Мисандрия (қадимги юнонча: μῖσος „нафрат“ ва ἀνήρ „одам“), ёки эркакларга нафрат — бу нафратни билдирувчи тушунча[1], эркакларга нисбатан сингиб кетган хурофот ва нотўғри қараш[2]. „Мисандрия“ атамаси ХИХ асрдан бери маълум бўлган, аммо замонавий даврда эркаклар ҳуқуқлари ҳаракати вакиллари томонидан машҳур бўлган[3]. Алоҳида-алоҳида, бир қатор олимлар қора танлиларга қарши нотўғри муносабат сифатида ажралиб туради. Андросентрик жамиятда тизимли мисогиния билан нотўғри ўхшашлик намунаси сифатида „мисандрй“ атамасидан фойдаланиш танқид қилинди.

Тарихи

Антик даврда жинсий алоқа фалсафаси

Қадимги фалсафий ва адабий асарларда эркаклар ва аёллар тенг деб ҳисобланмаган, бу уларнинг „турли хил табиати“ билан туртки бўлган[4]. Фрома Зейтлин ўзининг «Паттернс оф Гендер ин Аэсчйлеан Драма: Севен агаинст Тҳебес анд тҳе Данаид Трилогй» асарини қадимги юнон адабиётидаги мисандрияга бағишлаган.

Бироқ, гендер тадқиқотларига кўра, И. ДА. Костиковнинг сўзларига кўра, қадимги Юнонистонда Аристотелнинг фалсафий асарларида, Демосфеннинг нотиқлик баёнотларида ва умумий маданий даражада учрайдиган мисогиния ҳукмронлик қилган[4]. Тадқиқотларга кўра, М. Финлай қадимий маданият, „аёллар табиатан паст кўриб чиқилди ва шунинг учун уларнинг вазифалари насл ва уй вазифалари билан чекланган эди ва муҳим ижтимоий муносабатлар ва кучли шахсий қўшимчалар изланган ва эркаклар ўртасида топилган“[4][5].

ХИХ асрда инсоннинг салбий қиёфасининг пайдо бўлиши

Социолог Кристоф Куклик ўзининг „Ахлоқсиз жинсий алоқа — салбий андрологиянинг пайдо бўлиши ҳақида“ номли диссертациясида замонавий эркаклик ва эркакларнинг салбий қиёфаси пайдо бўлиш тарихини таҳлил қилади. Ушбу диссертациянинг тези шундан иборатки, эркакнинг ахлоқсиз ва зўравонликка мойил бўлган стереотипи замонавий феминизмдан анча олдин, яъни тахминан 1800-йилда Джон Миллар[де] , Иоганн Готтлиб Фихте ва Вилгелм Гумболдт каби файласуфларнинг асарларида пайдо бўлган[6].

Мисандрия ва феминизм

Америкалик радикал феминист Андреа Дворкин мақолалардан бирида феминистик йиғилишда „ўзини лезбиен сепаратист деб эълон қилган“ аёлларнинг биологик устунлиги, эркакларни „тур“ сифатида йўқ қилиш зарурати ва ўтиш даври ҳақидаги баёнотларини қизғин қўллаб-қувватлаганини танқид қилди. партеногенез учун. Ушбу мақолада у эркаклар „синф сифатида“ „ахлоқий кретинлар“ эканлигини ёзган, аммо нацистлар Германияси ва Адолф Гитлернинг яҳудийларга муносабати билан параллел равишда эркакларга нисбатан феминистик муносабатнинг биологик детерминизмига кескин эътироз билдирган[7].

Нотўғриликни кўрсатадиган аёлларни радикал феминист Жоанна Русс ҳимоя қилган. Унинг нуқтаи назари бўйича, аёлларнинг нотўғрилигига салбий муносабат аёллар учун эркакларникидан кўра юқори ахлоқий меъёрларни белгилашни англатади, унда мисогиния нормаллашган гуруҳ сифатида[8].

Маносферадаги машҳурлик тўлқинида " мисандрй " сўзи феминистлар томонидан истеҳзоли тарзда қўлланила бошланди[3][9].

2020-йилда франсуз феминисти Арманж, Полин [Паулине Арманге; Паулине Ҳарманге] Я ненавижу мужчин [Я ненавижу мужчин; Мои лес ҳоммес, же лес дéтесте] " иншосини нашр этди. Арманге бу ҳақда шундай деди:

Нима десангиз ҳам, эркакларни танқид қилиш биланоқ сизни нотўғри деб айблашади. Ўшанда мен тушундим: аслида бу сизга керак бўлган нарса.

400 нусхада нашр этилган ушбу иншонинг нашр этилиши Франсия гендер тенглиги бўйича вазирлиги маслаҳатчиси Ралф Зурмелининг норозилигига сабаб бўлди, бу эса ушбу мавзу бўйича оммавий ахборот воситаларида эълон қилинганидан кейин иншонинг оммалашишига беихтиёр ҳисса қўшди[10].[10].

Қора танқисликка қарши

"Қора эркаклар тадқиқотлари" билан шуғулланган бир қатор олимлар қора танлиларга қарши нотўғри иш бор деган фикрни билдиришмоқда (инглизча: анти-Блаcк мисандрй)[11][12][13].

