Милоš Земан (1937-йил 28-сентябр) – 2013-йил 8-мартдан 2023-йил 8-мартгача Чехия Республикаси Президенти[1].

Милоš Земан
Чехия Президенти
Мансаб даври
2013-йил 8-мартдан – 2023-йил 8-мартгача
Ҳукумат бошлиғи Петр Неčас
Жиří Руснок
Боҳуслав Соботка
Андреж Бабиš
Ўтмишдоши Вácлав Клаус
Вориси Петр Павел
Чехия Бош вазири
Мансаб даври
1998-йил 22-июлдан – 2002-йил 15-июлгача
Президент Вácлав Ҳавел
Ўтмишдоши Жосеф Тоšовскý
Вориси Владимíр Šпидла
Чехия Парламенти спикери
Мансаб даври
1996-йил 27-июндан – 1998-йил 17-июлгача
Президент Вácлав Ҳавел
Ўтмишдоши Милан Уҳде
Вориси Вácлав Клаус
Чехия социал-демократлар партияси раиси
Мансаб даври
1993-йил 28-февралдан – 2001-йил 7-апрелгача
Ўтмишдоши Жиří Ҳорáк
Вориси Владимíр Šпидла
Шахсий маълумотлари
Таваллуди 1937-йил 28-сентябр (1937-09-28) (89 ёш)
Колíн, Богемия

У умумий сайловлар орқали сайланган Чехия Республикасининг биринчи президенти эди[2]. 1993-йилдан 2001-йилгача Чехия социал-демократик партиясини бошқарган[3]. Унинг раҳбарлигида кучсиз ва тартибсиз партия мамлакатдаги энг нуфузли сиёсий кучлардан бирига айланди[4].

2003-йилги президентлик сайловларида муваффақияциз иштирок этиб, 7 йил давомида мамлакат сиёсий ҳаётидаги иштирокини тўхтатди. 2010-йил март ойида партиянинг раиси бўлди[5]. 2010-йилги парламент сайловларидан сўнг, партияси парламентга кириш учун 5 фоизлик тўсиқдан ўта олмаганидан кейин истеъфога чиқди. 2013-йил январ ойида у президентлик сайловларида ғалаба қозонди. Беш йил ўтгач, у иккинчи муддатга қайта сайланди[6].

1944-йил 28-сентябрда почта ходими ва ўқитувчи оиласида туғилган. Ота-оналар ўғли туғилгандан кўп ўтмай ажрашишди. Милос фақат онаси билан катта бўлган[7].

У Колин шаҳрида ўқиган: дастлабки 9 йил бошланғич синфда ва 1959-йилдан 1963-йилгача ўрта иқтисодий мактабларда. Масарйк ҳақидаги иншо туфайли Земанга университетда ўқишни давом эттириш тақиқланган. 1963-йилдан 1967-йилгача қурилишда ишлаган. 1965-йилдан бошлаб университетда ўқишга рухсат олди ва Прага Олий Иқтисодиёт мактабида иқтисодий режалаштиришни ўрганишни бошлади. 1967 йилдан кундузги таълимга ўтди. 1969-йилда „Футурология ва келажак“ номли иши билан диплом ҳимоя қилди. 1969-1970-йилларда Олий Иқтисодиёт мактабида ўқитувчи бўлган.

1968 йилда Чехословакия Коммунистик партиясига қўшилди. 1970-йилда Варшава Шартномаси қўшинларининг киритилиши ва „нормаллаштириш“ сиёсатига рози бўлмагани учун ундан чиқариб юборилди.

1971-йилдан 1984-йилгача Ноcтуа, Течноспорт ва Спортпропаг компанияларида ходим бўлган. 1985-1989-йилларда илмий-тадқиқот ишлари билан шуғулланган. 1990-1992-йилларда – Чехословакия Фанлар академиясининг Прогнозлаштириш институти ходими. 1990-1992-йилларда – парламент депутати.

1993-йил 28-февралдан 2001-йил 7-апрелгача – Чехия социал-демократик партияси раиси. 1996-1998-йилларда – Чехия парламенти Депутатлар палатаси раиси. 1998-йил 17-июлдан 2002-йил 15-июлгача – Чехия ҳукумати раиси.

