Mixail Yakushin
Михаил Иосифович Якушин (1910-йил 2[15]-ноябр, Москва, Россия империяси — 1997-йил 3-феврал, Москва, Россия) — совет футболчиси ва хоккейчи, футбол мураббийи. СССРда хизмат кўрсатган спорт устаси (1940). СССРда хизмат кўрсатган мураббий (1957).
|
| |||
| Шахсий маълумот | |||
|---|---|---|---|
| Тўлиқ исми | Михаил Иосифович Якушин | ||
| Таваллуд санаси | 15-ноябр 1910-йил | ||
| Таваллуд жойи | Москва, Россия империяси | ||
| Вафот санаси |
3-феврал 1997-йил (86 ёшда) | ||
| Бўйи | 183 cм (6 фт 0 ин) | ||
| Амплуаси | яримҳимоячи | ||
| Лақаби | Айёр Михей[1] | ||
| Профессионал фаолияти* | |||
| Йиллар | Жамоа | Ишт. | (Гол.) |
| 1928–1929 | СТС | ||
| 1931–1933 | СКиГ | ||
| 1933–1944 | Динамо Москва | ||
| Бошқарган клублари | |||
| 1944–1950 | Динамо Москва | ||
| 1953–1960 | Динамо Москва | ||
| 1958–1959 | Совет Иттифоқи | ||
| 1965–1966 | Пахтакор Тошкент | ||
| 1967–1968 | Совет Иттифоқи | ||
| 1969–1970 | Пахтакор Тошкент | ||
| 1973 | Локомотив Москва | ||
| *Профессионал клублардаги голлари (ички чемпионат) | |||
Ҳаёти
Михаил Иосифович Якушин 1910-йил 15-ноябрда Москвада собиқ деҳқон оиласида туғилган. Тахминан, 5 ёшидан бошлаб Михаил ҳовлида дўстлари билан ўйнаб, футболга қизиқа бошлаган. 1920-йилдан „Унион“ болалар жамоасида, сўнгра „СТС“да (1924-йилдан 1927-йилгача) хоккей ва футбол ўйнай бошлаган. 19 ёшида Москва хоккей жамоасига қабул қилинган. 1928-йилда Якушин „СТС“ катталар жамоасига қўшилиб у ерда ярим ҳимоячи сифатида ўйнаган. Шу билан бир қаторда, Михаил қурилиш техникумини тамомлаган.
1930-йилда Якушин техникум томонидан Урал вилояти Челябинск туманига ишлашга юборилган. Бироқ кейинчалик Якушин Ленинград техникуми битирувчиси Николай Громов билан бирга Ялано-Катайский туманини танлашгани боис, марказ — Сафакулево қишлоғига юборилган у ерда ерни тақсимлаш жараёнига раҳбарлик қилган. Михаил қишлоқнинг маданий ҳаётида ҳам фаол қатнашган. Островскийнинг „Свои люди — сочтёмся“ спектаклини саҳналаштириб, унда адвокат ролини ижро этган. Якушин қишлоқда ўтказган кунлари ҳақида „Бизнинг асосий вазифамиз ерларни колхозларга тақсимлаш эди. Биз бутун кунларни далада ўтказардик …“ деб хотираларида қайд этиб ўтган. Михаил 15 ой давомида ерларни тақсимловчи вазифасида ишлаган[2]. Шундан сўнг Москвада ҳарбий хизматни ўтаган.
1933-йилда Михаил Москванинг „Динамо“ клубига қабул қилинган ва у ерда бирданига учта спорт турида (футбол, шайбали хоккей ва тўпли хоккей) ўйнаган[3]. Бу жамоада Якушин ўзини ажойиб, кўп қиррали спортчи ва СССРнинг урушдан олдинги энг яхши футболчиларидан бири сифатида намойиш эта олган. Якушин „Динамо“ таркибида СССР хоккей чемпионати кубогини тўққиз марта қўлга киритиб, икки марта чемпионатнинг энг яхши тўпурари (1936-йилда тўққизта ва 1950-йилда ўнта гол) бўлган. Шайбали хоккейда ҳам „Динамо“ жамоаси СССР чемпионатининг биринчи ғолиби бўлган ва Якушин жамоада муҳим ўринни эгаллаган. „Динамо“ футбол жамоаси таркибида Михаил 1937-йилда уч маротаба СССР чемпионлиги ва СССР кубогини қўлга киритган ва 1939-йилдан фаолиятининг охирига қадар жамоа сардори бўлган. Жамоада Якушин тактика ва зукко комбинациялар устаси, ҳужумларни ажойиб якунловчи сифатида обрўга эга эди. Умумий ҳисобда, Михаил жамоа сафида 87 та ўйин ўтказиб, 40 та гол урган. Сўнгги йилларда Якушин „Динамо“да таниқли мураббий Борис Аркадиев қўл остида ўйнаб, ундан мураббийлик сирларини ўргана бошлаган.
