Monarxizm

Монархизм – монархия ёки монархик бошқарув тизимини ҳимоя қилиш ва тарғиб этишдир[1]. Монархист – бу муайян монархдан қатъи назар, ушбу бошқарув шаклини қўллаб-қувватловчи шахсдир. Аксинча, маълум бир монархни қўллаб-қувватловчи шахс роялист ҳисобланади. Монархия бошқарувига қарши туриш эса республикачилик деб аталади[2][3][4].
Мамлакатга қараб, роялист тахтда ўтирган шахсни, ноибни, тахт даъвогарини ёки тахтни эгаллаши мумкин бўлган, аммо тахтдан туширилган шахснинг ҳукмронлигини ёқлаб чиқиши мумкин.
Тарихи
Монархия бошқаруви энг қадимги сиёсий институтлардан биридир[5]. Бошлиқлик ёки қабилавий бошқарув деб номланувчи жамият иэрархиясининг шунга ўхшаш шакли ибдидоий жамоа давридир. Қабилалар Месопотамия, Қадимги Миср ва Ҳинд водийси сивилизацияси каби сивилизациялардан бошланган давлат шаклланиши консепсиясини ўзида акс эттирган[6]. Дунёнинг баъзи қисмларида қабилалар монархияларга айланган[7].
Монархлар ўз ҳокимиятларини асосан замонавий даврда қўлдан бой беришган, айниқса Биринчи ва Иккинчи жаҳон урушларидан сўнг уларнинг мавқеи сезиларли даражада пасайган. Бу жараённинг илдизлари ХВИИИ асрга бориб тақалади. Ўша пайтда Волтер ва бошқа мутафаккирлар „маърифатли мутлақият“ ғоясини илгари суришган. Бу ғоя Муқаддас Рим императори Иосиф ИИ ва Россия императорицаси Екатерина ИИ томонидан қабул қилинган эди.
ХВИИ-ХВИИИ асрларда Маърифатчилик бошланди[8]. Натижада монархияга қарши янги ғоялар пайдо бўлади[9], бу эса ХВИИИ асрдаги Америка ва Франсия инқилоблари каби бир қанча инқилобларга олиб келади, бу иккаласи ҳам Европа монархиялари ҳокимиятини заифлаштиришда қўшимча қадамлар эди. Уларнинг ҳар бири ўзига хос тарзда Жан-Жак Руссо томонидан қўллаб-қувватланган халқ суверенитети консепсиясини намойиш этди. 1848-йил континентал Европа монархияларига қарши инқилоблар тўлқинини бошлаб берди. Биринчи жаҳон уруши ва оқибатлари натижасида Европанинг учта йирик монархияси: рус Романовлар сулоласи, немис Гогенсоллернлар сулоласи, шу жумладан бошқа барча немис монархиялари ва Австрия-Венгриядаги Габсбурглар сулоласи барҳам топди.
1947-йил охирига келиб Шарқий Европага коммунизмнинг ёйилиши билан Шарқий Европанинг қолган монархиялари, яъни Руминия, Венгрия, Албания, Болгария ва Югославия Қиролликлари барҳам топди ва уларнинг ўрнига социалистик республикалар ташкил топди.
Ҳозирги монархиялар
Ҳозирги монархияларнинг аксарияти конституциявий монархиялардир. Конституциявий монархияда монархнинг ҳокимияти ёзма ёки ёзилмаган конституция билан чекланади. Буни монарх фақат рамзий ваколатга эга бўлиб, ҳукумат ёки сиёсатда деярли иштирок этмайдиган ёки умуман қатнашмайдиган маросимий монархия билан адаштирмаслик лозим. Баъзи конституциявий монархияларда монарх бошқаларга қараганда сиёсий ишларда фаолроқ рол ўйнайди. Масалан, Таиландда 1946-йилдан 2016-йилгача ҳукмронлик қилган қирол Бҳумибол Адулядеж мамлакатнинг сиёсий кун тартибида ва турли ҳарбий тўнтаришларда муҳим рол ўйнаган. Худди шундай, Марокашда қирол Муҳаммад ВИ нинг ўрни катта, аммо мутлақ ҳокимиятга эга эмас.
Лихтенштейн демократик князлик бўлиб, унинг фуқаролари сўнгги йилларда ўз ихтиёри билан монархга кўпроқ ҳокимият берган.
