Ziyosfera

Muhammad ibn Saud

Муҳаммад ибн Сауд (тахминан 1710 — 1765 йй.) — Дирия амири (1726—1744-йй.) — Саудия биринчи давлатининг (Дирия амирлиги[1]) асосчиси ва биринчи ҳукмдори (1744—1765-йй.).

Муҳаммад ибн Сауд
(арабча: محمد بن سعود ‎‎)
 1-Саудия давлати амири
Мансаб даври
1744 – 1765
Ўтмишдоши Дирия амирлиги
Вориси Абдулазиз ибн Муҳаммад
Дирия амири
Мансаб даври
1726 – 1744
Ўтмишдоши Зайд ибн Мигрин
Кейингиси давлат ташкил қилинган
Шахсий маълумотлари
Таваллуди
(арабча:  محمد بن سعود بن محمد آل سعود‎‎)

1710-йил тах.
Дирия, Ар-Риёд
Вафоти 1765-йил
Ар-Риёд
Миллати араб
Турмуш ўртоғи Муди бинт Ватбан
Болалари Абдулазиз, Файсал, Сауд, Али, Абдуллоҳ
Отаси Сауд ибн Муҳаммад ибн Микрин
Касби Давлат арбоби
Дини ислом (салафийлик)

Биография

Бану Ҳанифа қабиласининг Ал Микрин уруғи вакили ҳисобланади. 1720-йилдан 1725-йилгача Дирия амири бўлган Сауд ибн Муҳаммад ал Микриннинг[2] ўғли.

ХВИИ аср охири — ХВИИИ аср бошларида Саудия Арабистонининг марказий қисми бўлган Нажд — тарқоқ бадавий қабилалари ва қўшни вилоятлардан келган қабилалар бир -бири билан урушувчи воҳалар йиғиндиси бўлиб таснифланган . Баъзи қабилалар ва воҳалар Макка соҳибларига бож тўлаганлар ва мунтазам равишда ҳижозликлар ҳужумига учрайдилар. Бироқ, очарчилик ва ички тартибсизликлар Ҳижознинг кучига путур етказди ва 1720-йиллардан бошлаб улар Марказий Арабистонга ҳужум қилишни тўхтатдилар. Бундан фойдаланиб, Арабистон шарқида Бану Холид қабиласидан бўлган Шайх Баррак кучая бошлайди ва Наждга бостириб киради. Ўша даврда Нажд қабилаларини бирлаштира оладиган ягона куч йўқ эди. Ҳар бир қабиланинг ўз шайхи бор эди ва ҳар бир воҳанинг ўз амири бор эди. Улар доимо бир-бири билан низолашиб келишарди.

Абдулваҳҳобнинг ғоялари

ХВИИИ аср бошларида Арабистонда илоҳиёцҳунос Муҳаммад ибн Абдулваҳҳоб пайдо бўлди. У ҳақиқий тавҳидга қайтишга чақирар, минг йиллар давомида Исломда вужудга келган авлиёларга сиғинишни ва бошқа янгиликларни рад этарди, бадавийлар орасида ҳанузгача кенг тарқалган ва кўпинча ислом билан бирлашиб кетган турли хил маҳаллий исломгача эътиқодларни қоралайди. Муҳаммад ибн Абдулваҳҳоб Басра, Ҳураймал ва Уяйнада ваъз қилган, лекин ҳеч қаэрда уни тушунадиганлар топмаган. Тахминан 1744-йилда Ибн Абдулваҳҳоб Дирияга жойлашди, у ерда бир неча издошларига эга бўлади, улар орасида амирнинг икки укаси ва рафиқаси бор эди.

Бу вақтда Дирия кичик ва камбағал шаҳар эди. Аназа қабиласидан бўлган Муҳаммад ибн Сауд 1726-йилда йилда бир қатор фуқаролик жанжалларидан сўнг амир сифатида тахтга ўтиради. Тез орада у Муҳаммад ибн Абдулваҳҳобнинг ғоялари билан тўлиб-тошади ва унинг имкониятларини юқори бахолайди. Чекишни, ипак кийим кийишни ва шовқинли байрамларни ўтказишни рад этган ваҳҳобийлар, беғубор ҳаёт тарзи билан ажралиб турадиган Усмонли зодагонларининг мухолифларини ўз томонларига оғдирадилар. Тавҳид тамойили, маҳаллий култлардан воз кечиш, илгари тарқаб кетган араб қабилалари бирлашган ядрога айлантирди.

