Михаил Владимирович Морозов (21-март 1868-йил Балта, Подолск вилояти – 1938) – профессионал инқилобчи, Туркистондаги инқилобий ҳаракат иштирокчиси. Танқидчи, ёзувчи, шоир.

Михаил Морозов
Таваллуди 1868-йил 21-март (1868-03-21) (158 ёш)
Вафоти 5-феврал 1938-йил(1938-02-05)
(69 ёшда)
Москва
Касби Ёзувчи

Биографияси

Ер хатлаб берувчи оиласида туғилган. 1888-йилда Одесса мактабини тугатиб, Санкт-Петербургдаги ўрмон хўжалиги институтига ўқишга кирган.


1892-йилда ҳибсга олинган, икки йил қамоқда ўтирган ва 1894-йилда Шарқий Сибирга сургун қилинган. Морозов ХИХ асрнинг 90-йиллари бошларида инқилобий кураш йўлига ўтган. 1900-йилдан Саратов, Мйколаив ва Бокуда инқилобий фаолиятга раҳбарлик қилган (1903). Саратов бюллетени таҳририяти аъзоси бўлган.

1901-йилда Саратовда „Искра“га қўшилган Социал-демократик инқилоб қўмитаси (мавжуд иқтисодчилар гуруҳидан фарқли ўлароқ) ташкилотчиларидан бири бўлган. Кейин Уралскдаги „Уралец“ газетасига муҳаррирлик қилган ва 1903-йилда сензура рухсат бермаган мақолани чоп этгани учун ҳайдалган, газета эса фаолиятини тўхтатган.

1901-йилда РСДЛПга қўшилган. 1904-йилда Самарқандга келиб, партиянинг норасмий органи бўлган „Самарқанд“ газетасининг муҳаррир-ношири бўлиб ишлаган. РСДЛП Самарқанд социал-демократик ташкилотини тузган ва унга раҳбарлик қилган. „Самарқанд“ газетасида Морозов билан биргаликда Самарқанд тумани шифокори К. М. Афрамович ва ер-солиқ қўмитасининг рўйҳатга олиш бўлими бошлиғи, муҳандис-маркетёр Н. ВА. Черневский ҳам бўлган[1].

1904-йилда Морозов инқилобий гуруҳнинг раҳбари бўлган. 1905-йилда у Тошкентда ишчиларнинг иш ташлашлари, митинглари ва намойишларига раҳбарлик қилган, болшевиклар йўналишидаги социал-демократик гуруҳни ташкил қилган. У ўзбек ва тожик меҳнаткашлари билан алоқа ўрнатган, улар ўртасида инқилобий ташвиқот олиб борган, уларни миллий ва ижтимоий озодлик учун Россия ишчилар синфи билан биргаликда курашишга ундаган. 1906-йилда „Рус Туркистон“ газетасининг муҳаррири лавозимига тайинланган.

1905-йил феврал ойида Самарқандда биринчи оммавий кутубхона-ўқув зали ташкил этилган. Ўша йилнинг ноябр ойида Туркистон болшевикларининг йирик раҳбарларидан бирига айланган Морозов Тошкентга кўчиб ўтган ва у ерда ишчиларнинг инқилобий ҳаракатига раҳбарлик қилган. 1907-йилда Морорзов вилоятдан ташқарига сургун қилинаган, у Санкт-Петербургга бориб жойлашган.

Морозов 1906-йил апрел ойида Стокголмда бўлиб ўтган РСДЛПнинг ИВ (Бирлашма) қурултойида делегат бўлиб иштирок этган. Ўша йилнинг июл ойида Морозов қамоққа олинган. Жазони ўтаб бўлгач 1908—1911-йилларда журналистлар қурултойи қўмитаси аъзоси бўлган.


Одесса (1885), Санкт-Петербург (1888)даги инқилобий ҳаракатларда қатнашган. 1891-йилда талабалар ҳаракатида иштирок этгани учун Морозов олий ўқув юртларига кириш ҳуқуқларидан маҳрум этилган ҳолда ўқишдан ҳайдалган.

Петрограддаги Октябр инқилоби аъзоси (1917). Инқилобий гуруҳлар иттифоқи раиси (1929—1930), Бутунроссия Бадиий ва фанлар академиясининг вице-президенти (1930—1932), танқидий-библиография студиясида бадиий сектор мудири (1932—1936). ЗиФ адабиёт бўлими муҳаррири, Давлат Бадиий Академияси аъзоси.

Морозов Москвадаги Новодевич қабристонининг некрополига дафн этилган[2]. Тошкент кўчаларидан бирига Морозов номи берилган.

Манбалар