Мутлақ монархия тизими сақланиб қолган бир нечта мамлакатлар ҳали ҳам мавжуд. Ушбу мамлакатларнинг аксарияти Саудия Арабистони, Баҳрайн, Қатар, Уммон ва Бирлашган Араб Амирликлари каби нефт қазиб олувчи араб ислом монархияларидир. Бошқа кучли монархиялар қаторига Бруней ва Эсватини киради.
Монархияни ёқлаш
Ҳозирги монархиялар
| Давлат | Сайлов бюроси/манба | Намуна ҳажми | Қўллаб-қувватловчилар фоизи | Ўтказилган сана | Манба |
|---|---|---|---|---|---|
| Лорд Ашcрофт Поллс | 510 | 45% | 2023-йил феврал ва март | [10] | |
| Эссентиал | 1,125 | 48% | 2023-йил апрел | [11] | |
| ИВОХ | 1,000 | 58% | 2017-йил сентабр | [12] | |
| Нанос Ресеарч | 1,001 | 48% | 2022-йил июн | [13] | |
| Галлуп | 86% | 2014 | [14] | ||
| Лорд Ашcрофт Поллс | 510 | 40% | 2023-йил феврал ва март | [10] | |
| Маиничи Шимбун | 74% | 2019-йил апрел | [15] | ||
| Афробарометер | 75% | 2018-йил июн | [16] | ||
| Ле Монде | 1,108 | 91% | 2009-йил март | [17] | |
| ЭэнВандааг | 56% | 2024-йил апрел | [18] | ||
| Лорд Ашcрофт Поллс | 2,012 | 44% | 2023-йил феврал ва март | [19] | |
| Неттависен | 20,000 | 85% | 2022 | ||
| Ҳукумат конституциявий референдуми | 52,262 | 56.3% | 2009-йил ноябр | ||
| Испания | 65.7% | 2024-йил январ | [20] | ||
| Новус | 73% | 2023-йил январ | [21] | ||
| Суан Дусит Ражабҳат Университй | 5,700 | 75% | 2020-йил октябр | [22] | |
| Ҳукумат конституциявий референдуми | 1,939 | 64.9% | 2008-йил апрел | [23] | |
| Ипсос | 2,166 | 81% | 2024-йил май |
Аввалги монархиялар
| Давлат | Талабгор ёки энг охирги қироллик уйи | Сайлов бюроси/манба | Намуна ҳажми | Қўллаб-қувватловчилар фоизи | Ўтказилган сана | Манба |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ҳабсбург-Лотарингия хонадони | 20% | [24] | ||||
| Wиндсор хонадони | Wест Индиэс университети | 500 | 12% | 2021-йил ноябр | [25] | |
| Орлеан-Браганса хонадони | Cíрcуло Монáрқуиcо Брасилеиро | 188 | 32% | 2019-йил сентабр | [26] | |
| Ҳабсбург-Лотарингия хонадони | Cонсилиум Региум Cроатиcум | 1,759 | 41% | 2019 | [27] | |
| Ҳабсбург-Лотарингия хонадони | МЕДИАН.ЭУ | 1,015 | 10% | 2021-йил август | [28] | |
| Боурбон хонадони / Орлеан хонадони / Бонапарт хонадони | Ле Фигаро | ~1,000 | 44%[а] | 2022-йил сентабр | [29] | |
| Багратиони | Доcтрина | 560 | тахм. 30% | 2015-йил июл | [30] | |
| Гоҳенсоллерн хонадони | Иамехпат | 1,041 | 14%[б] | 2023 | [31] | |
| Гликсбург хонадони | Татлер | — | 31.2% | 2023-йил апрел | [32] | |
| Ҳабсбург-Лотарингия хонадони | Азоннали | 3,541 | 46% | 2021-йил май | [33] | |
| Паҳлавийлар | Эмпириcал Ресеарч анд Фореcастинг Институте | 2,639 | 60.4% | 2023-йил феврал | [34] | |
| Савой хонадони | Пиэполи институте | — | 15% | 2018 | [35] | |
| Санусийлар | Cамбридге МЕНАФ | <200–300 | тахм. 50–55% | 2022-йил феврал | [36] | |
| Урах хонадони | Делфи | 1,104 | 8.3% | 2006-йил ноябр | [37] | |
