Moika saroyi
Моикадаги Юсуповлар саройи (русча: Дворец Юсуповых на Мойке), Моика саройи ёки Юсупов саройи сифатида танилган, Россиянинг Санкт-Петербург шаҳридаги Юсуповлар сулоласининг собиқ қароргоҳи, ҳозирда музей. Бино 1916-йил 17-декабр эрта тонгда Григорий Распутин ўлдирилган жой эди[1]. Баъзан уни Санкт-Петербургдаги худди шу оиланинг бошқа саройларидан ажратиш учун Моика саройи деб ҳам аталади, аммо бино бу шаҳардаги моика дарёси бўйида жойлашган ягона сарой эмас.
| Моика саройи | |
|---|---|
 Моика дарёси бо'йидаги Юсуповлар саройи | |
| Умумий маълумот | |
| Шаҳар | Санкт-Петербург |
| Мамлакат | Россия |
| Координаталар | 59°55′46.2″Н 30°17′55.32″Э / 59.929500°Н 30.2987000°Э |
| Дизайн ва конструксия | |
| Меъмор | Андреи Алехеиэвич Микҳаилов |
Бино
Сарой биринчи марта 1776-йилда франсуз архитектори Жан-Батист Валлин де ла Моте томонидан қурилган. Йиллар давомида саройда бир қатор меъморлар ишлаган, жумладан, машҳур италиялик ҳайкалтарош Эмилио Сала. Андрей Михайлов 1830-йилларда княз Юсуповлар оиласи мулкни қўлга киритгандан сўнг, бинони қайта қурди. Шу даврда сарой ўзининг ҳозирги замонавий кўринишини олди.
Юсуповлар жуда бой[2] ва хайрия ишлари ва бадиий тўпламлари билан машҳур сулола эди.
Саройнинг ҳашаматли дизайни замонавий қироллик саройлариникидан қолишмас эди. Саройда 40000 дан ортиқ санъат асарлари, жумладан Рембрандт асарлари, заргарлик буюмлари ва ҳайкаллар билан безатилгаб. Рус инқилобидан сўнг сарой миллийлаштирилди ва ундаги санъат асарлари асосан Эрмитаж ва бошқа музейларга жойлаштирилди. Эрмитажда расмлар куратори бўлган Эрнст Фридрих фон Липҳарт аввалроқ сарой театри пардаси ва шифтини расмлар билан безаган эди[3].
Распутиннинг ўлдирилиши
Сарой монархистик гуруҳ томонидан Григорий Распутиннинг ўлдирилиган жой деб тахмин қилинади. Юсуповлар оиласининг меросхўри княз Феликс Юсупов ҳам фитнанинг иштирокчиси эди[4]. Маълумотларга кўра, Моикадаги сарой шаҳзоданинг пойтахтдаги энг севимли қароргоҳи бўлган.
Распутиннинг ўлими билан боғлиқ аниқ воқеалар ҳали ҳам баҳсли. Ягона аниқ ҳодиса Феликс Юсупов Владимир Пуришкевич ва Буюк Герсог Дмитрий Павлович билан Григорий Распутинни Моика саройига таклиф қилди. У Распутинни саройнинг кичкина, аммо дабдабали жиҳозланган ертўласига олиб борди. У ерда у Распутинга қизил шароб берди. Распутин чалғиганда Юсупов револверни олиб, унга ён томондан ўқ узди. Юсупов уни ўлди деб тахмин қилиб, юқори қаватга кўтарилган, бошқа фитначилар биринчи қаватдаги ўқув хонасида кутиб туришган. Распутин ён эшикдан ташқаридаги кўчага очилган дарвозали ҳовлига қочишга муваффақ бўлди. Кейин Пуришкевич Распутинни орқасидан, остонада отиб ташлади. Жасад ичкарига олиб кирилди ва яқин масофадан отилган учинчи ўқ унинг пешонасига тегди. Фитначилар Распутинни чойшабга ўрашди, шаҳар ташқарисига олиб чиқиб кетишди ва жасадни Малая Невага улоқтиришди.
Инқилобдан кейинги
Рус инқилоби Распутиннинг ўлимидан кўп ўтмай содир бўлди ва Советлар ҳокимиятга келгач, улар Юсуповлар мулкини мусодара қилдилар. 1925-йилда сарой шаҳар Маориф комиссарлигига топширилди. Аксарият зодагон саройлари турли мақсадларда фойдаланиш учун мослаштирилган бўлса-да, Маориф комиссарлиги саройни жамоат музейи сифатида сақлаб қолишга қарор қилди. Бугунги кунда сарой „Маърифатчилар маданият саройи“ вазифасини ўтамоқда. Иккинчи қаватни қабул қилиш жойлари ва бинонинг Распутин ўлдирилиши билан боғлиқ қисми саёҳатчилар учун очиқ музей сифатида сақланади[5][6]. Распутин ўз қотилларидан қочишга уринган ҳовли ўрнини эндиликда асосий бинога туташ болалар боғчасининг ўйин майдончаси эгаллаган.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „Юсупов Палаcе“. Тҳе Неw Ёрк Тимес. 2012-йил 29-июлда асл нусхадан архивланган. Ретриэвед он Жуне 10, 2008.
- ↑ Куртҳ, Петер. Цар, 1998 — 132-бет. ИСБН 1-86448-911-1.
- ↑ Юсупов Палаcе (Wайбаcк Мачине сайтида 2014-01-03 санасида архивланган), интертимес.ру, ретриэвед 3 Жануарй 2014
- ↑ Куртҳ, Петер. Цар, 1998 — 132–133-бет. ИСБН 1-86448-911-1.
- ↑ „Юсупов Палаcе“. Мусеум'с оффиcиал сите. 2008-йил 30-апрелда асл нусхадан архивланган. Ретриэвед он Жуне 6, 2008.
- ↑ „Юсупов Палаcе“. Фодор'с. 2009-йил 28-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 12-июн. Ретриэвед он Жуне 11, 2008