Muhammad al-Muvaylihiy

Муҳаммад ал-Мувайлиҳий- (1858-1930) мисрлик ёзувчи, журналист ва сиёсатчи.

Муҳаммад ал-Мувайлиҳий
Асл исми	араб. محمد المويلحي
Таваллуди	1858
Вафоти	1930
Ижод қилган тиллари	араб тили
Фуқаролиги	Миср
Йўналиш	реализм
Фаолият тури	ёзувчи
Жанр	ҳикоя

Биографияси ва ижоди

Муҳаммад ал-Мувайлиҳий 1858-йил 30-март да Қоҳира шаҳрида муваффақиятли тадбиркор, ипак савдо ширкати эгаси Иброҳим ал-Мувайлиҳий (1844-1906) оиласида туғилган. 1872-йилда ёзувчининг отаси банкрот бўлди, лекин мамлакатнинг юқори раҳбариятидаги алоқалар туфайли у банкрот бўлмади.  Муҳаммад Қоҳирадаги ал-Азҳар мусулмон университетида ҳам таҳсил олган. 1879-йилда Хедив Исмоил ҳокимиятдан четлаштирилгач, у билан бирга Италияга сургунга жўнади. Бу оила Муҳаммад пайғамбарнинг қизи Фотима билан қариндошлик муносабатларидан ҳам фахрланарди. Ёзувчининг оила аъзолари зиёли одамлар бўлиб, мамлакатда юқори лавозимларда ишлаган.

Мувайлиҳий ўн ёшидан бери Қоҳирадаги ўша пайтда нуфузли ҳисобланган иезуит мактабида таҳсил олади.  Аммо ёзувчи бу мактабда беихтиёр ўқиган, уйда китоб ўқишни афзал кўрган. Уйда таълимни афзал кўришнинг яна бир сабаби — нутқ нуқсонлари (ёзувчи дудуқланишдан азият чекарди), бу унинг тенгдошлари билан тил топишиш қобилиятини қийинлаштирди. Шундай қилиб, мактаб таълими бутунлай уйда алмаштирилди, у ерда араб ва франсуз тилларини ўргатди.

Кўплаб мисрлик фаоллар ва ёзувчилар ёзувчининг уйига тез-тез бора бошлади, жумладан Иброҳим ал-Лаккани ва Жамолиддин ал-Афғоний.  Шундай қилиб, мисрликларнинг миллий ҳуқуқлари учун нутқлар бошланганда, ёзув воқеалар марказида бўлиб, Италияда бўлган отаси билан нима содир бўлганини тасвирлаб берди. Ватанпарварлик рисоласини тарқатгани учун ёзувчи ҳибсга олинди ва ўлимга ҳукм қилинди, аммо отасининг нуфузли дўстлари туфайли у озод қилинди ва Италияга сургун қилинди.

Италияда Мувайлиҳий нашриёт фаолияти, шунингдек, италян тили ва лотин тилини ўрганиш билан шуғулланади.  1884-йилдан кейин у Италияни отаси билан бирга тарк этишга ва улар чоп этган газета устидан шикоят қилгани учун Парижга жойлашишга мажбур бўлди.  Аммо Парижда улар яна бир газетани "Ал-Урва ал-вуска" („Энг кучли алоқа“) деб номлашди, бу газета мустамлакачиларга қарши ислом халқларини бирлаштириш учун курашди.  Бир мунча вақт ўтгач, улар ҳам Париждан чиқариб юборилди, аммо улар яна Лондонда газетани ишга туширдилар.  Аммо ёзувчининг отаси унинг танқид йўналишини ўзгартирди, бунинг учун уни Истанбулга таклиф қилишди ва Султоннинг илтифотини Маориф Кенгашига аъзо этиб тайинлаш, шунингдек, ўзи ва ўғли учун рухсат бериш шаклида олди. Ал-Фотиҳ кутубхонасига.  Бу Муҳаммадга кўплаб қимматли араб қўлёзмаларини ўрганиш имконини берди.

1887-йилда Муҳаммад ал-Мувайлиҳий Қоҳирага қайтиб келди ва икки йилдан сўнг „Ал-Муккатам“ газетасида замонавий Миср жамияти муаммоларини тасвирловчи мақолалар ёзди. У Қоҳира зиёлилари жамиятига ҳам қўшилади ва собиқ Хедивий Исмоилнинг жияни ва Тунис муфтийси Салим Абу Ҳожибнинг рафиқаси малика Назли Фадилнинг салонига ташриф буюриб, жамиятда мавқега эга бўлиб, ўзи учун мартаба яратади.  Шундай қилиб, 1892 йилда у иккинчи даражали бек унвонини олди ва султон саройида эди.

Ёзувчи султоннинг илтифотидан баҳраманд бўлса-да, бу унинг саройидаги фитналарни ва ҳатто султоннинг ўзини ҳам танқид қилишига тўсқинлик қилмади.  Шундай қилиб, суд фитналаридан чарчаб, у яна Мисрга қайтиб келди.  У судда бўлганидан олган таассуротларини „У ерда ҳаёт“ китобида таъкидлаган. Аммо бу султонга унчалик ёқмади ва у бутун тиражни йиғишни буюрди.

1895-йилдан 1898-йилгача у Калюбия (ал-Калюбия) провинсиясига губернатори этиб тайинланди, бироқ у ўзи бу лавозимни тарк этиб, отаси билан сиёсий мавзудаги ҳар иккала мақолани чоп этувчи „Мисбаҳ аш-Шарқ“ газетасини чиқариш устида ишлай бошлади.

1900-йилда Мувайлиҳйи Англияга жўнаб кетди, кейин Парижга йўл олди.

1907-йилда у ўзининг энг машҳур „Исо ибн Ҳишом қиссаси“ китобини нашр этди ва уни ўзи учун азиз одамларга, биринчи навбатда Жамолиддин ал-Афғонийга бағишлади. „Исо ибн Ҳишом қиссаси“ ўрта аср пикареск асари, мақома ва Европа романи хусусиятларини ўзида мужассам этган асардир.