Miranda qoidasi
"Миранда қоидаси"[1](ингл. Миранда wарнинг)- Ваколатли давлат органи ходими томонидан ушланаётган шахсга(гумонланувчи, айбланувчи) унинг сукут сақлаш ҳуқуқини ва шахс томонидан айтган ҳар бир со'зи ёки ҳатти-харакати судда унга қарши ишлатилиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантириш. Бу қоида, о'зига о'зи ко'рсатма бермаслик ҳуқуқини та'минлаш мақсадида АҚСҲда юзага келган. Я'ни, гумонланувчига унинг ҳуқуқлари то'г'рисида огоҳлантирилмаса, унинг айтган со'злари далил сифатида қабул қилинмайди.
Тарихи
"Миранда қоидаси" Эрнест Артуро Миранда номи билан бог'лиқ. АҚШнинг Аризона штати полиcе томонидан Эрнест Артуро Мирандани бир неча жиноятларни содир этганликда гумон қилиб, хибсга олган. Мирандага со'роқ қилинишидан олдин унинг гумонланувчи тариқасида ҳуқуқлари тушунтирилмагани боис, у о'з ҳуқуқларини билмаган ҳолда айбига иқрорлигини билдирган. Унинг бу ко'рсатувидан эса унинг айби иқрорлигини исбот сифатида фойдаланилган ва судланган. Шундан со'нг, унинг адвокати судга аппеляция киритган, Суд эса Миранда о'з ҳуқуқларидан ҳабардор қилинмаган деб топиб, унинг фойдасига оқлов ҳукмини э'лон қилган ва Миранда жазодан озод қилинган. Суд қароридан юзага келган норма эса дастлаб АҚСҲ амалиётида "Миранда ҳуқуқлари" со'нг эса халқаро ҳуқуқда "Миранда қоидаси" деб ном олган. Ҳозирда, халқаро ҳуқуқ нормаси о'лароқ, дунёнинг жуда ко'п давлатларида қо'лланиладиган қоида.
О'збекистонда
О'збекистон республикасининг Жиноят Процессуал Кодексига[2] ко'ра гумон қилинувчи: ўзининг нимада гумон қилинаётганлигини билиш; ушлаб турилганлиги ва турган жойи тўғрисида адвокатга ёки яқин қариндошига телефон орқали қўнғироқ қилиш ёхуд хабар бериш; у амалда ушланган ёки жиноят жойида ушлаш билан боғлиқ тезкор-қидирув тадбири амалда якунланган ёхуд унинг гумон қилинувчи деб э’тироф этилганлиги тўғрисидаги қарор унга ма’лум қилинган пайтдан бошлаб ҳимоячига эга бўлиш ҳамда учрашувларнинг сони ва давом этиш вақти чекланмаган ҳолда у билан холи учрашиш; ушланганидан кейин йигирма тўрт соатдан кечиктирмай сўроқ қилинишини талаб қилиш; ўзига нисбатан қўйилган гумон хусусида ҳамда ишнинг бошқа ҳар қандай ҳолатлари тўғрисида кўрсатувлар бериш ёхуд кўрсатувлар беришдан бош тортиш ва кўрсатувларидан жиноят ишига доир далиллар сифатида унинг ўзига қарши фойдаланилиши мумкинлиги ҳақида хабардор бўлиш; ўз она тилидан ҳамда таржимон хизматидан фойдаланиш; ўзининг ҳимояланиш ҳуқуқини шахсан ўзи амалга ошириш; илтимоснома бериш ва рад қилиш; далиллар тақдим этиш; суриштирувчи ёки терговчининг рухсати билан тергов ҳаракатларида иштирок этиш; ярашув тўғрисидаги, амнистия актини қўллаш ҳақидаги ишлар бўйича суд мажлисларида иштирок этиш; суриштирувчининг, терговчининг, прокурорнинг ва суднинг ҳаракатлари ҳамда қарорлари устидан шикоятлар бериш ҳуқуқига эга.
CҲЕТ ДАВЛАТЛАРДА
ГЕРМАНИЙА
Германиянинг Жиноят процессуал кодексига(Страфпрозессорднунг) асосан гумонланувчининг биринчи со'роқ қилингунга қадар қуйидаги ҳаракатлар амалга оширилиши шарт:
- нимада ва қайси модда бо'йича айбланаётганини билишга.
- ко'рсатма беришга ёки бермасликка.
- адвокат билан чекланмаган вақтда учрашишга, хусусан биринчи со'роққа қадар.
Туркия
"Миранда қоидаси" Туркия Жумҳурияти Конституциясининг 13 бо'лим 38-моддасида о'з ифодасини топган.
"Ҳиç кимсе кендисини ве канунда гöстерилен якıнларıнı суçлаян бир беянда булунмая вея бу ёлда делил гöстермее зорланамаз"[3]. - Ҳеч ким о'зига ва қонунда ко'рсатилган яқинларига нисбатан ко'рсатма беришга мажбур эмас.
 | Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |
- ↑ „Миранда Ригҳц“. www.мирандаригҳц.орг. Қаралди: 2022-йил 29-август.
- ↑ „О'зРнинг Жиноят Процессуал Кодекси/Cриминал Проcедуре Cоде оф тҳе Републиc оф Узбекистан“.
- ↑ „Тüркие Cумҳуриети Анаясасı“. www.иcислери.гов.тр. Қаралди: 2022-йил 29-август.