Mot
Мот, Муту — Угарит ва Ханаан дини ва мифологиясида ўлим, қурғоқчилик ва ер ости дунёси[1][2] худоси.
Этимология
"Мот" сўзи кенг тарқалган семит сўзидан "маwт" — „ўлим“ дан пайдо бўлган. Бу сўз семит тилларидаги бошқа сўзлар билан боғланган: Аккад., куйдирмоқ. 𐎎𐎚, сана. 𐤌 𐤕, сурий, араб. мwт, иброн. мўм, шеҳр. мīт, оҳ. ሞት, Малт. меwт. Иброний, аккад, угарит ва геэз тилларида умумий маъноси „ўлимлик“ бўлган „одам“, „эр“ сўзлари ҳам ундан келиб чиққан[3][4].
Тавсиф
Угарит мифологиясида Мот Баалнинг асосий рақибидир. Уларнинг қарама-қаршилиги йиллик деҳқончилик циклини ҳам акс эттиради: Баал уруғларнинг униб чиқиши ва ўсимликларнинг ўсиши учун ёмғирли даврни таъминлайди, Мот эса бепуштлик худоси ва барча қурғоқчил жойларнинг ҳукмдори эди. Анъанага кўра, Мот ва Баал доимий равишда мавсумий курашда иштирок этишган, унда Баал, худди шунга ўхшаш ўрим-йиғим худолари сингари, ҳар йили мағлубиятга учраган ва ўлдирилган. Бироқ, Мот ҳар йили Баалнинг синглиси Анат томонидан ўлдирилган ва у Баалнинг тирилишига ҳисса қўшган[4].
Мот худосининг кўриниши — улкан оғиз, юқори лаб, осмонга етиб боради ва пастки лаб ерга тегиб туради. Унинг тили юлдузларга етиб боради. У ўз атрофидаги ҳамма нарсани истеъмол қилади. Мот тасвирига ҳеч ким қаршилик қила олмайдиган ўлимнинг ҳамма жойда мавжудлигини таъкидлади. Унинг ер юзида намоён бўлиши, ҳар бир инсоннинг ўлимидан ташқари, бепуштлик, қуриб қолган иссиқлик ва қаттиқ қурғоқчилик бўлиб, бутун ҳаётнинг йўқ бўлиб кетишига олиб келади. Ўлганлар Мота шоҳлигига борадилар ёки ўзи ўлганлар учун, масалан, фақат Илу томонидан яратилган ва Мотани мағлуб этган илоҳий табиб Шаатикат қутқара оладиган Каратга келади[2][5].
Мот ернинг чеккасида жойлашган, ер ости оламига кириш жойи сифатида қабул қилинган дарада жойлашган Ҳамраи шаҳрида яшаган. Бу шаҳарга бориш учун Тарғузиз ва Таррумағи тоғларидан ўтиш керак бўлади. Ушбу шаҳар номининг ўзи „кўз ёшлари тўкиладиган жой“ ёки „ҳалокат жойи“ деб таржима қилинган[2].
„Мот томонидан ютиб олинган“ ёки „Мот томонидан ейилган“ иборалари кимсанинг ўлганлигини англатади.
Мот худосига сиғиниш маросимлари ҳақида ҳеч нарса маълум эмас.
Манбалар
- ↑ Сабатино Москати. Древние семитские цивилизации.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Циркин Юлий Беркович. Мифы и легенды народов мира. Том 12. Передняя Азия. Москва: РИЦ "Литература", Мир книги, 2004. ИСБН 5-8405-0649-4.
- ↑ Др. Жонас Сибонй. „*маwт “деатҳ”“ (эн). ҳттпс://www.жонас-сибонй.cом.[сайт ишламайди]
- ↑ 4,0 4,1 Энциклопедия "Британника". „Мот“ (эн). ҳттпс://www.британниcа.cом.
- ↑ И. Ш. Шифман. „Мот“. ҳттпс://www.мифинародов.cом. 2021-йил 28-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 9-июн.