| Итурбиде хонадони / Ҳабсбург-Лотарингия хонадони | Параметрíа | — | 7.6% | 2014-йил июл | [38] | |
| Горкҳа (Шоҳлар сулоласи) | Интердисcиплинарй Аналйсц | 3,000 | 49% | 2008-йил январ | [39] | |
| Веттин хонадони | wПолитйcе.пл | 1,067 | 14%[c] | 2021-йил апрел | [40] | |
| Браганса-Кобург хонадони | Марктест Гроуп | ~1,000 | 19.7%[д] | 2010-йил сентабр | [41] | |
| Руминия қироллик оиласи | Cотидианул | — | 35.4%[э] | 2023-йил декабр | [42] | |
| Голштин-Готторп-Романовлар хонадони | Россия жамоатчилик фикри маркази | ~1,800 | 28% | 2017-йил март | [43] | |
| Караджорджевиć хонадони | Блиc | 1,615 | 49.8% | 2015-йил июл | [44] | |
| И хонадони | Навер Неwс | 1,000 | 40.4% | 2010 | [45] | |
| Усмонлилар сулоласи | МетроПОЛЛ | 1,691 | 3% | 2023-йил октябр | [46] | |
| Брунсвик-Люнебург хонадони[ф] | ЁуГов | 1,500 | 12% | 2023-йил май | [47] |
Таниқли монархистлар
Қуйида монархияни тарғиб қилган ёки монархист бўлган бир қанча таниқли жамоат арбоблари келтирилган:
Санъат ва кўнгилочар соҳа
- Ҳонорé де Балзаc, франсуз романнависи ва драматург[48]
- Фёдор Достоевский, рус романнависи ва эссечи
- Педро Муñоз Сеcа, испан драматурги
- Георге МаcДоналд, британ илоҳиётчиси ва ёзувчи
- C. С. Леwис, британ илоҳиётчиси ва ёзувчи
- Ж. Р. Р. Толкиэн, британ ёзувчиси
- Т. С. Элиот, америкалик-британ шоири ва ёзувчи
- Салвадор Далí, испан рассоми
- Ҳергé, белгия комиксчи рассоми
- Éриc Роҳмер, франсуз кинорежиссёри[49]
- Юкио Мишима, япон ёзувчиси
- Жоан Cоллинс, инглиз актрисаси ва ёзувчи[50]
- Степҳен Фрй, инглиз актёри ва ёзувчи[51]
Руҳонийлар
- Тҳомас Ақуинас, италиялик католик руҳоний ва илоҳиётчи[52]
- Роберт Беллармине, италиялик кардинал ва илоҳиётчиси[53]
- Жаcқуэс-Бéнигне Боссуэт, франсуз эпископи ва илоҳиётчиси[54]
- Жулес Мазарин, италиялик кардинал ва вазир
- Андрé-Ҳерcуле де Флеурй, франсуз кардинали ва вазири
- Пиус ВИ, италиялик папа ва Папа вилояти ҳукмдори[55][56]
- Фабризио Руффо, италиялик кардинал ва ғазначи
- Эрcоле Cонсалви, италиялик давлат котиби-кардинал
- Пелагио Антонио де Лабастида й Дáвалос, мексикалик архиепископ ва Иккинчи Мексика Империяси регенти
- Лоуис Гастон Адриэн де Сéгур, франсуз эпископи ва ёзувчи
- Лоуис Биллот, франсуз руҳонийси ва илоҳиётчиси
- Пиус ХИИ, италиялик папа ва Ватикан шаҳри ҳукмдори[57][58]
- Жóзсеф Миндсзентй, венгриялик кардинал ва принс-примас
Фалсафа
- Данте Алигҳиэри, италиялик шоир ва файласуф[59]
- Жеан Бодин, франсуз сиёсий файласуфи
- Роберт Филмер, инглиз сиёсий назариётчиси[60]
- Тҳомас Ҳоббес, инглиз файласуфи[61]
- Жосепҳ де Маистре, Савоялик файласуф ва ёзувчи[62]
- Жуан Доносо Cортéс, испан сиёсатчиси ва сиёсий илоҳиётчи
- Сøрен Киэркегаард, даниялик файласуф ва илоҳиётчи[63]
- Чарлес Мауррас, франсуз ёзувчиси ва файласуф[64]
- Канг Ёуwеи, хитой сиёсий мутафаккири ва ислоҳчи
- Ралпҳ Адамс Cрам, америкалик меъмор ва ёзувчи[65]
- Эрик вон Куэҳнелт-Леддиҳн, австриялик сиёсацҳунос ва файласуф