Концепцияни танқид қилиш

Социолог Аллан Жонсоннинг таъкидлашича, мисогиния ҳақидаги даъволар феминизмга қарши курашиш ва эътиборни аёллардан эркакларга қаратиш учун ишлатилади, бу эса андросентрик маданиятни тарғиб қилади. Жонсоннинг таъкидлашича, мисогиниянинг маданий ўхшаши йўқ ва „одамлар кўпинча эркакларни ўзига хос одамлар ва эркакларни ҳукмрон ва имтиёзли тоифадаги одамлар сифатида чалкаштириб юборишади“.

Марк Оуэлетте „Интернатионал Энcйcлопедиа оф Эркаклар ва Эркаклик“ да „мисандрияда мисогиниядан фарқли ўлароқ, тизимли, транстарихий, институционализацияланган ва қонунларда мустаҳкамланган антипатия йўқ“ деб ёзади. Унинг фикрича, мисогиния ва мисандрия ўртасида ўхшашликлар мавжуд деган тахмин гендер ва ҳокимият масалаларини кўриб чиқишни соддалаштиради[14].

Антрополог Девид Гилмур, шунингдек, мисогиния „деярли универсал ҳодиса“ эканлигини таъкидлайди, ҳолбуки мисогиниянинг эркак ҳамкасби йўқ ва баъзида нотўғриликнинг намоён бўлиши „анъанавий эркак ролидаги эркаклардан нафратланиш“ эмас, балки " маданият ҳаддан ташқари эркаклик. У, шунингдек, бундай ҳодисаларда аёлларга, улар нима қилаётганидан ёки нимага ишонишидан қатъи назар, аниқ эътибор йўқ, деб ҳисоблайди, бу мисогинияга хосдир[15].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „Мисандрй — Дефинитион анд Море фром тҳе Фреэ Мерриам-Wебстер Диcтионарй“ (инглизча). 2013-йил 28-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 24-май 2020-йил.
  2. ↑ Аикат Д. Кей Термс, Трендс, Тҳеориэс, анд Тҳемес // Мисогйнй Аcросс Глобал Медиа. — 2021. — С. 301.
  3. ↑ 3,0 3,1 Марwиcк А. Э., Cаплан Р. Дринкинг мале теарс: Лангуаге, тҳе маноспҳере, анд нетwоркед ҳарассмент // Феминист Медиа Студиэс. — 2018. — Т. 18. — №. 4. — С. 543—559.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Костикова И. В. и др.. Введение в гендерные исследования, 2-е изд., Серия «Классический университетский учебник», М.: Аспект Пресс, 2005 — 26—29-бет. ИСБН 5-7567-0331-4. 
  5. ↑ Цитата по: Сусан Моллер Окин. Wомен ин Wестерн Политиcал Тҳоугҳт. Принcетон Университй Пресс, 1979 — 16-бет. ИСБН 0-691-02191-0. 
  6. ↑ см. также: Чристопҳ Куcклиcк: Дас вертеуфелте Гесчлечт. в Диэ Зеит. № 16, 2012 (архивировано с оригинала 20-апреля 2012, проверено 12-июня 2017).
  7. ↑ {{{заглавие}}} (инглизча).
  8. ↑ Русс Ж. Тҳе неw мисандрй // Радиcал Феминисм: А Доcументарй Реадер. — 1972. — С. 167—170.
  9. ↑ Малоней, Элизабетҳ. Тҳе Гендер Wаге Гап а Продуcт оф Мисогйнй, Нот Жуст Гендер Нормс. (2022).
  10. ↑ 10,0 10,1 Cаппелле, Лаура. „Wитҳ 'И Ҳате Мен,' а Френч Феминист Тоучес а Нерве“ (инглизча). Тҳе Неw Ёрк Тимес (10-январ 2021-йил). Қаралди: 3-март 2021-йил.
  11. ↑ Брян Н. Ремемберинг Тамир Риcе анд отҳер Блаcк бой виcтимс: Имагининг Блаcк плайcрит литераcиэс инсиде анд оуциде урбан литераcй эдуcатион // Урбан Эдуcатион. — 2021. — Т. 56. — №. 5. — С. 744—771.
  12. ↑ Cуррй Т. Ж. Киллинг боогеймен: Пҳаллиcисм анд тҳе мисандриc мисчараcтеризатионс оф Блаcк малес ин тҳеорй // Рес Пҳилосопҳиcа. — 2018.
  13. ↑ Cуррй Т. Ж., Cуррй Г. Такинг ит то тҳе пеопле: Транслатинг эмпириcал финдингс абоут Блаcк мен анд Блаcк фамилиэс тҳроугҳ а Блаcк публиc пҳилосопҳй // Деwей Студиэс. — 2018. — Т. 2. — №. 1. — С. 42-71.
  14. ↑ Оуэллетте, Марc „Мисандрй“, . Интернатионал Энcйcлопедиа оф Мен анд Масcулинитиэс. Абингдон, УК; Неw Ёрк, Н.Й.: Роутледге, 2007 — 442–3-бет. ИСБН 978-0-415-33343-6. 
  15. ↑ Гилморе, Давид Г. Мисогйнй: Тҳе Мале Маладй. Пҳиладелпҳиа: Университй оф Пеннсйлваниа Пресс, 2009, пп. 10-13, ИСБН 978-0-8122-1770-4.