Михаил Федорович Субботин (1893-йил 16-июн, Остроленка – 1966-йил 26-декабр, Ленинград[1]) – совет астрономи, СССР Фанлар академиясининг мухбир аъзоси (1946).

Михаил Федорович Субботин
Таваллуди 16-июн 1893-йил
Остролека, Ломза губернаторлиги, Полша Қироллиги, Россия империяси
Вафоти 26-декабр 1966-йил
Ленинград, СССР
Фуқаролиги Rossiya bayrogʻi Россия империяси Россия империяси→SSSR bayrogʻi СССР
Соҳаси астрономия
Иш жойлари

Варшава университети

Дон политехника институти

Улуғбек номидаги Астрономия институти

САГУ

Пулково расадхонаси

ЛСУ

ИТА
Таълими Варшава университети
Мукофотлари

Ҳаёти

1914-йилда Варшава университетини тугатган ва 1912-йилдан 1915-йилгача у ерда ишлаган.

1915–1922-йилларда Дон политехника институтида дарс берган.

1922–1930-йилларда Тошкент расадхонаси директори, Ўрта Осиё университети профессори бўлган. Шу йилларда Китобда Халқаро кенглик стансиясини ташкил этишда иштирок этган.

1930–1960-йилларда Ленинград университетида ишлаган (1930–1935-йилларда астрономия кафедраси, 1935-йилдан осмон механикаси кафедраси, 1933–1941-йилларда математика-механика факултети декани, 1930–1935-йилларда университет расадхонаси директори). 1931–1934-йилларда у Пулково расадхонасида назарий секторни бошқарган.

1942–1964-йилларда СССР Фанлар академиясининг Назарий астрономия институти директори бўлган.

Илмий ишлари

Асосий илмий ишлар самовий механика ва назарий астрономияга тегишли бўлган. Ленинград самовий механика мактабига асос солган. Унинг ташаббуси билан Назарий астрономия институтида амалий самовий механика бўлими ташкил этилган бўлиб, у Ернинг сунъий йўлдошларини учириш муаммоларини ҳал этишда катта рол ўйнаган. У орбитал элементларни топиш учун Эйлер-Ламберт тенгламаларини ечиш усулини такомиллаштирган ва уни амалда қўллаш мумкин бўлган. Кўп сонли кузатишлар асосида орбиталарни яхшилаш усули ўзгартирилган. Ўзгарувчан массали иккита жисм муаммосини ўрганиб чиққан. Амалий ва ҳисоблаш математикаси бўйича бир қатор ишлар ёзган. У астрометрия масалалари устида ҳам ишлаган: юлдузлар каталогининг координата тизимининг йўналишини аниқлаш учун кичик сайёраларнинг кузатувларидан фойдаланиш ғоясини ишлаб чиққан ва юлдузлар каталогидаги тизимли хатоларни аниқлаш усулларини таклиф қилган.

Уч жилдлик „Осмон механикаси курси“ (1933–1949) муаллифи, унда рус тилида биринчи марта самовий механиканинг асосий масалалари батафсил баён этилган. Астрономия тарихи бўйича бир қатор фундаментал тадқиқотлар муаллифи ҳисобланади. СССР Фанлар академиясининг Назарий астрономия институти томонидан нашр этилган „СССР Астрономия йилномаси“, „Мақолалар ва хабарномалар“ журналининг бош муҳаррири бўлган.

Мукофотлари

Хотираси

  • 1971-йилда Московский проспектидаги 206-уйда мемориал лавҳа ўрнатилган (меъмор В. В. Исаэва)[2].
  • Ойдаги кратер ва кичик сайёра (1692) Субботин Субботин номи билан аталган.

Адабиётлар

  • Колчинский И. Г., Корсунь А. А., Родригес М. Г.. Астрономы: Биографический справочник, 2-е изд., перераб. и доп, Киев: Наукова думка, 1986. 

Манбалар

  1. ↑ „Субботин Михаил Федорович“. www.астронет.ру. Қаралди: 30-ноябр 2023-йил.
  2. ↑ „Энциклопедия Санкт-Петербурга, мемориальная доска М. Ф. Субботину.“. 2018-йил 8-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 15-ноябр.