Ziyosfera

Muğla viloyati

Муğла вилояти — Туркиянинг вилояти, мамлакатнинг жануби-ғарбий бурчагида, Эгей денгизи сохилида жойлашган.

Этимология

Муğланинг асл номи мунозарали. Турли манбалар шаҳарни Могола, Мобелла ёки Моболиа деб аташади.

География

1,100 километр (680 ми) да, Муğлаанинг қирғоқ чизиғи Туркия вилоятлари орасида энг узун ва кўплаб мамлакатлар қирғоқ чизиғидан узунроқдир (ҳатто кичик оролларни ҳисобга олмаса ҳам). Денгиз билан бир қаторда Муğлада иккита катта кўл бор, Милас туманидаги Бафа кўли ва Кöйcегиз кўли. Ландшафт неоген давридаги чуқурликлар натижасида ҳосил бўлган тоғлар билан ўралган қозон шаклидаги кичик текисликлардан иборат. Буларга Муğла шаҳрининг текисликлари Еşилюрт, Ула, Гулагзи, Еркесик, Аккая ва Ениcе. Яқинда автомобил йўллари қурилгунга қадар, бу текисликлардан қирғоққа ёки ички қисмга ташиш жуда машаққатли эди ва шунинг учун ҳар бир аҳоли пункти ўзига хос маданият бўлиб қолди. Ташқи дунё билан алоқа учта қийин довондан бири орқали амалга оширилди: шимоли-ғарбий Миласга, шимолдан Мендерес текислигига Гўкбел орқали ёки шимоли-шарқдан Тавасга .

Муğла иқтисодиёти асосан туризм (денгиз қирғоғида) ва ички қисмдаги қишлоқ хўжалиги, ўрмон хўжалиги ва мармар карерларига таянади.

Келебеклар водийси, Фетҳие, Муğла вилоятида жойлашган
Мармарис Муğла вилоятида жойлашган
Бодрум Муğла вилоятида жойлашган
Фетҳие Муğла вилоятида жойлашган

Муğланинг қишлоқ хўжалиги бой ва хилма-хил, Вилоят Туркиянинг энг йирик асал ишлаб чиқарувчилардан бири бўлиб, айниқса, қарағай ўрмон асали ва ситрус мевалари О'ртажа, Фетҳие, Даламан ва Далянда этиштирилади.

Вилоят, сон, хилма-хиллик ва сифат жиҳатидан Туркиянинг мармар саноатининг Афёнкараҳисардан кейин иккинчи маркази ҳисобланади. Бошқа фойдали қазилмаларга Ятағандаги кўмир ва Фетҳиедаги хром қазиб олиш киради. Вилоятнинг бошқа саноати Даламандаги СЕКА қоғоз фабрикасини ўз ичига олади, аммо Муğла саноатлашган вилоят эмас.

Тарих

Қадим замонларда Анадолуда жанубдаги Мендерес ( Меандер ) ва Даламан ( Ҳинд ) дарёлари орасидаги ҳудуд Кария деб аталган. Аҳолиси Карианлар ва Лелеглар эди. Гомер ўзининг " Илиада " асарида карияликларни Анадолуда туғилганлар, троянлар билан ҳамкорликда ўз юртларини юнонлардан ҳимоя қилганлар деб та'рифлайди.

Қадимги Кариянинг йирик шаҳри бўлган Муğла Миср, Оссурия ва Скифларнинг босқинчилари томонидан босиб олингани ма'лум бўлиб, охир-оқибат бу ҳудуд қадимги юнон мустамлакачилари томонидан эгаллангунига қадар. Юнонлар узоқ вақт давомида бу қирғоқда яшаб, Книдос ( Датча ярим оролининг охирида) ва Бодрум ( Галикарнассос ) каби машҳур шаҳарларни, шунингдек, қирғоқ бўйлаб, Бодрум ярим оролида ва ички қисмдаги кўплаб кичик шаҳарларни, шу жумладан Фетҳие тумани Телмессос, Хантҳос, Патара ва Тлос шаҳарлари . Охир-оқибат, қирғоқ форслар томонидан босиб олинди, улар ўз навбатида Македониялик Искандар томонидан олиб ташланди ва Кария сатрапиясига чек қўйди.

Археология

Ушбу узоқ тарихга эга Муğла қадимий харобаларга бой, 100 дан ортиқ қазилган жойлар, жумладан, Фетҳие яқинидаги Летун .ЮНЕСКОнинг Бутунжаҳон мероси рўйхатига киритилган.