Муҳаммад ибн Абдулваҳҳоб Дирияга келганидан сўнг амир Муҳаммад Ибн Сауд янгиланган дин байроғи остида ҳужумлар ўтказа бошлади ва шу туфайли у тезда атрофдаги қабилалар орасида обрў-эътибор қозонишни бошлади. Аввалига унга Уяйна амири Усмон ибн Муаммар ёрдам берди, у ўз вақтида Муҳаммад ибн Абдулваҳҳобни ўзидан узоқлаштирганидан афсусда эди. Аммо Абдул Ваххоб Усмоннинг гуноҳини кечирмади. У хиёнатда (Ал-Хаса амири билан махфий алоқа қилганликда) айбланади ва жума намози пайтида ўлдирилади.

Ибн Сауднинг бошқа рақиби Ар-Риёд амири Даҳҳам ибн Даввас эди. Муҳаммад Ар-Риёдга бир қанча муваффақиятли ҳужумлар уюштиради 1757-йилда Даҳҳамнинг ҳаракатларига тўсқинлик қилиш учун шаҳар яқинида қал’а қуради. 1760-йилларнинг бошларида Даҳҳам Ибн Сауднинг устунлигини тан олишга мажбур бўлди. Шу билан бирга, Айяна мустақиллигини йўқотди, у ерда саудийларга тўлиқ бўйсунган ҳукмдор қамоққа ташланади.

1764-йил охирида саудийлар Нажрондан катта кўчманчилар босқинига дуч келишди. Мағлубиятдан сўнг, Ибн Абдулваҳҳобнинг эпчиллиги туфайли, Ибн Сауд нажронликларга ал-Хасадан ёрдам кучлари келишидан олдин улар билан сулҳ тузишга муваффақ бўлди. Хасаликлар отрядлари тўплар билан қуролланганига ва уларга Ар-Риёд ва Ал-Харж амирлари қўшилганига қарамай, Дирияниололмадилар.

Оиласи

Ибн Сауднинг рафиқаси Муди бинт Аби Ваҳтон Ал Қатир бўлган. Унинг Хотини Муҳаммад бин Абдул Ваҳҳоб билан учрашишида муҳим рол ўйнаган[3][4]. Унинг беш нафар ўғли бор эди:

  • Сауд;
  • Файсал;
  • Абдулазиз;
  • Абдуллоҳ;
  • Али.

Улардан Сауд ва Файсал 1747-йилда жангда ҳалок бўлганлар[5].

Муҳаммад бин Сауд содда кийинган ва Мамлук ва Усмонли ҳукмдорларидан фарқли ўлароқ, унинг қуроллари безакларсиз эди[6].

Вафоти

1765-йилда амир Муҳаммад ибн Сауд вафот этади ва тахт унинг катта ўғли Абдул Азизга ўтади[7][8].

Мерос

Саудия Арабистони Подшоҳлигидаги Ислом университети Имом Муҳаммад ибн Сауд шарафига номланган.

Манбалар

  1. ↑ Т. Р. МcҲале (Аутумн 1980). „А Проспеcт оф Сауди Арабиа“. Интернатионал Аффаирс. 56-жилд, № 4. 622–647-бет. дои:10.2307/2618170. ЖСТОР 2618170.
  2. ↑ Жоҳн Пике. „Кинг Абдул Азиз Бин Абдул Раҳман Ал-Сауд“. Глобал Сеcуритй. 2018-йил 26-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 12-июл.
  3. ↑ Парваиз Аҳмад Кҳандай (2009). А Cритиcал Аналйсис оф тҳе Религио-Политиcал Cондитионс оф Модерн Сауди Арабиа (ПДФ) (ПҳД тҳесис). Алигарҳ Муслим Университй.
  4. ↑ „Интервиэw. Принcе Амр бин Моҳаммед“. ПБС. Фронтлине. Қаралди: 2020-йил 16-октябр.
  5. ↑ Гарй Самуэл Саморе (1984). Роял Фамилй Политиcс ин Сауди Арабиа (1953-1982) (ПҳД тҳесис). Ҳарвард Университй. 18-бет. ПроҚуэст 303295482.
  6. ↑ Моҳамед Моҳамед Эл Амроуси (2001). Беёнд Муслим спаcе: Жеддаҳ, Мусcат, Аден анд Порт Саид (ПҳД тҳесис). УCЛА. 24-бет. ИСБН 978-0-493-48568-3. ПроҚуэст 304688724.
  7. ↑ Билал Аҳмад Куттй (1997). Сауди Арабиа ундер Кинг Фаисал (ПДФ) (ПҳД тҳесис). Алигарҳ Муслим Университй. 27-бет.
  8. ↑ Самиаҳ Барони (2006). Сауди Арабиа анд Эхпансионист Wаҳҳабисм (МА тҳесис). Университй оф Cентрал Флорида. 36-бет.

Адабиёт

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Muhammad_ibn_Saud" dan olindi