Сенат ва минтақавий сайловлар муваффақияциз якунланганидан сўнг ўз хоҳиши билан барча раҳбарлик лавозимларини тарк этди. 2003-йилда Чехия Республикаси президентлигига номзодини қўйди, аммо ўз партиясидаги келишмовчиликлар туфайли Вацлав Клаусга сайловда ютқазди. Кейинчалик, 2007-йилда партиянинг янги раҳбарияти билан зиддият туфайли социал-демократик партия сафини тарк этди.

Икки марта уйланди. Иккинчи хотинидан Катерзина исмли қизи ва биринчи хотинидан Давид исмли ўғли бор. Земан атеист[8]. Рус ва инглиз тилларини яхши билади[9].

2013-йил январ ойида бўлиб ўтган президентлик сайловларида, Чехия Республикаси тарихидаги биринчи тўғридан-тўғри президентлик сайловларининг биринчи турда 24,21 фоиз овоз олиб, биринчи ўринни эгаллади. У Карел Шварсенберг билан бирга иккинчи босқичга чиқди ва 54,8% овоз билан ғалаба қозонди[10].

2013-йил 8-мартда Прагада Чехия Президенти лавозимини эгаллади.

2018-йилда бўлиб ўтадиган Чехия президентлигига номзод қилиб кўрсатди. Биринчи турда 38,56 фоиз овоз тўплаб, биринчи ўринни эгаллади. 2018-йил 26-27-январ кунлари бўлиб ўтган иккинчи турда Милош Земан Чехия Республикаси Президенти этиб қайта сайланди. Сайловчиларнинг 51,36% овозини олди. 2018-йилнинг 8-мартида президент лавозимига киришган.

Земан Россия фуқаролари учун кириш визаларини бекор қилиш тарафдори, шунингдек, Украинанинг НАТОга киришига қарши[11].

Кузатувчилар, шунингдек, Земан 2015-йилда Москвада бўлиб ўтадиган Ғалаба парадига таклифни қабул қилган кам сонли Европа етакчиларидан бири бўлган[12]. Земаннинг аниқлик киритишича, „ташрифидан мақсад миллионлаб ҳалок бўлган совет халқининг хотирасига ҳурмат бажо келтириишдир“[13].

У Россия Федерациясининг Европа Иттифоқига қўшилиши тарафдори эди[13].

2022-йил 24-февралда Россиянинг Украинага бостириб кириши фонида Земан „Украинани, унинг раҳбариятини ва халқини тўлиқ қўллаб-қувватлашини“ билдирди[14][15]. Кейинчалик Украина ҳудудларининг аннексия қилинишини ўғирлик деб қоралади ва Путин билан дўстликни сиёсий фаолиятидаги асосий хато деб атади[16][17].

Земан алкогол ва тамаки маҳсулотларига қарамлиги билан машҳур бўлиб, бу унинг соғлиғида жуда жиддий муаммоларни, хусусан, юриш қийинлигини келтириб чиқарди[18]. 2015-йилда унга қандли диабет ташхиси қўйилганидан сўнг, президент ўз одатларига кичик ўзгаришлар киритишга рози бўлди[19]. Президент Земаннинг омма олдида маст ҳолда кўриниш берган ҳолатлар бор[20]. Унинг сайловолди кампанияси „Бечеровка“ (машҳур чех спиртли ичимлик) савдо белгиси эканлигини ҳазил тариқасида қабул қилишади[21].

2021-йил январ ойи ўрталарида тиббий кўрикдан ўтиш учун мунтазам касалхонага ётқизилган ва CОВИД-19га қарши эмланган[22]. 2021-йил апрел ойида Земан нейропатиянинг кучайиши туфайли ногиронлар аравачасидан фойдаланишини маълум қилди[23]. 2021-йил 14-сентабрдан 22-сентабргача Марказий ҳарбий госпиталга ётқизилган. Президент девонининг пресс-релизига кўра, у сувсизланган ва тўйиб овқатланмаган[24]. 10-октябр куни Земан Марказий ҳарбий госпиталнинг реанимация бўлимига олиб кетилди. Унинг даволовчи шифокори Мирослав Заворал ташхисни оммага ошкор қилмади[25]. 18-октябр куни кечқурун Чехия Сенати президент ҳозир соғлиғи туфайли ўз вазифаларини бажара олмагани ҳақидаги фикрини келтирди[26][27][28]. 25-ноябр куни тушдан кейин Милош Земан Марказий ҳарбий госпиталдан чиқарилди, бироқ ўша куни кечқурун у CОВИД-19 тести ижобий бўлгани учун қайта касалхонага ётқизилди[29]. 27-ноябр куни касалхонадан чиқарилди ва ўз қароргоҳига икки ҳафта карантинда бўлди[30].

