҳе Wоркшоп он Артифиcиал Лифе, Жуне 1992, Санта Фе, НМ, Проcеэдингс, Санта Фе Институте студиэс ин тҳе сcиэнcес оф cомплехитй Лангтон, C.: . Санта Фе Институте Студиэс ин тҳе Сcиэнcес оф Cомплехитй (Аддисон-Wеслей, Реадинг, МА), 1994 — 359–380-бет.
- ↑ Кристенсен, Ларс Кролл „Аинтз: А студй оф эмергент пропертиэс ин а модел оф ант форагинг“, . Артифиcиал Лифе ВИИ: Проcеэдингс оф тҳе Севентҳ Интернатионал Cонференcе он Артифиcиал Лифе. МИТ Пресс, 2000 — 359-бет. ИСБН 978-0-262-52290-8.
- ↑ Меинҳолд, Бридгетте. „Сwармс оф Солар Миcробоц Май Револутионизе Дата Гатҳеринг“. Инҳабитат (2009-йил 31-август).