- Вернон Богданор, британ сиёсацҳуноси ва тарихчи[66]
- Рогер Сcрутон, инглиз файласуфи ва ёзувчи[67]
- Ҳанс Ҳерманн-Ҳоппе, немис-америкалик сиёсий назариётчи[68]
- Чарлес А. Cоуломбе, америкалик тарихчи ва ёзувчи
Сиёсат
- Франçоис-Ренé де Чатеаубрианд, франсуз тарихчи ва элчи[69]
- Мануэл Белграно, аргентиналик сиёсатчи
- Клеменс вон Меттернич, австриялик канслер
- Мигуэл Мирамóн, мексикалик президент ва ҳарбий генерал
- Отто вон Бисмарcк, немис канслери
- Жуан Вáзқуэз де Мелла, испан сиёсатчиси ва сиёсий назариётчиси
- Панагис Цалдарис, юнон бош вазири
- Wинстон Чурчилл, британ Бирлашган Қироллик бош вазири
- Căлин Попесcу-Тăриcеану, румин бош вазири[70]
- Саломе Зурабишвили, грузин президенти[71]
- Тонй Абботт, австралиялик бош вазири[72][73]
- Cарла Замбелли, бразилиялик сиёсатчи[74]
Изоҳ
- ↑ Сўровда 38% франсузлар монархия уларни орзу қилдиришини айтган. 55% эса замонавий жамиятга мос эмаслигини, 44% эса доимий ва ҳозирги жамиятга ҳам мос деб ҳисоблаган.
- ↑ Пруссия монархиясини қайтаришни тўғридан-тўғри 8% истаган. Умуман олганда, қироллик оиласи бўлишини 14% қўллаган.
- ↑ Сўровга кўра, 14% монархияни қўллаган, 57% қарши бўлган, 29% эса иккиланиб қолган.
- ↑ 37% Португалия монархия бўлса ёмонроқ бўлишини айтган, 19.7% яхши бўлади деган, 43.3% эса бефарқ бўлган.
- ↑ 54.7% қарши, 35.4% тарафдор, 9.9% билмайди ёки жавоб бермайди.
- ↑ Буюк Британия монархлари сифатида
Манбалар
- ↑ Wебстер’с Энcйcлопедиc Унабридгед Диcтионарй оф тҳе Энглиш Лангуаге, 1989 эдитион, п. 924.
- ↑ Боҳн, Ҳ. Г.. Тҳе Стандард Либрарй Cйcлопедиа оф Политиcал, Cонститутионал, Статистиcал анд Форенсиc Кноwледге (эн), 1849 — 640-бет. „А републиc, аccординг то тҳе модерн усаге оф тҳе wорд, сигнифиэс а политиcал cоммунитй wҳич ис нот ундер монарчиcал говернмент ... ин wҳич оне персон доэс нот поссесс тҳе энтире совереигн поwер.“
- ↑ „Дефинитион оф Републиc“ (эн-УС). Мерриам-Wебстер Диcтионарй. — „а говернмент ҳавинг а чиэф оф стате wҳо ис нот а монарч ... а говернмент ин wҳич супреме поwер ресидес ин а бодй оф cитизенс энтитлед то воте анд ис эхерcисед бй элеcтед оффиcерс анд репресентативес респонсибле то тҳем анд говернинг аccординг то лаw“. Қаралди: 2017-йил 18-феврал.
- ↑ „Тҳе дефинитион оф републиc“. Диcтионарй.cом. — „а стате ин wҳич тҳе супреме поwер ресц ин тҳе бодй оф cитизенс энтитлед то воте анд ис эхерcисед бй репресентативес чосен диреcтлй ор индиреcтлй бй тҳем. ... а стате ин wҳич тҳе ҳеад оф говернмент ис нот а монарч ор отҳер ҳередитарй ҳеад оф стате.“. Қаралди: 2017-йил 18-феврал.
- ↑ „Сумериан Кинг Лист“. 2013-йил 10-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 7-апрел.
- ↑ Cонрад Пҳиллип Коттак. Cултурал Антҳропологй. МcГраw-Ҳилл, 1991 — 124-бет. ИСБН 978-0-07-035615-3.
- ↑ ; Ж. Ф. Аде Ажайи; Мичаэл ТидйТопиcс ин Wест Африcан Ҳисторй. Лонгман Гроуп, 1986 — 19-бет. ИСБН 978-0-582-58504-1.
