Misr kobrasi
Миср кобраси[1] (лотинча: Нажа ҳаже), Миср араб тилида "ạ̉wрῖос" номи билан ҳам танилган, Оураэус деб талаффуз қилинади (қадимги юнонча сўздан олинган: оὐрāῖос) аспид оиласининг заҳарли илонидир[2].
| Миср кобраси | |
|---|---|
 | |
Илмий таснифлаш | |
| Олам: | Эукариотлар |
| Тип: | Хордалилар |
| Синф: | Судралиб юрувчилар |
| Оила: | Кобралар |
| Уруғ: | Миср кобраси |
| Халқаро илмий номи | |
| Нажа ҳаже Линнаэус, 1758 | |
| Ареал | |
 Хавфсизлик ҳолати | |
Таъриф
Умумий узунлиги 1 м дан 2 м гача. Баъзан 3 м гача бўлганлари топилади. Катта ёшлиларнинг ранги одатда битта рангга эга: очиқ сариқдан тўқ жигарранггача, қорин томони ёрқинроқ. Бўйиннинг пастки қисмида бир нечта кенг қора чизиқлар мавжуд бўлиб, улар илоннинг таҳдидли ҳолатида аниқ кўринади. Шунингдек, танаси кенг тўқ жигарранг ва оч сариқ рангли „либослар“ билан безатилган кўндаланг чизиқли кобралар ҳам мавжуд.
Тарқалиши
Тур шимолий (Тунисдан ташқари), ғарбий ва шарқий Африкадан экваторгача, Арабистон ярим оролида тарқалган.
Ҳаёт тарзи
Миср кобраси дашт, чўл жойларни, тоғларни, харобаларни, буталарни ёки тошларнинг тўсиқларини афзал кўради. Кобра кўп вақтини ерда ўтказади, лекин баъзида сузади ёки дарахтларга чиқади. Кун давомида фаол.
Овқатланиши
Кичик сутемизувчилар, қушлар, амфибиялар ва калтакесаклар билан озиқланади. Хавф бўлган тақдирда, илон барча кобраларга хос бўлган ҳимоя ҳолатини олади, аммо унинг чўзилган бўйни „капут“ ҳинд кобрасига қараганда сезиларли даражада торроқдир.
Кўпайиши
Бу тухум қўювчи илон. Урғочиси дарахт чуқурига, чуқурга ёки тош тагига 8-20 та тухум қўяди. Туғилган чақалоқларнинг узунлиги 24 дан 34 см гача.
Заҳари
Заҳар хавфли ва инсон ҳаётига таҳдид солади. Нейротоксик таъсирга эга.
Кичик турлари
- Нажа ҳаже ҳаже (Линнаэус, 1758) Марокашнинг жанубидан Мисрга, Танзаниянинг жанубига, Сенегалнинг ғарбий қисмида тарқалган.
- Нажа ҳаже анчиэтаэ Боcаге 1879-йил — жанубий Ангола, Конго Демократик Республикаси, Намибия, Боцвана, Замбия ва Зимбабведа.
- Нажа ҳаже арабиcа (Сcортеccи 1932) Саудия Арабистонида.
- Нажа ҳаже легионис Валведере 1989-йил — Марокашда.
Нажа ҳаже аннулифера кенжа тури 1995-йилдан бери ўзининг Нажа аннулифера турига ажратилган.
Тарихда
Миср кобраси ўзининг ажойиб кўриниши ва кучли заҳари туфайли қадим замонлардан бери одамларнинг эътиборини тортди. Мисрликлар уни куч рамзи деб билишган, шунинг учун унинг тасвири фир’авнларнинг бош кийимларини (ураэус) безатган.
Бу илоннинг чақиши қадим замонларда, ишончли ва тез ўлдириш ёки қатл қилиш усули сифатида ишлатилган. Ўлим жазосига ҳукм қилинганларга кобра чақиши оммавий қатл ўрнига „раҳм-шафқат“ сифатида тайинланган.
Афсонага кўра, Октавиан томонидан қамал қилинган қиролича Клеопатра ВИИ, озодликка чиқиш умидидан маҳрум бўлиб, мева саватига моҳирлик билан яширилган бу илон ёрдамида ўзини Рим легионерларининг қийноқлари ва ҳақоратларидан қутқарди.
Кобра ва одам
.jpg)
Миср кобраси, худди ҳинд кобраси каби, илон сеҳргарлари томонидан маҳаллий аҳоли ва сайёҳлар орасида машҳур бўлган кўча томошаларида кўпинча ишлатилади.
Асирликда Миср кобраси яхши яшайди, дарҳол озиқ-овқат учун олинади, кичик қушлар ва сичқонларни ейишни афзал кўради. Қиш учун илон одатда летаргик ҳолатга тушиб, овқатланишдан бош тортади. Қолган вақт жуда фаол, у кенг хонага муҳтож. Агар бир нечта кобралар бирга жойлашса, улар ўртасида кўпинча шиддатли жанжаллар келиб чиқади, асосан озиқ-овқат туфайли, баъзида „қўшнилардан“ бирининг ўлими билан якунланади.
Манбалар
- ↑ Ананева Н. Б., Орлов Н. Л., Халиков Р. Г., Даревский И. С., Рябов С. А., Барабанов А. В. Атлас пресмикающихся Северной Евразии (таксономическоэ разнообразиэ, географическоэ распространениэ и природоохранний статус). — СПб.: Зоологический институт РАН, 2004. — С. 177. — 1000 экз. — ИСБН 5-98092-007-2.
- ↑ "Нажа ҳаже – Генерал Детаилс, Тахономй анд Биологй, Веном, Cлиниcал Эффеcц, Треатмент, Фирст Аид, Антивеномс". WCҲ Cлиниcал Тохинологй Ресоурcе. Университй оф Аделаиде. Ретриэвед 14 Жануарй 2012.
Адабиёт
- Счлеич, ҲҲ, Кастле, W., Кабисч, К. 1996. Шимолий Африка амфибиялари ва судралиб юрувчилари. Коэлц, Коэнигстеин, 627 пп.
- Добиэй, М. & Вогел, Г. 2007. Африканинг заҳарли илонлари/Гифцчланген Африкас. Терралог 15, Чимаира нашри, Франкфурт-Майн, 150 бет.
- Трапе, Ж.-Ф. & Мане, Й. 2004. Лес серпенц дес энвиронс де Бандафасси (Сенегал шарқ). Буқа. соc. герп. Франсия 109: 5-34
- Л. Трутнау: Гифцчланген Верлаг Эуген Улмер, Штутгарт (1998) ИСБН 3-8001-7371-9
- Улрич Грубер: Диэ Счланген Эуропас унд рунд умс Миттелмеэр, Космос-Верлаг ГмбҲ, Штутгарт 1989, ИСБН 3-440-05753-4