Muhammad ibn Mahmud Ustrushaniy sahifasining manbasini koʻrish

{{Orphan|date=avgust 2024}}

{{Dindor biografiyasi bilgiqutisi
| religion           = [[Islom]]
| known_for          = [[faqih]]
}}

'''Muhammad ibn Mahmud Ustrushaniy''' (vaf. [[XIII asr]]) — [[faqih]].

Abulfath [[Muhammad]] ibn Mahmud ibn Husayn ibn Ahmad Majduddin Ustrushaniy [[XII asr]]ning oxiri va [[XIII asr]]ning birinchi yarmida [[Movarounnahr]]da yashab, [[fiqh]] [[ilm]]ining rivojiga munosib hissa qoʻshgan [[alloma]]lardan biridir.
[[Olim]] [[Ustrushana]]da tugʻilib, keyin oilasi bilan [[Samarqand]]ga koʻchib oʻtadi va shu yerda [[ijod]]iy faoliyat olib boradi. [[Ustrushaniy]]ning hayotlik davri [[Samarqand]] [[fiqh]] [[maktab]]i rivojining soʻnggi davri va [[moʻgʻul]]lar istilosining dastlabki bosqichiga toʻgʻri keladi<ref>Ўрта аср шарқ алломалари ва мутафаккирларининг тарихий-фалсафий мероси энциклопедияси. – Самарқанд: Имом Бухорий халқаро маркази, 2016. – Б. 398.</ref>.
Muhammad ibn Mahmud Ustrushaniyning [[ilm]]iy [[meros]]ini oʻrganish orqali [[moʻgʻul]]lar istilosidan keyingi dastlabki yillar [[jamiyat]]da [[faqih]]larning oʻrnini belgilashga taalluqli masalalarga oydinlik kiritishga imkon yaratiladi.
[[Sharq]] [[musulmon]] [[mamlakat]]larida tasnif etilgan tabaqot turkumidagi [[manba]]larda Muhammad ibn Mahmud Majduddin Ustrushaniy ilmiy-maʼnaviy [[meros]]i haqida umumiy maʼlumot berib oʻtilgan. Jumladan, ''Abulvafo Qurashiy'' (vaf. 1373 y.), ''Hoji Xalifa'' (vaf. 1657 y.), ''Abdulhay Laknaviy'' (vaf. 1886 y.) va ''Xayruddin Zirikliy'' (1898—1976) kabi [[biograf]]lar [[asar]]larida Muhammad ibn Mahmud Ustrushaniyning tarjimai holi va uning ikki [[asar]]i haqida maʼlumotlar keltirilgan.
[[Turkiya]]lik Ahmed Uzel oʻz [[tadqiqot]]ida Muhammad ibn Mahmud Ustrushaniy ilmiy [[meros]]i toʻgʻrisidagi qisqa [[maʼlumot]]larni bayon etgan. Yana bir [[turkiya]]lik [[olim]] Xolit Unal esa Muhammad ibn Mahmud Ustrushaniyning qisqacha tarjimai holi va uning „''Al-fatovo''“ („''[[Fatvo]]lar''“) [[asar]]i boʻyicha dastlabki [[maʼlumot]]larni keltirgan.
Xorijiy [[Sharq]] [[musulmon]] mamlakatlari zamonaviy [[tadqiqot]]chilari ''Abdulhamid Abdulxoliq Bayzaliy'', ''Abu Musab Badriy'' hamda ''Mahmud Abdurrahmon Abdulmunim'' kabilar Muhammad ibn Mahmud Ustrushaniyning „''Jomiʼ ahkomi-s-sigʻor''“ („''Kichik [[hukm]]lar [[toʻplam]]i''“) [[asar]]ini yangidan [[nashr]] qilganlar. [[Saudiya]]lik ''Fahd ibn Nosir ibn Farroj Faridiy'', ''Abdurrahmon ibn Usmon Murshid'', ''Sulaymon Xamis'' kabi [[tadqiqot]]chilar [[alloma]]ning „''Kitobu-l-fusul''“ („[[Fasl]]lar [[kitob]]i“) [[asar]]i asosida [[tadqiqot]] ishi olib borganlar.
[[Tadqiqot]]chi ''A. Moʻminov'' oʻzining nomzodlik [[dissertatsiya]]sida Muhammad ibn Mahmud Ustrushaniyning ilmiy [[meros]]iga qisqacha toʻxtalib oʻtgan.