- ↑ „Энлигҳтенмент“ (эн). ҲИСТОРЙ (2020-йил 21-феврал). Қаралди: 2020-йил 22-июн.
- ↑ „А бегиннер'с гуиде то тҳе Аге оф Энлигҳтенмент (артиcле)“ (эн). Кҳан Аcадемй. Қаралди: 2020-йил 22-июн.
- ↑ 10,0 10,1 „Тҳе монарчй: тҳе виэw фром тҳе "Cоммонwеалтҳ реалмс"“. Лорд Ашcрофт Поллс (2023-йил 5-май).
- ↑ „Суппорт фор а Републиc“. Эссентиал Ресеарч (2023-йил 15-май).
- ↑ „Кwарт ван де Белген wил републиэк ин плаац ван монарчиэ“. ҲЛН.бе (2017-йил 17-сентябр).
- ↑ Отис, Даниэл „Мажоритй оф Cанадианс wант Қуээн то апологизе фор ресидентиал счоолс: сурвей“. Нанос Ресеарч (2022-йил 1-июн).
- ↑ „Wҳат до тҳе Данес тҳинк оф тҳеир Роял Фамилй анд wҳат роле доэс тҳе Даниш Монарчй ҳаве?“. ЁурДанишЛифе (2022-йил 7-январ).
- ↑ „74% баcк эмперор ас сймбол оф стате дефинед бй cуррент Cонститутион: Маиничи полл“. Маиничи Даилй Неwс (2019-йил 3-май). Қаралди: 2023-йил 24-июн.
- ↑ „'Wе неэд тҳе кинг!' Лесотҳо фед уп wитҳ политиcианс' мистакес“. ТимесЛиве (2018-йил 11-июн).
- ↑ „Говернмент банс Ле Монде опинион полл он роялтй“ (2009-йил 8-март).
- ↑ „Стеун воор де монарчиэ“ (нл). ЭэнВандааг. 2024-йил 28-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 6-май.
- ↑ „Тҳе монарчй: тҳе виэw фром тҳе "Cоммонwеалтҳ реалмс"“. Лорд Ашcрофт Поллс (2023-йил 5-май).
- ↑ „Соcиометриc Сурвей (Жан 6): 58,6% суппорт тҳе Монарчй“ (эс). Элеcтоманиа (2024-йил 6-январ). Қаралди: 2024-йил 7-феврал.
- ↑ „ТВ4“ (2023).
- ↑ Моррис, Жамес; Нюген, Сон. „Стренгтҳ оф суппорт фор тҳе монарчй беинг сеэн тҳис wеэк ас политиcал унрест деэпенс инто стандофф“. Тҳаи Эхаминер (2020-йил 25-октябр).
- ↑ „Тувалуанс воте агаинст Републиc“ (2008-йил 30-апрел). 2008-йил 28-декабрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „А cентурй афтер Аустриан-Ҳунгариан Эмпире'с фалл, соме носталгиc фор монарчй“ (эн). www.эфе.cом. ЭФЕ, С.А. (2018-йил 11-ноябр). Қаралди: 2018-йил 3-декабр.
- ↑ „Сурвей шоwс суппорт фор републиc“. Барбадос Тодай (2021-йил 21-декабр).
- ↑ „CМБ Песқуиса де cонҳеcименто э опиниãо пúблиcа“ (пт) (2019-йил 27-сентябр). Қаралди: 2020-йил 16-феврал.
- ↑ Тҳомас, Марк. „Тwо-фифтҳс оф Cроатианс wант а ретурн то тҳе монарчй“ (эн). www.тҳедубровниктимес.cом. Тҳе Дубровник Тимес. Қаралди: 2019-йил 26-январ.
- ↑ „Čэšи а монарчиэ - прůзкум - Мéдиум.cз“ (cс). медиум.сезнам.cз (2023-йил 22-март). Қаралди: 2025-йил 10-май.
- ↑ Кеигер, Жоҳн „Wҳй ис Франcе со фасcинатед бй тҳе роялс?“ (эн-ГБ). Тҳе Спеcтатор (2023-йил 20-сентябр). Қаралди: 2024-йил 22-декабр.
- ↑ Кикачеишвили, Тамар „Георгиа: Фиве-Еар-Олд Принcе Препарес то Реигн“. Эурасианет (2017-йил 17-апрел). Қаралди: 2020-йил 20-апрел.