Футболчилик фаолиятини якунлаб, 1944-йилда Михаил Иосифович дарҳол „Динамо“ни бош мураббий сифатида бошқаради. Ўша пайтда Борис Аркадиев „СДКА“ни бошқарган ва бу икки жамоа ўртасидаги рақобат бир неча йиллар давомида СССРнинг асосий футбол қарама-қаршилигига айланган. 1945-йилда „Динамо“ жамоаси ҳарбийлар жамоасидан бир очко олдинлаб, шиддатли курашда чемпион бўлади ва СССР кубоги финалига чиқади, аммо кубок финалида „СДКА“ кучлироқ бўлиб чиқади (1:2). „Динамо“ таркибида Якушин қўл остида Леонид Соловёв, Василий Карцев, Владимир Савдунин, дарвозабон Алексей Хомич каби ёрқин ўйинчилар ўйнашган. Бразилия терма жамоасига шуҳрат келтирган 4-2-4 схемаси бўйича СССРда биринчи бўлиб „Динамо“ (Якушин) жамоаси ўйнаган. 1945-йилда „Динамо“ (мамлакатнинг энг яхши футболчиларидан бири Всеволод Бобров томонидан мустаҳкамланган) Буюк Британия бўйлаб гастрол сафарига чиқади. Якушин шогирдлари биринчи ўйинда Англиянинг „Челси“ жамоаси билан 3:3 ҳисобида дуранг ўйнаб, кейин Уэлснинг „Кардифф Сити“ жамоасини 10:1 ҳисобида мағлуб этади. Кейинги учрашувда эса машҳур „Арсенал“ устидан 4:3 ҳисобда ғалаба қозониб, финалда Шотландиянинг „Рейнжерс“ жамоаси билан 2:2 ҳисобида дуранг ўйнайди. Турнирда муваффақиятли чиқиш Совет футболи нуфузини сезиларли даражада оширади. СССРга қайтиб келгач, „Динамо“ яна ҳарбийлар жамоаси билан рақобатни давом эттиради, аммо кетма-кет уч йил давомида иккинчи ўринда боради. 1946-йилда Якушин шогирдлари „СДКА“дан тўрт очкога ортда қолиб, 1947-йилда фақат қўшимча кўрсаткичлар бўйича тенг очколар билан совриндан маҳрум бўлган. 1948-йилда эса ҳал қилувчи баҳсда ҳарбийлар жамоасига 2:3 ҳисобида мағлуб бўлади. Аммо 1949-йилда „Динамо“ 34 учрашувда 104 та гол уриб, таъқибчиларидан олти очкога ўзиб кетган ҳолда яна чемпионликни қўлга киритади. „Динамо“ Кубок финалига ҳам чиқади, бироқ у ерда „Торпедо“га мағлуб бўлади (1:2). Аммо кейинги йили „СДКА“ жамоаси яна чемпионликни қўлга киритгандан сўнг, Москванинг „Динамо“ жамоаси раҳбарияти Якушинга нисбатан ишончини йўқотади ва уни Тбилисининг „Динамо“сига ўтказади.
Янги жамоада Михаил Иосифович яна ўзининг энг яхши фазилатларини намоён этишга муваффақ бўлади ва жамоаси икки марта чемпионатнинг кумуш медаллари соҳибига айланади (1951 ва 1953-йилларда). Унинг собиқ клуби эса аввалги мавқеини бироз йўқотади. Натижада, 1953-йилда Якушин ўз она шаҳри Москва „Динамо“сига қайтарилади ва шу йили финалда „Зенит“ (Куйбишев)ни мағлуб этиб, биринчи (ва ягона) СССР кубогини қўлга киритади. Москва „Динамо“си тарихидаги энг муваффақиятли саҳифалардан бири ушбу ғалаба билан бошланган.
