Ziyosfera

Mualliflik huquqi belgisi

Mualliflik huquqi belgisi, © (copyright, yaʼni mualliflik huquqi soʻzini anglatuvchi aylana ichidagi bosh C harfi) — ovoz yozuvlaridan (fonogrammalardan) tashqari boshqa asarlarda mualliflik huquqi toʻgʻrisidagi ogohlantirishlarda qoʻllaniladigan belgi hisoblanadi[1]. Ushbu belgining qoʻllanilishi Butunjahon mualliflik huquqi konvensiyasi tomonidan tavsiflanadi[2]. Mazkur belgi dunyo miqyosida keng tan olingan, biroq Bern konvensiyasiga muvofiq, hozirgi kunda aksariyat davlatlarda yangi mualliflik huquqini talab qilish yoki tasdiqlash uchun uning mavjud boʻlishi majburiy shart hisoblanmaydi.

AQSh qonunchiligi

Amerika Qoʻshma Shtatlarida 1989-yil 1-martdan kuchga kirgan „1988-yildagi Bern konvensiyasini tatbiq etish toʻgʻrisida“gi qonun mualliflik huquqi belgisini qoʻyish majburiyatini AQSh mualliflik huquqi qonunchiligidan olib tashladi. Biroq, ushbu belgining mavjudligi yoki yoʻqligi mazkur sanadan oldin nashr etilgan asarlar uchun huquqiy jihatdan katta ahamiyatga ega va u asari buzilgan mualliflik huquqi egasi foydalanishi mumkin boʻlgan huquqiy himoya choralariga taʼsir koʻrsatishda davom etmoqda.

Tarixi

Asarning mualliflik huquqi maqomini koʻrsatuvchi dastlabki belgilar 1670-yillardagi Shotlandiya almanaxlarida uchraydi. Oʻshanda kitoblarning haqiqiyligini koʻrsatish uchun ularga mahalliy gerbning bosma nusxasi kiritilgan[3].

AQShda mualliflik huquqi toʻgʻrisidagi ogohlantirish birinchi marta 1802-yildagi „Mualliflik huquqi toʻgʻrisida“gi qonun bilan majburiy qilib qoʻyilgan[4]. U ancha uzun boʻlgan: „Kongress qonuniga muvofiq, [falonchi] yilda, A. B. tomonidan, Vashingtondagi Kongress kutubxonachisi idorasida roʻyxatga olindi“. Umumiy qoidaga koʻra, ushbu ogohlantirish mualliflik huquqi bilan himoyalangan asarning oʻzida aks etishi kerak edi, biroq rangtasvir kabi „tasviriy sanʼat asarlari“da bu yozuv asarning oʻziga emas, balki „[sanʼat asari] oʻrnatiladigan asos (ramka/taglik) yuzasiga“ tushirilishi mumkin edi[5]. 1874-yilda „Mualliflik huquqi toʻgʻrisida“gi qonunga oʻzgartirish kiritilib, ancha qisqartirilgan ogohlantirishga ruxsat berildi: „Mualliflik huquqi, 18___, A. B. tomonidan“[6].

© mualliflik huquqi belgisi AQShda birinchi marta 1909-yildagi „Mualliflik huquqi toʻgʻrisida“gi qonunning 18-moddasi bilan joriy etilgan[7] va dastlab faqat tasviriy, grafik hamda haykaltaroshlik asarlariga nisbatan qoʻllanilgan[8]. 1909-yildagi qonun amaldagi mualliflik huquqi qonunchiligini toʻliq qayta koʻrib chiqish va tubdan oʻzgartirish maqsadida ishlab chiqilgan edi. Qonun loyihasining dastlabki variantida mualliflik huquqi himoyasini olish uchun sanʼat asarining oʻziga „copyright“ soʻzini yoki rasman tasdiqlangan qisqartmasini qoʻyish talab etilardi. Bu talab rangtasvir asarlariga ham tegishli boʻlib, bunga ramkaning asardan ajratilishi mumkinligi vaj qilib keltirilgan. 1905 va 1906-yillarda manfaatdor tomonlar oʻrtasida oʻtkazilgan muhokamalarda rassomlar tashkilotlari vakillari ushbu talabga qarshi chiqib, asarning oʻzida rassomning ismidan boshqa ortiqcha yozuv boʻlmasligini talab qilishdi. Murosa sifatida asarning oʻziga, rassomning ismi yoniga vizual jihatdan ortiqcha eʼtiborni tortmaydigan belgi — aylana ichidagi bosh C harfini qoʻyish imkoniyati yaratildi. Bu belgi asar oʻrnatilgan ramka yoki taglikda batafsilroq mualliflik huquqi ogohlantirishi mavjudligidan dalolat berar edi[9]. Haqiqatdan ham, 1906-yilda Kongressga taqdim etilgan va Kongress kutubxonachisi Herbert Putnam rahbarligidagi Mualliflik huquqi komissiyasi tomonidan tayyorlangan qonun loyihasida maxsus mualliflik huquqi belgisini (aylana ichiga olingan C harfi) „copyright“ soʻzi yoki „copr.“ qisqartmasi oʻrniga qoʻllash mumkinligi haqidagi qoida mavjud edi. Biroq bu qoida faqat cheklangan toifadagi asarlarga, jumladan, sanʼat asarlariga tegishli boʻlib, oddiy kitoblar yoki davriy nashrlarga nisbatan qoʻllanilmas edi[10].

1909-yildagi qonunning ushbu formulasi 1946-yilda AQSh Kodeksining 17-bobi sifatida qabul qilinganida ham oʻzgarishsiz qoldirildi.

1954-yilda qonunga kiritilgan tuzatish ushbu belgining qoʻllanilish doirasini har qanday nashr etilgan mualliflik huquqi obyektlariga tatbiq etdi: endilikda ushbu belgi barcha mualliflik huquqi ogohlantirishlarida „Copyright“ yoki „Copr.“ soʻzlariga muqobil variant sifatida ishlatilishiga ruxsat berildi[8][11].

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ 17 U.S.C. Andoza:UnitedStatesCodeSec
  2. ↑ Universal Copyright Convention, Article III, §1. (Paris text, July 24, 1971.)
  3. ↑ Mann, Alastair J. „A Mongrel of Early Modern Copyright“, . Privilege and property: essays on the history of copyright. Open Book Publishers, 2010 — 62-bet. ISBN 978-1-906924-18-8. 
  4. ↑ „Copyright Law Revision Study Number 7, page 6“. United States Copyright Office. United States Government Printing Office. Qaraldi: 2013-yil 14-iyun.
  5. ↑ Copyright Act of 1870, §97.
  6. ↑ 1874 Amendment to the Copyright Act of 1870, §1.
  7. ↑ Copyright Act of 1909, §18
  8. ↑ 8,0 8,1 Copyright Law Revision: Study 7: Notice of Copyright. Washington, D.C.: United States Government Printing Office, 1960 — 11-bet. 
  9. ↑ Arguments before the Committees on Patents of the Senate and House of Representatives, conjointly, on the bills S. 6330 and H.R. 19853, to amend and consolidate the acts respecting copyright. June 6–9, 1906. Government Printing Office, 1906 — 68-bet. 
  10. ↑ "Proposed Copyright Legislation". The Writer XVIII (6): 87. June 1906. https://books.google.com/books?id=fEhppVLGxR0C&q=%22proposed+copyright+legislation%22&pg=PA87. 
  11. ↑ An Act to amend title 17, United States Code, entitled "Copyrights", Pub. L. 83–743, 68 Stat. 1030, enacted 31 Avgust 1954. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Mualliflik_huquqi_belgisi" dan olindi