Mozambikda Islom
Мозамбикда ислом Мозамбикдаги учинчи йирик диндир. 4 миллион киши ушбу динга мансуб, бу ушбу мамлакат аҳолисининг 17,9 фоизини ташкил қилади[1].
Тарихи
Ислом Мозамбикка ВИИИ аср атрофида араб савдогарлари билан кириб келган[2]. Ислом Шарқий Африка қирғоқлари бўйлаб савдо шаҳарларига тарқалди. Х асрда Килва султонлиги ташкил этилганидан бери Ислом Мозамбик қирғоқ чизиғининг асосий дини бўлиб келган. ХВ асрга келиб, султонлик ўз қудратининг чўққисига чиқди ва ўз кучини қитъанинг узоқ қисмига, Мономотапа ҳудудигача кенгайтирди. 1505-йилда Франсиско де Алмейда бошчилигидаги португал қўшинлари Килвани эгаллаб олишди. 1505-йилда Софалада форт, 1508-йилда Мозамбик оролида қал’а, 1530-йилларда Замбези дарёси бўйида Сена ва Тете фортларини қурдилар. 1558-йилда Ҳиндистонга кетаётган кемаларни тўхтаб ўтиши учун Сан-Себастиан форти ташкил этилди. 1572-йилгача Португалиянинг Шарқий Африка ҳудуди Гоа губернатори томонидан бошқарилган. ХВИИ аср ўрталарида уммон араблари Ҳинд океанининг ғарбий қисмидан португалларни сиқиб чиқара бошладилар. Занзибар султонлигида Уммон Ал Саидлар сулоласи ҳукмронлиги даврида Мозамбик қирғоқларининг шимолий қисми султон мулкига қўшиб олинди. Соҳил бўйидаги шаҳарлар араб қул савдогарларининг Африкага бостириб боришларида қал’ага айланди. Мозамбик мусулмонлари дастлаб сўфийлар эди, аммо Уммон сулоласи келгандан кейин улар ибодийларнинг кучли таъсирига тушди. Тахминан 1600-йилда Мономотапада фуқаролар уруши бошланди, уруш давомида барча мусулмон савдогарлари Торвадан қувиб чиқарилди. 1752-йилда Шарқий Африкадаги португал мулклари расман Мозамбик мустамлакаси деб эълон қилинди. Мустамлака даврида католиклик Мозамбикда ҳукмрон динга айланди. Мустамлакачилар озодлик ҳаракатидан мусулмонлар ва диссидентлар ўртасида иттифоқ бўлишига йўл қўймаслик учун диний гуруҳлар ўртасида ихтилоф киритдилар. Португалияда чиннигуллар инқилоби сифатида танилган ҳарбий тўнтаришдан сўнг, Мозамбик 1975-йил 25-июнда мустақилликка эришди. Мамлакат мустақилликка эришгач, ФРЕЛИМО радикал сўл сиёсий ташкилоти мамлакатдаги ягона сиёсий кучга айланди. ФРЕЛИМО Марксистлар умуман динга душман эди. Улар диний таълим муассасаларини тарқатиб юбордилар ва атеизмни тарғиб қила бошладилар. 1989-йилда социалистик давр тугаганидан сўнг мусулмонлар ўз эътиқодларини эркин амалга оширишлари ва янги масжидлар қуришлари мумкин эди. Шунингдек, парламентга мусулмон жамияти вакиллари сайланди. Қувайт томонидан молиялаштирилган Африка мусулмонлари агентлиги аъзолари Мозамбикда фаол. Мозамбик Ислом ҳамкорлик ташкилотининг (ИҲТ) фаол аъзосидир.
Манбалар
- ↑ „Тҳе Wорлд Фаcтбоок — Cентрал Интеллигенcе Агенcй“ (эн). www.cиа.гов. 2020-йил 31-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 17-июл.
- ↑ „Ислам ин Мозамбиқуэ - Соме Ҳисториcал анд Cултурал Перспеcтивес | Мозамбиқуэ“ (эн). Сcрибд.