Ammo yuqorida zikr etilgan ishlarda Muhammad ibn Mahmud Ustrushaniyning hayoti va uning ilmiy merosi [[kompleks]] ravishda tadqiq qilinmagan.
Ularning izlanishlarida [[alloma]]ning ismigina taʼkidlab oʻtilgan boʻlib, ularning bosh ilmiy maqsadi Majduddin Ustrushaniyning asari matnini [[nashr]] etishdan iborat boʻlgan.
''Karl Brokkelman'' Muqammad ibn Mahmud Ustrushaniyning ilmiy merosi haqida umumiy tarzdagi muxtasar [[maʼlumot]]larni keltirish bilan kifoyalangan, xolos.
Tadqiqot jarayonida olimning OʻzR FA ShI saqlanayotgan [[qoʻlyozma]]lardan birida uning zamona ilmiy [[jamoat]]chiligi eʼtiboridan chetda qolib kelayotgan „''Al-asʼila va-l-ajviba''“ („''[[Savol]]lar va [[javob]]lar''“) [[asar]]i mavjudligi aniqlandi. Bu [[asar]] hanuzgacha hech bir tabaqot [[janr]]iga oid [[asar]]larda qayd etilmagan.
Mavjud [[manba]] va [[tadqiqot]]larda Majduddin Ustrushaniy 632/[[1234]]-35 yilda [[vafot]] etgan, deb qayd etilib, tugʻilgan yili esa zikr etilmagan edi. Ammo [[olim]]ning oʻzi „''Al-asʼila va-l-ajviba''“ [[asar]]ining [[xotima]] qismida shunday yozgan: „…''Lekin kunlar 60 yoshli oqsok, kampir singari oʻz yopinchigʻiga oʻralib, mendan yuz oʻgirib ketdi. …Kitobni tamomlash tongi hijriy 637 sananing Zulqaʼda oyining oltinchi kuni peshindan oldinroq yorishdi''“.
Agar mazkur [[axborot]] inobatga olinsa, [[olim]] hijriy 637/1240-yilda hali hayot, yoshi esa 60 da boʻlgani haqida xulosa chiqarish mumkin. Demak, Majduddin Ustrushaniyning boshqa mavjud [[manba]]larda koʻrsatilgan 632/1234-35 yildagi vafoti notoʻgʻri boʻlib chiqadi. Agarda [[olim]] ushbu [[asar]]ini 637/1240-yil 28-mayda 60 yoshida tugatgan boʻlsa, demak, uning tugʻilgan sanasini 577/1180-yil atrofida deb [[faraz]] qilish mumkin. Yaʼni [[asar]] yozib tugatilgan sanadan 60 yoshni chegirib tashlansa, [[olim]]ning tugʻilgan yili oydinlashadi.
Ammo [[olim]]ning [[vafot]] sanasi nomaʼlumligicha qolmoqda. Yuqoridagi [[maʼlumot]]larga tayanib, [[alloma]] taxminan 637/1240-yildan soʻng [[vafot]] etgan deyishimiz mumkin<ref>Ўрта аср шарқ алломалари ва мутафаккирларининг тарихий-фалсафий мероси энциклопедияси. – Самарқанд: Имом Бухорий халқаро маркази, 2016. – Б. 399.</ref>.
== Asarlari ==
Muhammad ibn Mahmud ibn Husayn Majduddin Ustrushaniyning ilmiy-maʼnaviy merosini „''Kitobu-l-fusul''“ („Fasllar kitobi“), „''Jomiʼ ahkomi-s-sigʻor''“ („''Kichik [[hukm]]lar [[toʻplam]]i''“), „''Al-fatovo''“, („''[[Fatvo]]lar''“) „''Al-quruz va-d-duyun''“ („''Muddatsiz va muddatli [[qarz]]lar''“) va „''Al-asʼila va-l-ajviba''“ („''[[Savol]]lar va [[javob]]lar''“) kabi [[asar]]lari tashkil etadi.

== Adabiyotlar ==

* [[Samarqandlik allomalar]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi}}

[[Turkum:Samarqandlik allomalar]]