Ziyosfera

Muhammad ibn Makkiy

Shamsiddin (شَمْس ٱلدِّين) Abu Abdulloh Muhammad ibn Makkiy ibn Homid an-Nabatiy al-Amiliy al-Jizziniy[1] (tax. 1334–1385)[2], ash‑Shohid avval nomi bilan tanilgan[1] (arabcha: ٱلشَّهِيد ٱلْأَوَّل‎‎, „Birinchi shahid“), zamonaviy Livan hududidagi Jizzindan chiqqan XIV asr shia musulmon olimi va faqihi edi. U al-Lum’a ad-Damashqiyya ( ٱللُّمْعَة ٱلدِّمَشْقِيَّة) („Damashqiy yaltirash“) asari muallifi sifatida mashhur. Garchi u oʻz dini yoʻlida halok boʻlgan birinchi musulmon yoki birinchi shia boʻlmasa-da, u „Shahid al-avval“ (Birinchi shahid) nomi bilan tanilgan, chunki u shafqatsiz tarzda oʻldirilgan, yuksak mavqega ega boʻlgan ilk shia olimi hisoblanadi.

Hayoti

Muhammad ibn Makkiy hijriy 734-yil (milodiy 1334-yil)da Jabal Omilda tugʻilgan. Uning „al-Jizziniy“ nisbasi uning oilasi ham zamonaviy Livandagi Jizzindan ekanini koʻrsatadi. Muhammad ibn Makkiy 16 yoshida hozirgi Iroqdagi Hilla shahrida tahsil olishga borgan. U 21 yoshida uyiga qaytib keladi. Muhammad ibn Makkiy Damashqdagi diniy ulamolardan biri sifatida mavqe qozonish uchun taqiyya usulidan foydalangan: sunniylarni sunniy fiqhi asosida hukm qilgan, shialarni esa yashirin ravishda shia fiqhi asosida hukm qilgan[2].

Vafoti

U hijriy 786-yil Jumoda al-avval oyining toʻqqizinchi sanasi payshanba kuni (taxminan milodiy 1385-yil), sulton Barquq hukmronligi davrida qatl etilgan. Uning oʻlimi molikiy mazhabi olimlaridan birining fatvosiga binoan, bu fatvo esa shofiiy mazhabi faqihi tomonidan maʼqullangan holda amalga oshirilgan. Unga qoʻyilgan ayblovlar qatoriga rafz, islomning yirik shaxslari, Muhammadning sahobalari va ahli baytini, jumladan Oysha, Abu Bakr va Umarni kamsitish, Nusayriy eʼtiqodiga ergashish va sharob ichishni joiz sanash kirardi[3].

Bu ayblovlar dastlab Jabal Omil hududidan keltirilgan, avvalda oʻn ikki imomchilik shia mazhabiga mansub boʻlgan ikki sobiq shogirdi tomonidan ilgari surilgan. Ulardan biri, Yusuf ibn Yahyo, hokimiyatga al-Amiliyning „jirkanch taʼlimotlari va razil eʼtiqodlari“ tafsilotlari keltirilgan, (Jabal Omildan boʻlgan sobiq shialarning 70 nafarining imzosi qoʻyilgan) hisobot topshirgan[4][5].

Biroq shia tarjimayi hol yozuvchisi al-Xvansariyga koʻra, al-Amiliy Damashq hokimiga yoʻllagan maktubida bu ayblovlarni rad etib, „Paygʻambar va uni sevganlarning barchasini, istisnosiz barcha sahobalarni“ sevishini taʼkidlagan[6]. U Damashq qal’asida bir yil qamoqda saqlangan, soʻngra boshi tanasidan judo qilingan. Uning jasadi shahar ichida sazoyi boʻlgan va hatto toshboʻron ham qilingan, soʻngra yoqib yuborilib, kuli havoga sovurilgan.

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 Scarcia Amoretti, B. (1993). "Muḥammad b. Makkī". in Bosworth, C. E.. Encyclopaedia of Islam. Volume VII: Mif–Naz (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. p. 407. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_5361. ISBN 978-90-04-09419-2. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=Mu%E1%B8%A5ammad+b.+Makk%C4%AB&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search. 
  2. ↑ 2,0 2,1 Holy People of the World: A Cross-cultural Encyclopedia, Volume 1. ABC-CLIO, 2004 — 432-bet. ISBN 9781576073551. 
  3. ↑ ; Rula Jurdi Abisaab (contributor)Distant Relations: Iran and Lebanon in the Last 500 Years. I.B.Tauris, 2 Apr 2006 — 70-bet. ISBN 9781860645617. 
  4. ↑ STEFAN H. WINTER (1999). "Shams al-Din Muhammad ibn Makki "al-Shahid al-Awwal" (d. 1384) and the Shi'ah of Syria". Mamlūk Studies Review (THE UNIVERSITY OF CHICAGO): 173. doi:10.6082/M1862DM5. http://mamluk.uchicago.edu/MSR_III_1999-Winter.pdf. Qaraldi: 25 September 2014. 
  5. ↑ ; Rula Jurdi Abisaab (contributor)Distant Relations: Iran and Lebanon in the Last 500 Years. I.B.Tauris, 2 Apr 2006 — 69-bet. ISBN 9781860645617. 
  6. ↑ STEFAN H. WINTER (1999). "Shams al-Din Muhammad ibn Makki "al-Shahid al-Awwal" (d. 1384) and the Shi'ah of Syria". Mamlūk Studies Review (THE UNIVERSITY OF CHICAGO): 174. doi:10.6082/M1862DM5. http://mamluk.uchicago.edu/MSR_III_1999-Winter.pdf. Qaraldi: 25 September 2014.  


"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Muhammad_ibn_Makkiy" dan olindi