1954-йилда олти йил ичида биринчи марта жамоа чемпионатда олтин медалларни қўлга киритади ва бир йилдан сўнг яна ўз муваффақиятларини такрорлайди (ва яна СССР кубоги финалига чиқади). Ўша йилларда афсонавий дарвозабон Лев Яшин „Динамо“ жамоасининг асосий қаҳрамонларидан бирига айланади. 1957 ва 1959-йилги мавсумларда ҳам жамоа чемпионатнинг кумуш медалларни қўлга киритади. Умуман олганда, Якушин фаолияти давомида „Динамо“ни 6 марта чемпионликка олиб чиқишга ва яна 6 марта жамоаси иккинчиликни қўлга киритишга муваффақ бўлган. Аммо 1960-йилда „Динамо“ учинчи бўлганидан сўнг, Якушин яна ўз лавозимидан четлатилган. Шундан сўнг Михаил Иосифович бир неча йил СССР терма жамоаси мураббийлар штабида ишлайди ва 1962-йилда яна Тбилисининг „Динамо“ клубига таклиф қилинади. Бу ерда Михаил Якушин шогирдлари яна бир бор чемпионатнинг бронза медалларини қўлга киритиб, СССР чемпионатидаги ғалабасига пойдевор қўяди (1964-йилда Гавриил Качалин Тбилисини бошқарган). Якушиннинг кейинги мураббийлик фаолиятини „Пахтакор“ жамоасида давом эттирган. Сўнгра 1967-йилда СССР терма жамоасини бошқарган. Ўша йили унинг қўл остидаги терма жамоа мавсумда ёрқин ўйинлар намойиш этиб, „Франcе Фоотбалл“ ҳафталик нашри томонидан Европа терма жамоалари орасида биринчи ўринни эгаллаган. „Евро-1968“да ярим финалда СССР терма жамоаси Италия жамоаси билан 0:0 ҳисобида дуранг ўйнаган ва фақат қур’а ташлаш натижасида италияликлар финалга йўл олган. Совет жамоаси эса 3-ўрин учун кечган учрашувда инглизларга мағлуб бўлган ва орадан кўп вақт ўтмай Якушин мураббийлик лавозимидан озод қилинган.
Мураббийлик фаолиятининг сўнгги йилларида Якушин яна „Пахтакор“ жамоаси, сўнгра Москванинг „Локомотив“ клуби ва фаолиятида учинчи марта Тбилисининг „Динамо“сини бошқарган. Бу даврда сезиларли муваффақиятга эриша олмагач, 1975-йилда таниқли мураббий Якушин фаолиятини якунлашга қарор қилади. Мураббийликни тугатгач, Михаил Иосифович СССР Футбол Федерациясида, федерациянинг мураббийлар ва техник кенгашларида, бир қатор комиссияларда жамоат ишларида фаол иштирок этган. Шунингдек, „Футбол. Хоккей“ журналида футбол шарҳловчиси вазифасида ҳам ишлаган. 1993-йилдан то вафотига қадар Москванинг „Динамо“ клуби директорлар кенгаши аъзоси бўлган. Михаил Иосифович Якушин 1997-йил 3-февралда Москвада вафот этган. Ажойиб мураббий Ваганковский қабристонига дафн қилинган (36-участка).
Вафотидан бироз муддат олдин Якушин Россия футболи ривожига қўшган ҳиссаси учун „Стрелец“-1995 мукофоти лауреати бўлган. 1996-йилдан бери „Якушин мукофоти“ учун Москва клублари фахрийлар жамоалари баҳслашиб келади.
Ютуқлари
Ўйинчи сифатида
Футбол бўйича
- Москва чемпиони:1934 (о), 1935-йиллар (c).
- СССР чемпиони:1935-йил (энг яхши тўпурар — 5 ўйин, 6 гол), 1936-йил (баҳор), 1937, 1940-йиллар. СССР футбол чемпионатларида — 87 та ўйин, 40 та гол (+ 7 ўйин, 1941-йилги чемпионатда 3 та гол).
- СССР кубоги ғолиби:1937-йил
- „55“ да — № 1 (1938).
Тўп билан хоккейда
- 1936-йилда СССР чемпиони,
- 1950-йилда кумуш медал соҳиби. СССР хоккей чемпионатларида — 12 учрашув, 19 та тўп.