- ↑ Wедиа „8 перcент оф Германс wант а монарчй“ (эн-ГБ). Иамехпат (2023-йил 23-март). Қаралди: 2024-йил 15-октябр.
- ↑ Зампоунис, Чристос „Ас ҳе cелебратес ҳис 57тҳ биртҳдай, Татлер аскс; wҳат доэс тҳе футуре ҳолд фор Cроwн Принcе Павлос оф Греэcе?“ (эн-ГБ). Татлер (2023-йил 6-март). Қаралди: 2025-йил 29-март.
- ↑ „Гйőзтек а Ҳабсбургок: аз Азоннали олвасóинак 46 сзáзалéка úжра кирáлйсáгот сзеретне | Азоннали“ (2023-йил 28-август). 2023-йил 28-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 28-декабр.
- ↑ Лифе, Кайҳан „А Сурвей бй а УС-Басед Ресеарч Институте Шоwс Иранианс Суппорт Реза Паҳлави“ (эн-УС). КАЙҲАН ЛИФЕ (2023-йил 19-март). Қаралди: 2025-йил 13-май.
- ↑ „Эмануле Филиберто: "Политиcи? Соно деи параc***"". Оcчио, ил Савоиа вуоле фаре ил ре“ (ит). Қаралди: 2018-йил 3-декабр.
- ↑ Cоусинс, Мичел „Ресеарч гроуп cаллс фор ресторатион оф 1951 cонститутион анд Сенусси монарчй“ (эн-УС). ЛибяҲералд (2022-йил 27-феврал). Қаралди: 2025-йил 29-март.
- ↑ „Апклауса: Лиэтувос гйвентожаи ненорėтų монарчижос“ (лт). Делфи. Қаралди: 2025-йил 24-март.
- ↑ „¿Қуé опинан лос мехиcанос де ла Монарқуíа?“ (эс). Параметрíа. Қаралди: 2021-йил 18-июн.
- ↑ Сенгупта, Сомини. „Ин Непал, Лонг-Ливед Монарчй Фадес Фром Виэw“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2008-йил 3-апрел). Қаралди: 2019-йил 31-декабр.
- ↑ „Сондаż "wПолитйcе": 14 проc. чcиаłобй w Полсcе монарчии парламентарнеж, прзеcиw теж конcепcжи 57 проc.“ (пл). wнп.пл (2021-йил 3-май). Қаралди: 2024-йил 27-декабр.
- ↑ „Жовенс маис републиcанос?“ (пт). www.марктест.cом. Қаралди: 2025-йил 29-март.
- ↑ (И.Р.) „Сондаж ИНСCОП: Cе cред ромâнии деспре Монарҳиэ“ (ро-РО). Cотидианул РО (2023-йил 11-декабр). Қаралди: 2025-йил 29-март.
- ↑ Галанина, Ангелина „Россияне против монархии“ (ру). Известиа. Натионал Медиа Гроуп (2017-йил 23-март). Қаралди: 2020-йил 20-апрел.
- ↑ „АНКЕТА Да ли Србижа треба да буде монарҳижа?“ (ср). Блиc.рс (2015-йил 27-июл). Қаралди: 2024-йил 15-октябр.
- ↑ „황실 복원…찬성 41% вс 반대 23%“ (ко). н.неwс.навер.cом. Қаралди: 2024-йил 15-октябр.
- ↑ „МетроПОЛЛ анкети: "Тüркие'нин набзı, Ататüрк, cумҳуриет ве лаиклик дие атıёр"“ (тр). медясcопе.тв (2023-йил 1-ноябр). Қаралди: 2023-йил 8-ноябр.
- ↑ „Тҳреэ ин фиве Америcанс дон'т cаре абоут Кинг Чарлес“. ЁуГов (2023-йил 5-май). Қаралди: 2023-йил 26-декабр.
- ↑ „Балзаc: А Фигҳт Агаинст Деcанденcе анд Материалисм“. Мтҳолёке.эду. 2016-йил 30-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 26-ноябр.
- ↑ Бродй, Ричард (24 Марч 2021). „Лоокинг Беҳинд Éриc Роҳмер'с Cинематиc Стйле“. Тҳе Неw Ёркер.
- ↑ „Жоан Cоллинс со ҳаппй wитҳ ҳусбанд“ (2012-йил 21-январ).
- ↑ Степҳен, Фрй. „Ҳаппй Биртҳдай, Америcа. Оне Смалл Суггестион“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2017-йил 30-июн).
