Михаил Фёдорович Тихонов ( русча: Михаил Фёдорович Тихонов  ; 1900-йил 11 ноябр - 1971-йил 11 феврал) Совет Армияси генерал-лейтенанти ва Совет Иттифоқи Қаҳрамони . Тихонов Россия фуқаролар урушида ва қишки урушда қатнашган. Вена ҳужуми пайтида у 39-гвардия милтиқ корпусига қўмондонлик қилган. Иккинчи жаҳон уруши тугагандан сўнг, Тихонов ўз фаолиятини Совет Қуролли Кучларида давом эттирди ва 1956 -йилги Венгрия инқилоби даврида Венгрия халқ армиясининг бош совет маслаҳатчиси бўлди.

Ёшлик

Михаил Тихонов 1900-йил 11-ноябрда Одессада ишчи оиласида туғилган. 1912 -йилда Владивосток шаҳар коллежида 4-синфни тугатган. 1914-йилда Кимри шаҳридаги касб-ҳунар билим юртини тамомлаган. Тихонов Москва китоб дўконида ва Москвадаги сўйиш сехида хабарчи бўлиб ишлаган. 1916-йилдан Петроград Финландия вокзалидаги темир йўл депосида механик бўлган. 1918 -йил июн ойида у Москва шаҳар озиқ-овқат бўлимида чилангар бўлди. Октябр ойида у Қизил Армия сафида эди[1][2].

Тихонов дастлаб Тамбов губернаторлигининг Кирсановский уездида советларга қарши кучларни бостиришда қатнашган, кейин Жанубий ва Жануби-Шарқий фронтда жанг қилган. У дастлаб 3-захира отлиқ полкида офицер бўлган. 1918-йил 29-октябрда ярадор бўлди. Тихонов 1919-йилда Совет Иттифоқи Коммунистик партиясига қўшилган[3] 1919-йил октябр ойида у Москва отлиқ курсларини тугатди. 1919- йил октябр ойида Тихонов 8-армия учун отлиқ эскадрон тайёрлаш курсларининг командири бўлди. 1920-йил апрел ойида у 22-ўқчилар дивизиясининг 1-отлиқ полкининг взвод командири ва разведка бошлиғи бўлди. 1 ноябрда яна яраланган. Декабр ойида Тихонов 9-чи Кубан армиясининг ад'ютанти эди. Ўша йили Тихонов шахсий жасорати учун РСФСР Марказий Ижроия Қўмитасининг олтин соати билан тақдирланди[1][2].

Урушлараро

1921- йил июн ойида Тихонов Харковдаги отлиқлар олий қўмондонлигининг такрорий курсларини тугатди. У 1921- йил августда 3-алоҳида отлиқ бригада ва 57-ўқчилар дивизияси таркибига кирувчи 44-отлиқ полкининг эскадрон командири бўлди[2] Ўша йили ва 1922-йилда у Челябинск вилояти Троицкий уездида антисовет гуруҳларига қарши операцияларда қатнашди. 1923-йил апрел-август ойларида Тихонов Волга ҳарбий округи отлиқ қўмондонлари курсларида таҳсил олди. Улар тугагач, у Чеченистондаги қўзғолонни[1] бостириш учун курашиб, 44-отлиқ полкига қайтиб келди ва 1925- йил 21-февралда ярадор бўлди. Апрел ойидан бошлаб у Шимолий Кавказ ҳарбий округининг 68-отлиқ полки командирининг ёрдамчиси бўлган. Бу ҳаракатлари учун у 1928-йилда фахрий қурол билан тақдирланган[2]

Тихонов 1930-йилда Фрунзе номидаги ҳарбий академияни тамомлаган. Май ойида у 33-отлиқ полкининг штаб бошлиғи бўлди. 1931- йил апрел ойида у 6-отлиқ дивизиясининг штаб бошлиғи бўлди. Ноябр ойидан бошлаб у Қизил Армиянинг биринчи бошқарув штабида эди. Кейинчалик Тихонов бошлиқ ёрдамчиси ва сектор бошлиғи, сўнгра бошлиқ ёрдамчиси ва операцион бўлим бошлиғи бўлди. 1935-йил июн ойида Тихонов Мўғулистон халқ армияси отлиқлари маслаҳатчиси сифатида Мўғулистонга жўнади[1]. 1935- йил декабрдан 1936-йил апрелгача Тамсак-Булоқ ҳудудида Япония билан чегарадаги можароларда қатнашган. Чегара можароларидаги ҳаракатлари учун Тихонов Мўғулистон Қизил Байроқ ордени ва Шимолий Юлдуз ордени билан тақдирланган[2].

