Ziyosfera

Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf

Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф ибн Муҳаммад Али (1952—2015) — Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари диний бошқармасининг муфтийси (1989—1993). Ислом уламолари миллатлараро иттифоқининг аъзоси.

Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф

Янгиобод масжидида, 2014-йил
Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари диний бошқармаси раиси
Мансаб даври
1989-йилдан – 1993-йилгача
Ўтмишдоши Шамсиддинхон Бобохонов[1]
Вориси лавозим бекор қилинган
Шахсий маълумотлари
Таваллуди 15-апрел 1952-йил
Андижон, ЎзССР, СССР
Вафоти 10-март 2015-йил(2015-03-10)
(62 ёшда)
Тошкент, Ўзбекистон
Фуқаролиги ЎзССР
Oʻzbekiston bayrogʻi Ўзбекистон
Отаси Муҳаммад Юсуф ибн Муҳаммад Али
Таълим Мир Араб мадрасаси
Касби дин арбоби
Дини Ислом (Ҳанафий)
Мукофотлари Xalqlar doʻstligi ordeniOliy darajali Imom Buxoriy ordeni

Ҳаёти

Муҳаммад Содиқ ўғли Муҳаммад Юсуфнинг (2004-йилда вафот этган) ўғли эди[2].

Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф 1952-йил 15-апрелда андижонлик исломшунос Муҳаммад Али оиласида туғилган.

Муҳаммад Содиқ ўрта мактабни тамомлагач, 1970-йилда Бухородаги Мир Араб мадрасасида таҳсил олди ва уни экстернат бўйича муваффақиятли тамомлади. 1973-йилда Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институтига ўқишга кирди. 1975-йилда институтни тамомлаб, „Совет Шарқ мусулмонлари“ журналида ишлаган. 1976-йилда Триполидаги (Ливия) Даъwа Исламиа университетига ўқишга кирди ва уни 1980-йилда имтиёзли диплом билан тугатди. Тошкентга қайтиб, Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари диний бошқармасининг ташқи алоқалар бўлимида ишлаган. Имом Бухорий номидаги Олий ислом институтида дарс берган. Бу даврда Муҳаммад Содиқ институт учун янги ўқув дастурини ишлаб чиқди, янги исломий фанларни ўқитишни йўлга қўйди, талабаларни зарур ўқув ва илмий адабиётлар билан таъминлашни ташкиллаштирди. 1986-йилда шу институт ректори бўлди.

1989-йил 6-февралда Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф муфтий — Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари диний бошқармаси раҳбари бўлди. 1990-йилда Совет Иттифоқи Олий Советига депутат этиб сайланди. 1991-йилда мустақил Ўзбекистоннинг биринчи муфтийси бўлди[3][4][5].

1997-йилда Муҳаммад Содиқ Саудия Арабистонидаги халқаро ислом ташкилоти — Рабита ал-Алам ал-Исломий (Ислом олами уюшмаси) таркибидаги мусулмон мамлакатлари ва Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги давлатлари учун масъул этиб тайинланди.

Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф Ўзбекистондаги мусулмонларнинг илмий ва диний маданиятини юксалтиришга бағишланган республика бўйлаб ўтказилган кўплаб тадбир ва йиғилишларда қатнашган. Қуръоннинг ўзбек тилига семантик таржимасини амалга оширган, ислом илмларига оид юздан ортиқ китоб ва таржималарини нашр эттирган[6].

Бутунжаҳон ислом алоқалари ташкилоти таъсисчилар ассамблеяси аъзоси бўлиб, Ислом.уз сайти орқали Ўзбекистон халқи орасида диний маданиятни ривожлантириш йўлида банд бўлди[7]. У доимий равишда дунё бўйлаб илмий конференсиялар, семинарлар, учрашувлар ва учрашувларда қатнашди.

Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф қуйидаги мусулмон ташкилотларига аъзо бўлган:

  1. Бутунжаҳон мусулмон уламолари иттифоқи котиблар кенгаши (ҳаммуассис);
  2. Ислом олами уюшмаси таъсисчилар кенгаши (Макка);
  3. Бутунжаҳон тасаввуф уюшмаси президиуми;
  4. Жаҳон Халқ Ислом Раҳбарлиги Бош Котибияти;
  5. Бутунжаҳон ислом даъвати кенгаши президиуми;
  6. Қироллик Ислом тафаккури академияси (Иордания);
  7. Ислом уламолари ва жаҳон мутафаккирлари ассамблеяси ижро бюроси (Макка);
  8. Жаҳон ислом университети Илмий кенгаши (Исломобод);
  9. Бутунжаҳон масжидлар ассоциацияси.

