Mitsetoma
Мйcетома (мйcетома, мадуромикоз, Мадуресе оёғи, инглиз. Мадуро оёғи) – қўзиқорин табиатли сурункали, ўзига хос грануломатоз Мйcетоманинг қўзғатувчиси – Аcтиномйcес, Ноcардиа, Стрептомйcес, Аcтиномадура авлодининг замбуруғлари (эвмикотик мицетома) ёки актиномицеталар (актиномицетома). Қўзиқоринлар орасида: Мадурелла грисеа, Пҳиалопҳора cрянесcенс, Эхопҳиала жиннелмеи, Псеудаллесчериа бойдии, Аcремониум (Cепҳалоспориум) фалcиформе, Лептоспҳаэриа сенегаленсис, Cурвулариа спп учрайди..
Касаллик асосан Ҳиндистон, Африка, Марказий ва Жанубий Америкада учрайди[1]. Нозология ривожланган мамлакатларда жуда кам тарқалгани сабабли унутилган касалликлар гуруҳига киради.
Этиология
Мйcетома, одатда, патогеннинг травматик инокуляциядан кейин тери ости тўқимасини ўз ичига олади. Сероз ва сероз-йирингли экссудат чиқадиган йўлларни тавсифловчи йўлларнинг шишиши ва синусининг шаклланиши мавжуд. У терининг чуқур қатламларини йўқ қилиш, деформациялаш ва функсияни йўқотиш натижасида тарқалиши ва ўз ичига олиши мумкин, баъзида бу ҳалокатли бўлиши мумкин.
Эпидемиология
Касалликнинг табиати туфайли бутун дунё бўйлаб мицетоманинг частотаси ва географик тарқалиши аниқ маълум эмас; одатда оғриқсиз ва аста-секин ривожланиб боради. Мйcетома тропик ва субтропик минтақаларда эндемик бўлиб, Африка қитъасида энг юқори кўрсаткичга эга. У жанубда 15 дан шимолда 30 кенгликлари оралиғида чўзилган мицетома деб аталадиган ҳудудларда жойлашган. Бу ҳудудларга Судан, Сомали, Сенегал, Ҳиндистон, Яман, Мексика, Венесуэла, Колумбия, Аргентина ва бошқалар киради.
Патогенез
Мйcетома кўпинча 20 ёшдан 40 ёшгача бўлган эркакларда учрайди. Бироқ, эндемик ҳудудларда касаллик болалар ва қарияларда содир бўлишини эсга олиш керак. Эркаклар ва аёллар нисбати 5: 1 (бошқа манбаларга кўра 3,7: 1). Кўпинча у деҳқонлар ва қишлоқ хўжалиги ҳудудларидаги бошқа ишчиларда, бадавийлар ва кўчманчиларда учрайди, улар кўпинча терини тиканлар ва парчалар билан шикастлайдилар. Касаллик тупроқда яшайдиган қўзиқорин споралари билан боғланган. Инфексия, одатда, очиқ жой ёки теридаги жароҳатларни ўз ичига олади. Псеудоаллесчериа бойдии - кўп турларидан бири. Мйcетомага олиб келадиган қўзиқоринлар. Гематоген ёки лимфа йўллари орқали тарқалиши кам учрайди. Инфексия одатда оёқ ёки қўлларга таъсир қилади ва юқорига тарқалади.
Мйcетоманинг хилма-хиллиги гранулаларнинг рангига қараб аниқланиши мумкин:
- қизил
- Аcтиномадура пеллетиэри
- оқ ёки сариқ
- Аcремониум стриcтум
- Аcремониум фалcиформе
- Аcтиномадура мадураэ
- Аспергиллус нидуланс
- Ноэтестудина росатии
- Пҳаэоаcремониум краждении
- Псеудаллесчериа бойдии[2]
- қора
- Cурвулариа луната
- Эхопҳиала жеанселмеи
- Лептоспҳаэриа сенегаленсис
- Лептоспҳаэриа томпкинсии
- Мадурелла грисеа
- Мадурелла мйcетоматис
- Пйреночаэта ромерои
Аломатлар
Инфексиянинг энг кўп учрайдиган жойлари – бу оёқлар, одатда оёқнинг орқа қисми (79%). Номаълум сабабларга кўра, чап оёқ кўпроқ таъсир қилади. Оғриқсиз массив ўсимтага ўхшаш оёқ муҳрлари оқма йўллари билан қопланган. Одатда, шикоятлар кам учрайди ва иккиламчи бактериал инфексия ҳолатларида ҳарорат реаксияси пайдо бўлади. Ерга ўтириш ва ерга ётқизиш натижасида юзага келади ва оёқларнинг бошқа қисмлари, оёқ, қўлларнинг барча қисмлари, бош, бўйин ва думбаларни ўз ичига олади. Бош териси иштирок этганда, инфексия одатда бўйиннинг орқа қисмидан ёки пешонадан бошланади.
Дастлабки кўринишлар – бу кичик, оғриқсиз папулалар ва оёқ тагида ёки орқа томонида катталашиб бораётган тугунлар. Шиш, хўппоз шаклида терининг намоён бўлиши. Қадимги оқма йўллари аста-секин даволанади ва ёпилади, аммо бошқа жойларда янгилари очилади.
Диагностика
Мйcетома ташхиси учун одатда рентген, ултратовуш, аспирацион пунксион биопсияси қўлланади. Ташхис усулини танлаш патогеннинг изоляциясига ва инфексиянинг эндемик жойларига боғлиқ.Мйcетома тери туберкулёзи, Капоси саркомаси, тропик ярадан фарқланади[1].
Даволаш
Беморларнинг шифокорга эртароқ боришини таъминлаш учун аҳолига тушунтириш керак. Барча босқичларда мицетома фақат консерватив тарзда даволанади, агар керак бўлса, маҳаллий жарроҳлик билан биргаликда. Фақат яллиғланиш ҳажмини камайтириш учун операциялар бажарилади, ампутация ва дисартикуляцияни истисно қилиш керак. Терапиянинг муваффақияти нафақат актиномицетома ва эвмицетома ўртасидаги дифференциал ташхисга, балки патоген турларига ҳам боғлиқ.
Олдини олиш
Оёқларни кичик жароҳатлардан ишончли ҳимоя қиладиган поябзал кийиш. Ёд ёки бошқа дезинфексиялаш воситаларининг 5% спиртли эритмаси билан кичик жароҳатларни ўз вақтида даволаш.
Эслатмалар
- ↑ 1,0 1,1 Ҳамилтон Баилейъс Демонстратионс оф Пҳйсиcал Сигнс ин Cлиниcал Сургерй ИСБН 0-7506-0625-8
- ↑ „Филаментоус Фунги“. 2012-йил 1-августда асл нусхадан архивланган.
Ҳаволалар
- Мицетома – касалликнинг белгилари, даволаш ва олдини олиш (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-06-25 санасида архивланган)
- Cентраалбуреау воор Счиммелcултурес / Фунгус Ресеарч Cентер Фунгал Биохилма-хиллик маркази (Wайбаcк Мачине сайтида 2017-01-30 санасида архивланган)