Михаил Дмитриевич Поспелов (1884-йил 19-май, Орёл – 1962-йил 10-август, Тошкент) – Россия империяси чегара қўшинлари ва СССР чегара қўшинлари офицери, „Оқ Сун“ филмидаги божхона ходими Верешчагиннинг прототипи[1].

Михаил Дмитриевич Поспелов
Таваллуди 19-май 1884-йил
Орёл, Россия империяси
Вафоти 10-август 1962-йил(1962-08-10)
(78 ёшда)
Тошкент, Ўзбекистон ССР
Қўшин турлари Пиёда аскарлар, Алоҳида чегара қўриқлаш корпуси
Унвони Полковник
Жанг/уруш Россия фуқаролар уруши

Ҳаёти

Михаил Дмитриевич Поспелов 1884-йил 19-майда Орёлда туғилган.

У Тбилиси пиёдалар мактабини тамомлаган. Отлиқ қўшинларни тайёрлаган ва отиш мусобақаларидаги муваффақиятлари учун олтита император мукофоти билан тақдирланган[2]. 1911-йилда ўз илтимосига биноан алоҳида чегара қўриқлаш корпусига ўтказилган. 1913-йилдан штаб капитани ҳамда 30-Каспий чегара бригадасининг Гермаб чегара отрядининг бошлиғи бўлган.

Каспийда чегара қўриқлаш хизмати

30-Каспий чегара бригадаси ўқув отряди, 5-чегара бўлими ва Каспий денгизидаги денгиз қўриқчиларидан иборат эди. У „Часовой“ патрул кемаси ва тўртта йирик денгиз типидаги чегара патрул катерларидан иборат бўлган. Гермаб чегара отряди чегаранинг 100 верст узунликдаги қисмини назорат қилган. Михаил Дмитриевич Поспелов 4 та от қўриқлаш кордонларини ўз ичига олган қисмларни бошқарган: Гермаб, Сулюкли, Мерген-Уля ва Сарам-Сакли. Отряднинг вазифаси контрабандачилар фаолиятини бостириш ва Буюк Британия, Германия ва Туркия разведка хизматларига қарши курашиш эди. 1917-йил феврал ва октябр инқилобларидан сўнг, деярли барча чегарачилар, шу жумладан офицерлар хизматни ташлаб кетишган. Отряд бошлиғи Поспелов ва унинг таржимони Гермаб чегара отрядида қолишган. Чегара аслида 1919-йилнинг ўрталарига қадар қўриқланмаган. Отряд жойлашган жойдаги ягона қуролли нуқта бошлиқнинг уйи бўлиб, пулемётлар, милтиқлар ва гранаталар билан таъминланган. Гарнизон таркибига Поспеловнинг ўзи, унинг рафиқаси Софя Григоревна Поспелова ва таржимон кирган. Икки ёш қизи Лена ва Вера ҳам улар билан қолишган. Қизил мўйлови учун Михаил Поспелов маҳаллий аҳолидан „Қизил Шайтон“ лақабини олган.

Қизил Армиядаги фаолияти

1919-йил 8-июлда Қизил Армия бўлинмалари Ашхободни эгаллаб, чегара хавфсизлигини тиклаш учун шароит яратган. Бу вақтга келиб Поспелов мустақил равишда чегара чизиғини қўриқлашга туркманлар орасидан кичик кўнгиллилар отрядини тузган. 1919-йил 24-декабрда Туркистон фронти қўшинларининг буйруғи билан Поспелов Гермаб қишлоғида жойлашган чегара баталёнига командир этиб тайинланган. 1921-йил март ойида эса Ашхобод шаҳрида жойлашган 1-чегара полкининг командири бўлган. 1923-йил июл ойида Поспелов Ашхободдаги чегарачиларни тайёрлаш мактабининг биринчи бошлиғи этиб тайинланган. Улуғ Ватан уруши бошланишидан олдин Поспелов Тошкент шаҳар ёнғин хавфсизлиги бошқармасида ишлаган. Улуғ Ватан уруши йилларида эса ЎзССР ёнғин хавфсизлиги бошқармасида ишлаган. Уруш йилларида Тошкент шаҳар ёнғин хавфсизлиги бўлинмаларига раҳбарлик қилганлиги учун „1941–1945-йиллардаги Улуғ Ватан урушидаги жасоратли меҳнати учун“ медали билан тақдирланган.

Михаил Дмитриевич Поспелов 1962-йил 10-августда Тошкентда вафот этган.

Оиласи

  • Хотини – Софя Григоревна Поспелова (Покровская).
  • Қизи – Елена.
  • Қизи – Вера.

Хотираси

  • М.Д.Поспелов – „Чўлнинг оқ қуёши“ филмидаги Верешчагиннинг прототипи ҳисобланади.
  • Поспелов ҳақида „Эски чегарачи ҳақидаги эртак“ ҳужжатли филми суратга олинган[3].
  • Поспелов ҳақидаги материаллар Чегара қўшинлари музейининг „Аср бўсағасида“ стендида жойлаштирилган.
  • Поспелов ҳақидаги экспонатлар Орел вилояти чегара қўшинлари фахрийлари „Чегара қўшинлари“ ташкилотининг Чегара қўшинлари музейида намойиш этилган.
  • Поспелов ҳақидаги материаллар Орел шаҳридаги 26-сонли мактабнинг чегара музейида тақдим этилган.

Манбалар

  1. ↑ „Поспелов Михаил Дмитриевич“. // Офицеры РИА (2017). 2020-йил 10-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 28-май.
  2. ↑ Андрей Сидорчик. „«Мое дело — охранять границу». Настоящая история «таможенника Верещагина»“. // Аргументы и факты (2016-йил 1-май). 2019-йил 18-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 28-май.
  3. ↑ Попов Е. Л. „Историческому полку Поспеловых прибыло“. // Фонд «Закон, Справедливость и Милосердие» (2018-йил 1-май). 2018-йил 4-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 28-май.

Ҳаволалар