Mir Masjidiyxon
Мир Масжидий Хон (1841-йилда вафот этган) У вафотигача Кобул ва Шимолий Афғонистон ва унинг атрофида босқинчи кучларга қарши шиддатли кураш олиб борди [1].
Мир Масжидийхон авлиё саййидлар оиласида туғилган [2] . Унинг отаси Соҳибзода Ис’ҳоқ Жонхон ўша ернинг бадавлат мулкдори бўлиб, оила исломий илмлари, тақводорлиги ва давлат ишларида ҳалоллиги учун бу ҳудудда улар чуқур ҳурматга сазовор бўлган[3].
Мир Масжидийнинг болалик йиллари бетакрор қишлоқларда ўтган, Қур’он ва шариат ва форс адабиётини ўрганишдан ташқари, чавандозлик ва жанговар кўникмаларни эгаллаш билан шуғулланган[4].
Унинг оиласи нуфузли оила бўлганлиги ва у бошиданоқ туғма истеъдот ва доноликка эга бўлганлиги сабабли у эрта мартабага эришиб, ўз вақтида афғон бошлиқлари ва ўша даврнинг энг ҳурматли кишиларидан бирига айланган [5].
Кураш ва ҳалокатлар
Дастлаб, ўз даврининг кўп одамлари сингари, Мир Масжидий ҳам Шужошоҳ („Шоҳ Шужа“)нинг қайтишига турли хил туйғулар билан қараган.
Бироқ, Шоҳ сер Wиллиам Ҳай Маcнагҳтен ва бошқа инглиз зобитлари билан ҳақиқий сиёсат назорати остида бўлган оддий шахс эканлиги маълум бўлди [6]
Мир Масжидий ўзининг шахсий жанговар маҳорати ва таъсирчан маънавий-ижтимоий мавқеи туфайли тез орада ўша даврдаги минтақавий қўзғолоннинг [7] асосий раҳбарларидан бирига айланди ва Нижраб водийси ва Кўҳистоннинг (ҳозирги Каписа вилояти) бошқа ҳудудларини мустаҳкамлади, инглиз қўшинларига қарши чиқди ва Шужа Шоҳга [8] бай’ат қилишдан бош тортди. Мир Масжидий қўмондонлиги остидаги бу қаршиликнинг биринчи ғалабаларидан бири Чарикарни қисқартириш учун юборилган экспедицияни қириб ташлаганларида, бу инглиз қўшинининг қўмондони маёр Элдред Поттингер ҳам оғир яраланган эди[9] . Бир муддат Мир Масжидий қочоқ собиқ амир Дўст Муҳаммадга ҳам бошпана берган, у инглизлар томонидан Кобулга бориб қочиб, Ҳиндукушда яширинган эди [10].
1840-йилда Мир Масжидий Афғонистондаги Британия қўшинларига таслим бўлиш арафасида эди ва бу таслим бўлиш тафсилотларини Алехандер Бурнес билан муҳокама қилди. Бироқ, Шотландия тарихчиси Wиллиам Далрймпле сўзларига кўра, инглизлар бу шартномани бажаришдан бош тортдилар [11].
Шундан сўнг , Мир Кобулдаги инглиз гарнизони учун катта тиконга айланди, уларни ҳар қадамда таъқиб қилди ва Маcнагтҳен тез орада ундан қутулиш учун „бошқа ечимлар“ излай бошлади [12] ва унга катта мукофот эълон қилди. Аввалига бундан кўп натижа чиқмаган бўлса-да, инглиз қўшинлари пора олган баъзи маҳаллий бошлиқлар билан тил бириктириб, охир-оқибат Мир Масжидийнинг кўп мулкларини мусодара қилишга муваффақ бўлдилар [13] ва у кўчада яшашга мажбур бўлди. Тахминан 1841-йил бошида Маcнагтҳен ўзининг ҳинд махсус агенти Моҳан Лал Зуцҳининг дипломатик ҳийла-найранглари орқали Мир Масжидийнинг ўлдирилишини уюштиришга қарор қилгани, „Ага Ҳасан Кашмири“ [14] ва Мир Масжидий тез орада ўлдирилгани айтилади , кейин тўсатдан касал бўлиб, бир-икки кун ичида вафот этди, эҳтимол заҳарланиш туфайли вафот этгандир [15].
Бугунги кунда Афғонистон ва Шимолий-Ғарбий Покистонда Мир Масжидй Хон умумий манфаатлар учун ўзини фидокорона қурбон қилган ғозий (жангчи) ва шаҳид (шаҳид) сифатида ҳамон эслаб келинади.
Манбалар
- ↑ Ладй Флорентиа Сале, Жоурнал оф тҳе Дисастерс ин Афгҳанистанъ, 1841-42, Пуб. 1843, пп.140-141
- ↑ Маж ® Нур Муҳаммад Шаҳ Коҳистани, Нур-и-Коҳистан (Урду; Энг Транс. 'Тҳе Лигҳт оф Коҳистанъ) пуб. Лаҳоре: Ферозсонс, 1957, п.46
- ↑ Нур Муҳаммад Шаҳ, пп.46-47
- ↑ Инcлудинг поэц суч ас Ҳафиз Ширази, Бедил анд Руми, оф wҳосе wоркс ҳе wас эспеcиаллй фонд. Нур Муҳаммад Шаҳ, п.47
- ↑ Шаҳ, п.49
- ↑ Ҳаят Кҳан, п40
- ↑ Отҳер чиэфс фром Коҳистан ареа инcлудед Али Кҳан оф Тутам Дарра, Султан Кҳан оф Нижрао, Малик Саифуддин оф Кала Дера, Мир Дарwеш, Кҳаwажа Абдул Кҳалиқ анд отҳерс; Чристине Ноэлле-Карими, Стате анд Трибе ин Нинетеэнтҳ Cентурй Афгҳанистан:Тҳе Реигн оф Амир Дост Моҳаммад Кҳан, 1826-1863, Лондон, Роутледге, нд, п. 45. Сеэ ат ҳттпс://боокс.гоогле.cом/боокс?ид=иқкиРваДТҳгC&пг=П6АЭwБА#в=онепаге&қ=мир%20масжиди%20кҳан&ф=фалсе Ретриэвед 28 Април 2012
- ↑ Сир Винcент Эйриэ, Тҳе Кабул Инсурреcтион, Лондон, 1879
- ↑ Эйриэ, 1879
- ↑ Ҳаят Кҳан, п.42
- ↑ Wиллиам Далрймпле, Ретурн оф а Кинг, Лондон, Блоомсбурй, 2013, п.246
- ↑ Ладй Сале, п.141
- ↑ Шаҳ, пп.49-50
- ↑ Ладй Сале, п.141
- ↑ Шаҳ, п.52