Муҳаммад Содиқ ислом уламоларининг нодавлат ташкилоти Халқаро мусулмон уламолари иттифоқи (ИУМС) аъзоси эди[8].

Шайх собиқ Совет Иттифоқи президенти Михаил Горбачевга мусулмонлар ҳуқуқлари муаммоларини тушунтириб берган ҳисобот тақдим этди. У мусулмонларга намоз ўқиш, динни ўрганиш ҳуқуқларини қайтаришни сўради. Муҳаммад Содиқнинг Горбачев билан учрашувида коммунистик режимда динга нисбатан сиёсатда ижобий ўзгаришлар кузатилди. Муҳаммад Содиқнинг саъй-ҳаракатлари билан Совет Иттифоқида кўлаб масжид ва мадрасалар қурилди. Мусулмонлар ўзларининг диний урф-одатлари ва маросимларига риоя қилишлари мумкин эди[9].

Вафоти

Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф 2015-йил 10-март 62 ёшида юрак ҳуружидан вафот этди[10][11][12][13][14].

Дафн маросими Тошкентнинг эски шаҳар қисмидаги Шайх Зайниддин жоме масжидида ўтди[15][16]. Дафн маросимида нафақат Тошкентдан, балки Ўзбекистоннинг барча вилоятлари ва бошқа мамлакатлардан 200—250 мингга яқин одам бевосита иштирок этиб, мустақил Ўзбекистон тарихидаги энг йирик дафн маросимига айланди[17].

Мукофотлари

1989-йилда Халқлар дўстлиги ордени билан тақдирланган.

2023-йил 27-июнда Шавкат Мирзиёев томонидан Олий даражали Имом Бухорий ордени билан мукофотланган[18][19][20].

Хотираси

Корея Республикасининг Кожедо шаҳрида унинг номига масжид қурилган[21].

Чеченистон пойтахти Грознийдаги кўчалардан бирига унинг номи берилган[22]

Қозоғистоннинг Чимкент шаҳрида унинг номига масжид қурилган[23].

Москва вилояти Балашиха туманида шайх номи билан аёллар ва эркаклар мадрасаси ташкил этилган[24].

Тошкент шаҳрининг Чилонзор туманида унинг номи билан аталган масжид қурилган.

Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф Истанбул Та’лим-Тарбия Академияси ташкил қилинган[25][26]

Китоблари

Асосий мақола: Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф китоблари рўйхати

1994-йилдан 2000-йилгача Муҳаммад Содиқ ўттизга яқин мақола ва йигирма бешта китобларни ёзди. Кўплари ўзбек тилида ёзилган, баъзилари эса рус тилига ҳам таржима қилинган[27]. Асосий нашриёт Ўшдаги Ислом маданият маркази матбуотининг Қорасув бўлими эди[манба керак].

Муҳаммад Содиқ китоблари орасида: Тафсири ҳилол (Қур’они Карим маъноларининг таржимаси ва тафсири, 6 жилдда), Ҳадис ва ҳаёт (Ҳадис ва ҳаёти, ислом тарихи ва барча тафсилотлари ҳақида тизимли равишда батафсил сўз юритувчи китоблар туркуми, барча пайғамбарлар тарихи.., 40 жилд атрофида), Руҳий тарбия (Маънавият тарбияси, 3 жилд), Кифоя (фиқҳ (Ислом ҳуқуқи) 3 жилдли китоблар) ва бошқа кўплаб исломга оид китоблар, буклетлар, аудио ва видео материаллар ҳамда Имом ал-Бухорийнинг машҳур китобларининг ўзбек тилига таржималари бор.

Муҳаммад Содиқ 2002-йилдан бери ўз китобларида эътиқод ичидаги бўлинишларни энгиб ўтишга интилаётган ислом ҳаракати услубида қуйидаги ақидани ёзиб келган:

Бизнинг шиоримиз: Ҳақиқий иймонга, соф Исломга интиламиз, Қуръон ва Суннатни уларга амал қилиш учун оърганишни истаймиз ва Ислом илмини ёйишни истаймиз. Биз ҳақиқий мужтаҳидлар — муборак аждодларга (ас-Салаф ас-Солиҳун) эргашишни хоҳлаймиз; тоқат ва биродарликни (мусулмонлар) ёйишни истаймиз. Шунингдек, биз диний саводсизликни ёъқ қилишни, қарама-қаршилик ва бўлинишларимизга чек қўйишни, ақидапарастлик ва гуноҳкор ишларимизни тозалашни хоҳлаймиз[28].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Жизнь муфтиев Бабахановых: служение возрождению Ислама в Советском Союзе
  2. ↑ „А Фаcе оф Ислам - Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф“.
  3. ↑ Биржевой лидер. „Скончался известный в Узбекистане шейх“. www.профи-форех.орг. 2020-йил 14-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 3-июн.
  4. ↑ Мосcоw, УССР — Деcембер 21, 1990: Портраит оф Узбекистанъс фирст муфти пеоплеъс депутй Шеикҳ Муҳаммад Садик Муҳаммад Юсуф ат 4тҳ Cонгресс оф Пеоплеъс Депутиэс оф тҳе УССР аламй.cом
  5. ↑ „В Узбекистане умер видный ученый и богослов“. ИсламНеwс (2015-йил 10-март). 2020-йил 15-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 10-март.
  6. ↑ „В Узбекистане умер видный ученый и богослов - ИсламНеwс“ (ру). Ислам и мусульмане в России и в мире (2015-йил 10-март). 2020-йил 15-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 3-июн.
  7. ↑ „Год без шейха“. Радио Озодлик. 2016-йил 29-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 3-июн.
  8. ↑ „Исламиc Cултурал Мовеменц - Биограпҳиэс“. ССРC. 2012-йил 26-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 20-декабр.
  9. ↑ „Биограпҳй оф Шеикҳ Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф“ (Узбек). 2015-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 14-март.
  10. ↑ „Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф жанозасига ўн минглаб одам йиғилди“. ҳттпс://www.озодлик.орг. Озодлик радиоси.
  11. ↑ „Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф Тошкентда дафн этилди“. ҳттпс://www.америкаовози.cом. Америка овози.
  12. ↑ „СҲАЙХ МУҲАММАД СОДИҚ МУҲАММАД ЙУСУФ“. ҳттпс://www.мирараб.уз. Мирарабуз.
  13. ↑ „Скончался шейх Мухаммад Садык Мухаммад Юсуф“ (деадлинк). УЗ24 (2015-йил 10-март). 2015-йил 13-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 10-март.
  14. ↑ „Дамир Мухетдинов: Аллах взял к Себе великого алима Мухаммада Садыка Мухаммада Юсуфа“. талкс.су (2015-йил 13-март). Қаралди: 2015-йил 19-май.[сайт ишламайди]
  15. ↑ Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф ҳазратлари „Шайх Зайниддин“ қабристонига дафн этилди, 2015-03-15да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2015-03-12
  16. ↑ „Дамир Мухетдинов: Аллах взял к Себе великого алима Мухаммада Садыка Мухаммада Юсуфа“. талкс.су (2015-йил 13-март). Қаралди: 2015-йил 19-май.[сайт ишламайди]
  17. ↑ „Мечеть в Корее назвали в честь шейха Мухаммада Садыка Мухаммада Юсуфа“. ИсламРФ.Ру (2015-йил 19-март). 2020-йил 18-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 6-апрел.
  18. ↑  Давлетовуз канали(ўзб.) Телеграм месенжерида
  19. ↑ „Марҳум шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуфни «Олий Даражали Имом Бухорий» ордени билан мукофотлаш тўғрисида“ (уз). пресидент.уз. Қаралди: 27.06.23.
  20. ↑ „Марҳум шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф «Олий Даражали Имом Бухорий» ордени билан мукофотланди“ (уз). Кун.уз. Қаралди: 27.06.23.
  21. ↑ „Мечеть в Корее назвали в честь шейха Мухаммада Садыка Мухаммада Юсуфа“. ИсламРФ.Ру (2015-йил 19-март). Қаралди: 2015-йил 6-апрел.
  22. ↑ „Рамзан Кадыров посвятит узбекскому шейху одну из улиц Грозного“. ИсламНеwс (2015-йил 11-март). Қаралди: 2015-йил 12-март.
  23. ↑ В Шимкенте открилас мечет имени Мухаммада Содика, рахимахуЛлах, 2015-05-28да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2019-11-10
  24. ↑ ҳттпс://м.кун.уз/неwс/2019/12/29/москвада-шайх-муҳаммад-содиқ-муҳаммад-юсуф-мадрасаси-борлигини-биласизми-кунузда-эксклюзив-суҳбат
  25. ↑ ҳттпс://ислом.уз/мақола/18967
  26. ↑ „архив нусхаси“. 2023-йил 21-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 28-ноябр.
  27. ↑ КНИГИ ШЕЙХА МУХАММАДА САДИКА ПЕРЕВЕЛИ НА НЕСКОЛКО ЯЗИКОВ (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-05-15 санасида архивланган) даракчи.уз
  28. ↑ Олcотт, Мартҳа Брилл. Ин тҳе Wҳирлwинд оф Жиҳад (эн). Wашингтон, Д.C.: Броокингс Институтион Пресс, 2012 — 125-бет. ИСБН 9780870033018.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Muhammad_Sodiq_Muhammad_Yusuf" dan olindi