- „Динамо“ (Москва) жамоаси билан СССР кубогининг тўққиз карра ғолиби (1937, 1938, 1939, 1940, 1941, 1947, 1948, 1949, 1950). СССР кубогида — 40 та ўйин. 55 тўп.
- СССР чемпионатларининг энг яхши тўпурари: 1936-йил (9 гол) ва 1950-йил (10 гол)
- Якушин мавсумнинг энг яхши 22 футболчиси рўйхатига киритилган — 1936, 1950.
Шайбали хоккейда
- СССР чемпиони: 1947-йил
Мураббий сифатида
Футбол бўйича
- СССР чемпиони:(1945, 1949, 1954, 1955, 1957, 1959-йиллар);
- СССР кубоги ғолиби: 1953-йил.
Тўп билан хоккей
- СССР кубоги соҳиби:1938, 1940, 1941, 1947, 1948, 1949, 1950-йиллар
Оиласи
Турмуш ўртоғи Анна Фёдоровна (1915—1978). Ўғли Михаил-муҳандис, Рафиқаси Биргитта ва фарзанди Никлас билан Швецияда яшайди. Қизи Наталя (1940—2022), Москвада яшаган. Унинг турмуш ўртоғи Игор Фролов (1938—2007) собиқ „Спартак“ дарвозабони ва футбол мураббийи бўлган. Якушин рафиқаси билан набиралари Алла (Алла Фролова бир неча йил ОВД-Инфо координатори бўлган) ва Аннани[4] тарбиялашган.
Хотира
Манбалар
- ↑ Виталий Галинский. Анатолий Бышовец: свой среди чужих? // Зеркало недели. — 2004. — 29 4 (№ 17).
- ↑ Андреев В. Н. «Трудовая слава» районная газета Сафакулевского района Курганской области, выпуск от 21.08.2020 № 34 (9468). - Статья «Михаил Якушин в нашем районе». - С. 4. - Автор: Евгений Лыжин.
- ↑ Щурко Сергей. Михаил Якушин: Цыгана не купишь // Футбол от «СЭ». — 1995. — № 14. — С. 3.
- ↑ „Найти себя и возвыситься“. 11-декабр 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6-феврал 2011-йил.
- ↑ „Вспоминая Михаила Якушина“ (деадлинк). Официальный сайт ФК «Динамо» (Москва) (15-ноябр 2012-йил). 2014-йил 2-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16-ноябр 2012-йил.
- ↑ „«Дедка сказал бы так…»“ (деадлинк). Спорт-Экспресс (16-ноябр 2012-йил). 2014-йил 1-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16-ноябр 2012-йил.
- ↑ „Постановление от 16 января 2018 года № 7-ПП.“. Правительство Москвы. 2-август 2018-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27-январ 2018-йил.
- ↑ „Улицы Юрия Никулина, Игоря Численко и Михаила Якушина появятся в столице. В их честь назовут улицы, появившиеся в результате реконструкции стадиона «Динамо» и прилегающей к нему территории.“. Официальный сайт Мэра Москвы. 27-январ 2018-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27-январ 2018-йил.
Ҳаволалар
- Профиль на сайте болельщиков ФК «Динамо» Москва
- Борис Левин. „Анатолий Бышовец: «Не стреляйте в прошлое!»“. Спорт-Экспресс (25-декабр 2014-йил). 18-феврал 2022-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18-феврал 2022-йил.
- 15-noyabrda tugʻilganlar
- 1910-yilda tugʻilganlar
- 1997-yilda vafot etganlar
- 3-fevralda vafot etganlar
- Moskvada tugʻilganlar
- Alifbo boʻyicha xokkeychilar
- Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari
- SSSR erkak futbolchilari
- Yahudiy erkak futbolchilari
- Erkak futbol yarim himoyachilari
- SSSR Oliy ligasi futbolchilari
- SSSR futbol murabbiylari
- Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
- SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustalari
- Paxtakor futbol klubi murabbiylari
- FC Lokomotiv Moskva murabbiylari
- Sovet Ittifoqi milliy futbol terma jamoasi murabbiylari
- FC Dinamo Moskva murabbiylari
- Dinamo Moskva klubi futbolchilari
- Alifbo boʻyicha sportchilar