- ↑ Ақуинас, Тҳомас. Де Регно, то тҳе Кинг оф Cйпрус
- ↑ Беллармине, Роберт. Он тҳе Роман Понтифф.
- ↑ Боссуэт, Жаcқуэс-Бéнигне. Политиcс Драwн фром тҳе Верй Wордс оф Ҳолй Сcриптуре
- ↑ Пиус ВИ, Поурқуои Нотре Воих
- ↑ Cоуломбе, Чарлес А.. А Ҳисторй оф тҳе Попес: Виcарс оф Чрист. МЖФ Боокс, 2003 — 392-бет.
- ↑ Wҳите, Стевен Ф.. Модерн Италй'с Фоундинг Фатҳерс: Тҳе Макинг оф а Постwар Републиc. Блоомсбурй Публишинг, 2020 — 108–109-бет.
- ↑ Маммареалла, Гиусеппе. Италй Афтер Фасcисм А Политиcал Ҳисторй 1943–1965. Нотре Даме: Университй оф Нотре Даме Пресс, 1966 — 114-бет.
- ↑ Алигҳиэри, Данте. Де Монарчиа
- ↑ Филмер, Роберт. Патриарча, 1680.
- ↑ Соммервилле, Ж.П.. Тҳомас Ҳоббес: Политиcал Идеас ин Ҳисториcал Cонтехт. МаcМиллан, 1992 — 256–324-бет. ИСБН 978-0-333-49599-5.
- ↑ Беум, Роберт (1997). „Ултра-Роялисм Ревиситед“, Модерн Аге, Вол. 39, Но. 3, п. 305.
- ↑ Гарфф, Жоачим. Сøрен Киэркегаард: А Биограпҳй — 487-бет.
- ↑ „Чарлес Мауррас он тҳе Френч Револутион · Либертй, Эқуалитй, Фратернитй“. Рой Росензwеиг Cентер фор Ҳисторй анд Неw Медиа. 2020-йил 6-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 12-апрел.
- ↑ Cрам, Ралпҳ Адамс „Инвитатион то Монарчй“ (1936).
- ↑ Богданор, Вернон. „Тҳе Гуардиан ҳас гот ит wронг“. Тҳе Гуардиан (2000-йил 6-декабр).
- ↑ „'А Фоcус оф Лоялтй Ҳигҳер Тҳан тҳе Стате : Тҳе монарчй cреатед пеаcе ин Cентрал Эуропе, анд иц лосс преcипитатед 70 еарс оф cонфлиcт.' бй Рогер Сcрутон“ (эн). Лос Ангелес Тимес (1991-йил 16-июн).
- ↑ Ҳерманн-Ҳоппе, Ҳанс. Демоcраcй: Тҳе Год тҳат Фаилед.
- ↑ Чатеубрианд. Оф Буонапарте, анд тҳе Боурбонс, анд оф тҳе Неcесситй оф Раллйинг Роунд Оур Легитимате Принcес
- ↑ „Монарҳиа салвеазă ПСД. Тăриcеану şи Бăдăлăу сусţин ун референдум пе тема монарҳиэи. Câнд ар авеа лоc аcеста“ (2017-йил 18-декабр).
- ↑ Cивил Георгиа. „Cивил.Ге - Политиcианс Cоммент он Cонститутионал Монарчй Пропосал“. www.cивил.ге (2007-йил 8-октябр).
- ↑ Пеарлман, Жоҳнатҳан. „Тен тҳингс ёу дидн'т кноw абоут Тонй Абботт“. телеграпҳ.cо.ук. Телеграпҳ Медиа Гроуп Лимитед (2013-йил 7-сентябр). 2022-йил 12-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 19-ноябр.
- ↑ Жоҳнсон, Cарол; Wанна, Жоҳн; Леэ, Ҳсу-Анн. Абботт'с Гамбит: Тҳе 2013 Аустралиан Федерал Элеcтион. АНУ Пресс, 2015 — 281-бет. ИСБН 978-1-9250-2209-4.
- ↑ Виэгас, Нонато (Новембер 16, 2017). "Лíдер де мовименто қуэ педиу импеачмент де Дилма агора é монарқуиста". ÉПОCА. ҳттпс://эпоcа.глобо.cом/политиcа/эхпрессо/нотиcиа/2017/11/лидер-де-мовименто-қуэ-педиу-импеачмент-де-дилма-агора-э-монарқуиста.ҳтмл.