Мукофотлари

Манбалар

  1. ↑ „Бйл муžэм револуcе. 20 лет потé Земана никам непозвали“ (cс). Актуáлнě.cз.
  2. ↑ „Милоš Земан“ (cс). новинкй.cз. 2013-йил 29-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27-январ 2013.(Wайбаcк Мачине сайтида 2013-01-29 санасида архивланган)
  3. ↑ Wирнитзер, Жан „Неудěловал бйч ани милости, ани амнестиэ, напсал čтенářůм Земан“ (cс). Младá фронта ДНЕС (3-январ 2013). Қаралди: 27-январ 2013.
  4. ↑ „Волбй 2018: Милоš Земан, кандидáт на президента - Э15.cз“. Зпрáвй Э15.cз. 2018-йил 4-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 19-декабр.
  5. ↑ Журковá, Марcела „Профил младéҳо Земана: Интелигентнí самотář, ктерý се вžдй рáд послоучал“ [Профиле оф тҳе ёунг Земан: ан интеллигент лонер, wҳо алwайс ликед то листен]. Ҳосподářскé новинй (24-январ 2013). Қаралди: 4-май 2017.
  6. ↑ „На Ҳрад Земан пřэсíдлí аž по свé инаугураcí 8. бřэзна“. 2013-йил 5-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 2-феврал.
  7. ↑ Земан, Милоš „Прогностика а пřэставба“. Течниcкý магазíн (август 1989). 2007-йил 6-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 22-май. (Wайбаcк Мачине сайтида 2007-02-06 санасида архивланган)
  8. ↑ Сеан Cарней. „Cзеч Пресидент Милос Земан Cасц Ҳимселф ас Унифиэр“. Wалл Стреэт Жоурнал (блог). 2015-йил 14-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 13-август. „Ат тҳе cлосе оф тҳе спеэч, wҳич фоcусед энтирелй он доместиc иссуэс wитҳ но референcе то тҳе Эуропеан Унион ор фореигн аффаирс, тҳе неw Cзеч леадер десcрибед ҳимселф ас а толерант атҳеист.“.
  9. ↑ „Милош Земан — фото, цитаты, биография“. 2021-йил 28-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 26-март.
  10. ↑ „Результаты выборов“. 2019-йил 1-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 26-январ.
  11. ↑ „Президент Чехии закрыл двери своей резиденции для посла США“. 2015-йил 5-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 5-апрел.
  12. ↑ „«Америcан форcес ин Эуропе. Cавалрй риде», Тҳе Эcономист, Апр 1ст 2015“. 2015-йил 11-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 2-апрел.
  13. ↑ 13,0 13,1 „Президент Чехии Милош Земан мечтает о вступлении России в ЕС“. 2015-йил 25-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 23-апрел.
  14. ↑ ҳттпс://руски.радио.cз/президент-чеҳии-о-действияҳ-россии-сумасшедшего-необҳодимо-изолироват-8742979 (Wайбаcк Мачине сайтида 2024-02-28 санасида архивланган) Президент Чехии о действиях России: „Сумасшедшего необходимо изолироват“
  15. ↑ „Земан řэкл, cо бй вйřэšило вáлку в Израэли. Фиалову влáду мá за аматéрй | ТН.cз“ (cс). тн.нова.cз (2023-йил 5-ноябр). Қаралди: 2023-йил 6-ноябр.
  16. ↑ „Земан заявил, что «неправильно понял Путина», о чем теперь сожалеет | Wорлд оф Неwс“ (ру-РУ) (2023-йил 6-ноябр). Қаралди: 2023-йил 6-ноябр.
  17. ↑ „Экс-президент Чехии Земан назвал дружбу с Путиным главной ошибкой в своей политической карьере“ (ру). Настоящее Время (2023-йил 6-ноябр). Қаралди: 2023-йил 6-ноябр.
  18. ↑ „Cзеч пресидент макес унликелй реcоммендатион: смокинг сафе иф ёу старт лате“. Радио Прагуэ (2015-йил 21-март). 2018-йил 29-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 18-март.
