Mirzo Hodibek

Мирзо Ҳодибек (форсча: میرزا هادي بیگ‎‎ 1530) ҳиндистонлик зодагон ва ўрта осиёлик қози (ислом қозиси) ва Аҳмадия ҳаракати асосчиси Мирзо Ғулом Аҳмаднинг бевосита аждодлари ҳисобланади. У ҳозирги Ўзбекистон ҳудудидаги Самарқанддан Ҳиндистон шимолига кўчиб ўтган ва ХВИ асрда Панжобга жойлашган. Ҳодибек Ҳиндистон яриморолидаги Бобурийлар асосчиси бўлган Бобурнинг қариндоши бўлган, бироқ темурийлардан эмас эди.

Биографияси

Мирзо Ҳодибек барлос зодагони ва олими бўлиб, ХИВ асрда Форс ва Ўрта Осиё ҳукмдори Темурнинг оталик қариндоши Ҳожибек Барлоснинг бевосита авлоди эди. Барласлар дастлаб турк-мўғул қабиласи бўлиб, Трансохиянинг Қиш минтақасидаги (ҳозирги Шаҳрисабз, 80 га яқин) ҳудудларни назорат қилган (80км Самарқанддан жанубда). Темурнинг қабила ичида ҳокимият тепасига келишидан сўнг ва унинг Барлас бошлиғи сифатида Ҳожибек билан бўлган зиддиятлари чоғида, оиланинг бошқа қабила аъзолари билан Хуросонга қочиб, у ерда ХВИ асргача қолиб кетди. Бу асрнинг бошларида Ҳодибек ота-боболарининг ватанига қайтиб, Самарқандга жойлашган, лекин 1530-йилда, эҳтимол, уйдаги келишмовчилик ёки мусибат туфайли шаҳарни тарк этиб, у билан бирга кўчиб ўтди. Унинг оиласи ва хизматкорлари ва издошларидан иборат икки юз кишидан иборат мулозимлари шимолий Ҳиндистонга, император Бобур яқинда Бобурийлар ўрнатган давлатга ўрнашди.

Ҳиндистонда

Бобур ҳукмронлигининг сўнгги йилида оила Панжобга жойлашди, у ерда Ҳодибек Беас дарёси яқинида девор билан ўралган ва мустаҳкамланган қишлоқ қурди ва уни Исломпур деб номлади. Бобур император саройи томонидан унга ярим мустақил ҳудудга ўхшаган бир неча юз қишлоқдан иборат катта ер участкаси берилди ва атрофдаги туманнинг қози (магистрати) этиб тайинланди ва шу билан унга қонуний юрисдикция (Қодият) берилди. Қишлоқ Қодхийнинг ўрни билан боғлиқ бўлгани учун у Исломпур-Қози деб номлана бошлади. Шу аснода Бобурийлар ҳукумдорлиги йиллари давомида кўплаб юқори мансабларда фаолият олиб борган. Бу ном Исломпур бутунлай ташлаб кетилгунга қадар қариндошлар ва маҳаллий диалектга асосланган турли шаклларга айланди ва у оддийгина Қадиан деб номлана бошлади, бу ном бугунги кунда ҳам кўпчиликка маълум.

Авлодлари

Ҳодибекнинг авлодлари 300 йилдан ортиқ вақт мобайнида Бобурий ҳукмдорлари билан яқин алоқада бўлган ва император ҳукуматида муҳим лавозимларни эгаллаб, Қадиянни бошқарган. Ўзининг энг юқори чўққисида оила Бобурий императори қўл остида 7000 аскардан иборат қўшинга қўмондонлик қилган ва Бобурий ҳокимияти пасайганидан сўнг, де-факто минтақавий автономияга эга бўлишга муваффақ бўлган ва аслида олтмиштача мустақил ҳукмдорга айланган. Аммо бу мулкнинг катта қисми ХВИИ асрда аввал сикхларга, кейин эса ХИХ асрда инглизлар истилоси вақтида йўқолган. Эҳтимол, Ҳодибекнинг энг машҳур авлоди Аҳмадия ҳаракатига асос солган Мирзо Ғулом Аҳмаддир.

Адабиётлар

• Адамсон, Иаин. Мирза Гҳулам Аҳмад оф Қадиан. Элите Интернатионал Публиcатионс, 1989. ИСБН 1-85372-294-4. 
• Дард, А.Р.. Лифе оф Аҳмад: Фоундер оф тҳе Аҳмадийя Мовемент. Тилфорд: Ислам Интернатионал, 2008. ИСБН 978-1-85372-977-5. 
• Фриэдманн, Ёҳанан. Пропҳеcй Cонтинуоус: Аспеcц оф Аҳмади Религиоус Тҳоугҳт анд Иц Медиэвал Баcкгроунд. Охфорд: Охфорд Университй Пресс, 2003. ИСБН 0-19-566252-0. 
• Кҳан, Адил Ҳуссаин. Фром Суфисм то Аҳмадийя: А Муслим Миноритй Мовемент ин Соутҳ Асиа. Блоомингтон: Индиана Университй Пресс, 2015. ИСБН 978-0-253-01529-7. 
• Манз, Беатриcе Форбес. Тҳе Рисе анд Руле оф Тамерлане. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 1999. ИСБН 978-0-521-63384-0. 
• Қадир, Шаикҳ Абдул. Дас гесегнете Лебен. Верлаг Дер Ислам, 2017. ИСБН 978-3-939797-39-5.