2018-йилда археологлар Мармариснинг Муğла вилояти, Тургут қишлоғидаги тепаликдан Родоснинг Диагораси деб номланган қадимги юнон боксчисининг 2300 йиллик тошқабрини топдилар. Бу ғайриоддий пирамида мақбараси маҳаллий халқ томонидан муқаддас шахсга тегишли деб ҳисобланган. 1970-йилларга қадар маҳаллий аҳоли томонидан зиёратгоҳ сифатида фойдаланилган зиёратгоҳ Туркиядаги ягона пирамидали қабр бўлиши мумкин. Шунингдек, қазиш гуруҳи қуйидаги сўзлар ёзилган ёзувни топди: “Ҳеч бир қўрқоқ келиб бу қабрни вайрон қилмаслиги учун мен энг тепада ҳушёр бўламан”[1][2][3][4][5][6].

2021-йил июл ойида Абузер Қизил бошчилигидаги археологлар Эуромусдаги Зевс Лепсинос ибодатхонасида олиб борилган қазишмалар пайтида 2500 йиллик икки мармар ҳайкал ва ёзув топилганини эълон қилди. Абузер Қизилнинг сўзларига кўра, ҳайкаллардан бири яланғоч, иккинчиси эса чармдан ясалган зирҳ ва калта юбка кийган. Ҳар иккала ҳайкал ҳам қўлларида шер билан тасвирланган[7][8][9].

Туманлар

Сиёсат

Туркиянинг асосий сўл-марказий партияси бўлган Республика Халқ партияси (CҲП) Муğла вилоятининг сиёсий манзарасида анъанавий равишда кучли таъсирга эга бўлиб, Туркия сиёсатида Демократик партия (ДП) вакили бўлган анъанавий ўнг марказ яқиндан эргашди, гарчи амалдаги президент бўлса ҳам. Адолат ва тараққиёт партияси (АКП) 2004-йилги маҳаллий сайловлар бўлган миллий миқёсдаги охирги сайловларда 31,25% овоз билан биринчи ўринни эгаллади. Худди шу сайловларда вилоят бўйича умумий фоиз CҲП учун 26,3% ва ДП учун 20,98% эди. Турк миллиятчилигини тарғиб қилган ўнгчи Миллатчи Ҳаракат партияси (МҲП) яна 9,5% (айниқса, Фетҳие туманида) овоз олди. Бошқа партиялар камроқ муҳим фоизларни қайд этди.

Манбалар

  1. ↑ Смитҳ. „Туркей 'Шрине' Турнс Оут то бе Томб оф Анcиэнт Греэк Бохер | Греэк Репортер Эуропе“ (эн-УС). Қаралди: 2019-йил 2-сентябр.
  2. ↑ „Йıлларcа тüрбе санıлдı; мозоле çıктı“. www.тртҳабер.cом. Қаралди: 2019-йил 2-сентябр.
  3. ↑ „Шрине ин Туркей унcоверед ас томб оф анcиэнт Греэк бохер | Неос Космос“ (эн). Энглиш Эдитион (2018-йил 22-май). Қаралди: 2019-йил 2-сентябр.
  4. ↑ ТМ. „Превиоус ҳолй сите ин Туркей'с Мармарис ревеалед то бе томб оф Греэк бохер - Туркиш Минуте“ (эн-УС). Қаралди: 2019-йил 2-сентябр.
  5. ↑ Теам. „2,300 еар олд шрине ин Туркей турнс оут то бе томб оф анcиэнт Греэк Бохер Диагорас“ (эн-УС). Греэк Cитй Тимес (2018-йил 23-май). Қаралди: 2019-йил 2-сентябр.
  6. ↑ „Аэгеан виллагерс мистоок Греэк бохер'с томб фор Исламиc ҳолй сите, арчаэологисц дисcовер“ (эн). Аҳвал. 2019-йил 2-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 2-сентябр.
  7. ↑ „2,500-еар-олд статуэс, инсcриптион унеартҳед ин wестерн Туркей“ (эн). Ҳüрриет Даилй Неwс. Қаралди: 2021-йил 31-август.
  8. ↑ „2,500-еар-олд статуэс, инсcриптион унеартҳед ин wестерн Туркей“. www.аа.cом.тр. Қаралди: 2021-йил 31-август.
  9. ↑ Гершон. „Арчаэологисц ин Туркей Унеартҳ 2,500-Еар-Олд Темпле оф Апҳродите“ (эн). Смитҳсониан Магазине. Қаралди: 2021-йил 31-август. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Mu%C4%9Fla_viloyati" dan olindi