Совет Иттифоқига қайтгач, 1939- йил март ойида Тихонов 71-захира отлиқ полкининг командири бўлди. 1939- йил декабр ойида у Москва ҳарбий округида жойлашган 1 -алоҳида отлиқ бригаданинг 1- отлиқ полкининг командири бўлди. 1940- йил январ ва март ойларида Тихонов 13-армия таркибида худди шу бригадада 28-отлиқ полкига[4] қўмондонлик қилиб, қишки урушда қатнашди. Октябр ойида Қизил Армия Ҳарбий ҳаво кучлари қўмондонлик ва офицерлар ҳарбий академиясига ўқишга юборилди. 1941-йил май ойида ўқишни тугатгандан сўнг, у Ғарбий махсус ҳарбий округдаги 4-ҳаво десант корпусининг бир қисми бўлган 7-ҳаво-десант бригадаси[5]қўмондони этиб тайинланди[1][2].

Иккинчи жаҳон уруши

ЙБарбаросса операциясидан сўнг, 7-ҳаво десант бригадаси Березина дарёсидаги чизиқни ҳимоя қилишда иштирок этди. Тихонов 4 июл куни оғир яраланган ва касалхонадан чиққанидан кейин ислоҳ қилинган 2-ҳаво-десант корпусига қўмондонлик қилган. Корпус 1942- йил май ойида Қора денгиз соҳилини ҳимоя қилиш учун жойлаштирилган 47-армия таркибига кирувчи 32-гвардия милтиқ дивизиясига айланди[6]. Ёзда Cасе Блуэдаги немис ютуғидан сўнг, бўлинма Туапсега кўчирилди ва у ерда немисларнинг шаҳарга ҳужумларини тўхтатди[7]. Туапсени ҳимоя қилгани учун Тихонов Қизил Байроқ ордени билан тақдирланган. 17-ноябрда унга генерал-маёр унвони берилди[5]. 1943-йил январ ойидан бошлаб дивизия Кавказ жангида ва Краснодар ҳужумида қатнашди. 1941-йилда 7-ҳаво десант бригадасига раҳбарлик қилгани учун 30-январда Қизил Байроқ ордени билан тақдирланди[8] 9 мартдан 2 апрелгача Тихонов Таман ярим оролида юриш пайтида 9-армия таркибига кирувчи 11-гвардия милтиқ корпусига қўмондонлик қилди. Июл ойида ярадор бўлган 58-чи армия қўмондони ўринбосари, август ойида эса 56-армия қўмондони ўринбосари бўлди. Тихонов Новороссийск-Таман операциясида жанг қилган ва октябр ойида яна яраланган[2]. Тихонов 25 октябрда 1-даражали Ватан уруши ордени билан тақдирланган[1][9].

1944 -йил январ ойида Тихонов Ленинград фронти 42-армиясининг 108-ўқчилар корпуси қўмондони этиб тайинланди. Ленинград-Новгород ҳужуми пайтида армия Ропша, Красногвардейск, Гдов ва Койвистони қўлга киритди, шунингдек Ленинград қамалини бузишга ёрдам берди. 22 февралда унга генерал-лейтенант унвони берилган[5]. Баҳорда корпус Вйборг чизиғига ўтди ва Уурасни эгаллаб, Вйборг-Петрозаводск ҳужумида жанг қилди[10]. 1944-йил 9 августда у Калининдаги 39-гвардия ҳаво-десант корпуси[5][11] қўмондони бўлди[12][13]. 1945- йил январ ойида корпус 9-гвардия армиясининг бир қисми сифатида пиёда аскарларга айлантирилди. Корпус 21 март куни фронтга жўнатилди ва Вена ҳужумида жанг қилди, унда Вена шаҳрини эгаллашда қатнашди[14]. 28-апрелда Тихонов 1-даражали Кутузов ордени билан тақдирланди[15]. Вена қўлга киритилгандан сўнг, у Прага ҳужумида олдинга чиқди. Вена ҳужуми пайтидаги ҳаракатлари учун Тихонов 29 июнда Совет Иттифоқи Қаҳрамони унвони[16] ва Ленин ордени билан тақдирланган[1][2][3].

Урушдан кейинги

1945-йил октябр ойида Тихонов Фрунзе номидаги ҳарбий академиянинг ўқув бошлиғининг ёрдамчиси бўлди. 1949-йилда академияси бошлиғининг биринчи ўринбосари ва 1950-йилда илмий ва ўқув ишлари бўйича ўринбосари бўлди. 1952- йил сентябр ойида у Илмий-ма'рифий ишлар академиясини тарк этди ва Бош штаб Ҳарбий академиясининг олий академик курсларига ўқишга кирди ва уни 1953- йилда тугатди. Сентябр ойида у Венгрия халқ армиясининг бош ҳарбий маслаҳатчиси, шунингдек , Будапештдаги Совет элчихонасининг ҳарбий атташеси бўлди[17]. 1957 -йил март ойида у ВВ Куйбишев номидаги Қизил байроқ ордени ҳарбий-муҳандислик академиясининг умумий тактика ва тезкор тайёргарлик кафедраси мудири бўлди. 1962- йил октябр ойида у нафақага чиқди ва 1971- йил 11- февралда вафот этди. Тихонов Новодевичй қабристонига дафн қилинди[1][2].