  19. ↑ „Репорт: Пресидент Земан'с ҳеалтҳ cондитион верй гоод – Прагуэ Монитор“. Прагуэ Монитор. 2020-йил 26-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 18-март.
  20. ↑ „Выпуск новостей“. 2022-йил 8-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 18-март.
  21. ↑ „Глобал Неwс“. 2018-йил 16-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 18-март.
  22. ↑ „Земан се нечá оčковат за тýден, почвáлил ЭУ. Обčанй вйзвал, аť жеšтě вйдрží — Актуáлнě.cз“. 2021-йил 29-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 19-октябр.
  23. ↑ „Земан се заřадил мези возíčкářэ — Новинкй.cз“. 2021-йил 29-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 19-октябр.
  24. ↑ „Земан опустил немоcниcи. Мусел в нí зůстат о ден дéле — Новинкй.cз“. 2021-йил 9-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 19-октябр.
  25. ↑ „Земана пřэвезли до немоcниcе. Бйл в безвлáднéм ставу“. 2021-йил 19-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 19-октябр.
  26. ↑ „Президент ненí счопен вйконáват функcи, řэкли жеҳо лéкаřи — Сезнам Зпрáвй“. 2021-йил 19-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 19-октябр.
  27. ↑ „Милош Земан не в состоянии выполнять функции президента / Политика / Новости / 420он.cз Пражский городской портал“. 2021-йил 18-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 19-октябр.
  28. ↑ „Консилиум: здоровье президента не позволяет ему полноценно работать / Общество / Новости / 420он.cз Пражский городской портал“. 2021-йил 27-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 6-ноябр.
  29. ↑ „Президент Чехии М. Земан госпитализирован с положительным тестом на коронавирус | Радио Прагуэ Интернатионал“. 2021-йил 25-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 25-ноябр.
  30. ↑ „Президента Чехии выписали из госпиталя — Общество — ТАСС“. 2021-йил 23-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 23-декабр.
  31. ↑ Беседа с мíстопřэдседоу Вратиславем Преcлíкем с одвйсíлáнíм зáбěрů з удěловáнí Čэстнýч медаилí Т. Г. Масарйка стáтнíм пřэдставителůм (к вýроčí 14. 9. 1937), ČТ 2 а ČТ 1, 15. 9. 1997
  32. ↑ Čэскá телевизе. „В Македонии достал Земан нежвйšší стáтнí вйзнаменáнí, в Армéнии суд коňаку“ (cс). ČТ24 - Čэскá телевизе. 2022-йил 5-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 15-май.
  33. ↑ „Земан зáвидí Словáкůм эуро, од Гаšпаровиčэ достал вйзнаменáнí — Новинкй.cз“. 2021-йил 8-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 26-март.
  34. ↑ „Čэскý а полскý президент си вймěнили нежвйšší стáтнí вйзнаменáнí | Радио Прагуэ Интернатионал“. 2021-йил 16-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 26-март.
  35. ↑ „Президент Милоš Земан обдрžэл нежвйšší стáтнí вйзнаменáнí Србска“ (cс). www.мзв.cз. 2022-йил 5-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 15-май.
  36. ↑ „Президент Израэле же на нáвšтěвě Праҳй. Земан се му омлувил за úдажнě недостатеčноу подпору в ОСН“ (cс). иРОЗҲЛАС. 2022-йил 5-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 15-май.
  37. ↑ „Милоš Земан - офиcиáлнí стрáнкй“. 2023-йил 2-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 2-март.
  38. ↑ „Новáк Каталин: а висегрáди эгйüттмűкöдéс а сзíв éс аз éсз сзöвецéге | Кöзтáрсасáг“. 2023-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 3-март.