Мукофотлар ва безаклар

Совет Иттифоқи
</имг> Совет Иттифоқи Қаҳрамони (1945-йил 29 июн)
</имг> Ленин ордени уч марта (1944-йил 29 июн, 1945-йил 21 феврал, 1945-йил 29 июн)
</имг> Тўрт марта Қизил Байроқ ордени (1942-йил 13 декабр, 1943-йил 30 январ, 1944-йил 3 ноябр, 1949-йил 20 июн)
</имг> 2-даражали Суворов ордени (1944-йил 21 феврал)
</имг> 1-даражали Кутузов ордени (1945-йил 28 апрел)
</имг> 1-даражали Ватан уруши ордени (1943-йил 25 октябр)
</имг> Қизил Юлдуз ордени, уч марта (1941-йил 22 феврал, 1967-йил 28 октябр)
</имг> "Кавказ мудофааси учун" медали (1944)
</имг> "Венани қўлга киритгани учун" медали (1945)
</имг> "Ленинград мудофааси учун" медали (1942)
</имг> "1941-1945 йиллардаги Улуг 'Ватан урушидаги ғалабанинг йигирма йиллиги" юбилей медали (1965)
</имг> "Владимир Илич Ленин таваллудининг 100 йиллиги муносабати билан" юбилей медали (1969)
</имг> "Ишчилар ва деҳқонлар Қизил Армиясининг ХХ йиллиги" юбилей медали (1938)
</имг> "Совет армияси ва денгиз флотига 30 йил" юбилей медали (1948)
</имг> "СССР Қуролли Кучларига 40 йил" юбилей медали (1958)
</имг> "СССР Қуролли Кучларига 50 йил" юбилей медали (1968)
</имг> "Москванинг 800 йиллиги муносабати билан" медали (1947)
</имг> "Ленинграднинг 250 йиллиги муносабати билан" медали (1957)
Хорижий
  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 „Память народа::Боевой путь военачальника::Тихонов, Михаил, Федорович“ (ру). памят-народа.ру. Қаралди: 2016-йил 1-январ.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Бочаров. „Тихонов Михаил Фёдорович“ (ру). www.wарҳероэс.ру. Қаралди: 2015-йил 22-ноябр.
  3. ↑ 3,0 3,1 „Библиотека – Люди и книги“ (ру). www.аз-либр.ру. Қаралди: 2015-йил 25-ноябр.
  4. ↑ „Особая кавалерийская бригада (2)“ (ру). ркка.ру. Қаралди: 2015-йил 25-ноябр.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 „Биограпҳй оф Лиэутенант-Генерал Микҳаил Федорович Тикҳонов – (Михаил Федорович Тихонов) (1900–1971), Совиэт Унион“. генералс.дк. Қаралди: 2015-йил 25-ноябр.
  6. ↑ „Патук Иван Иванович“ (ру). иремембер.ру. Қаралди: 2016-йил 2-январ.
  7. ↑ Гречко, Андреĭ Антонович. Баттле фор тҳе Cауcасус (эн). Прогресс Публишерс, 1971-01-01. 
  8. ↑ Ордер оф тҳе Ред Баннер cитатион 30 Жан 1943, аваилабле онлине ат памят-народа.ру
  9. ↑ „Подвиг народа“. подвигнарода.ру. Қаралди: 2015-йил 25-ноябр.
  10. ↑ Новиков, Алехандер. В небе Ленинграда. Мосcоw: Наука, 1970 — 299–300-бет. 
  11. ↑ Глантз, Давид М.. Тҳе Ҳисторй оф Совиэт Аирборне Форcес (эн). Тайлор & Франcис, 1994-01-01 — 68-бет. ИСБН 9780714641201. 
  12. ↑ Глантз, Давид. Тҳе Совиэт Аирборне Эхпериэнcе. ДИАНЕ Публишинг, 1984 — 34-бет. ИСБН 9781428915824. 
  13. ↑ Ҳолм. „39тҳ Гуардс Аирборне Cорпс“. www.ww2.дк. Қаралди: 2015-йил 25-ноябр.
  14. ↑ Освобождение городов (ру). Мосcоw: Воэниздат, 1985. 
  15. ↑ Ордер оф Кутузов 1ст cласс cитатион ат памят-народа.ру
  16. ↑ Ҳеро оф тҳе Совиэт Унион cитатион, аваилабле онлине ат памят-народа.ру
  17. ↑ Себестен, Виcтор. Тwелве Дайс: Тҳе Сторй оф тҳе 1956 Ҳунгариан Револутион (эн). Пантҳеон Боокс, 2006-01-01. ИСБН 9780375424588.