Muhammad masjidi
40°21′55″Н 49°50′04″Э / 40.36528°Н 49.83444°Э
| Масжид | |
_1.JPG) | |
| Мамлакат |  Озарбайжон
|
| Шаҳар | Боку |
| Йўналиши | шиа |
| Масжид тури | Жомеъ-Масжид |
| Меъморий услуб | Ширван-Абшерон архитектура мактаби |
| Меъмор | Мəҳəммəд ибн Əбу-Бəкр |
| Бинокорлик | 1078—1079 |
| Ҳолати | амалдаги |
| Таровиҳ | 
|
| Саҳарлик ва ифторлик |
|
| Сайт | [ичеришеҳер.гов.аз Расмий сайт] |
Муҳаммад масжиди (озарбайжонча: Мəҳəммəд мəсcиди) — Озарбайжон пойтахти Боку шаҳридаги бизнинг давримизга қадар сақланиб қолинган энг қадимий масжид. Икки: ер ости ва ер усти қаватларидан иборат масжид биноси Х-ХИ асрларда қурилган. Масжиднинг қурувчи устаси Муҳаммад ибн Абу Бакрдир[1].
Тарихи
Масжиднинг икки асосий номи мавжуд. 1723-йилда руслар Бокуни босиб олганларидан кейин масжидга Синиққалъа номи берилган. Шаҳарнинг энг қадимги масжидининг минораси, ўша йилнинг 26-июн куни Каспий қирғоғи бўйлаб юрган Пётр И артиллерияси Бокуга қарата ўқ узганда ҳам зарар кўрган. Артиллерия снарядлари миноранинг ярмини бузиб юборган ва шундан кейин „Синиққалъа“ деб номланган. Ёдгорликнинг асл номи номаълум. Масжиднинг шимолий қисмида куфий хатидаги ёзувда шундай дейилган:
Меҳрибон ва раҳмли Аллоҳ номи билан бошлайман. У бу масжидни қуришни буюрди. Устад ар-раис Муҳаммад ибн Абу Бакр тўрт юз етмиш биринчи йил[2][3]
Кўплаб мутахассислар Муҳаммад Абу Бакр ўғлини масжид меъмори деб билишади. Таниқли олим Жафар Қияси котибнинг матнидан Муҳаммад Абу Бакр ўғли масжиднинг буюртмачиси бўлганлиги ва у шаҳар мери бўлганлиги аниқ кўриниб турибди[4].
Муҳаммад масжиди - Бокудаги сақланиб қолган энг қадимий масжид ва унинг минораси Шимолий Озарбайжон минораларидан энг қадимийидир. ХХ асрнинг бошларига қадар Синигқалъа бир қаватли масжид эди ва унинг баландлиги минора билан таққослаганда кичик эди. Иккала томондан унга бириктирилган бинолардан холос қилинганидан сўнг, ёдгорликнинг пастки қисми очиқ бўлди. Минора ва масжид биносининг асл ҳолати тикланди.
Архитектура тузилиши
Иншоот хусусиятлари
Архитектор масжид қурилган қия релефдан фойдаланиб, ноёб фазовий тузилишга эга бўлган икки қаватли, битта минора масжидни моҳирлик билан яратган. Юқори қаватдаги намозгоҳ (майдони 40 кв. м) режа ва муҳандислик ечимига биноан пастки қаватни такрорлайди. Яшаш хонасининг шимолга қараган эшиги олдида кичик жой - остона, ҳар бир қисқа томонида ичкарига кенгайиб борадиган кичик дераза бор. Жанубий деворнинг ўртасида меҳроб ёнида катта деразалар мавжуд. Шу сабабли, Муҳаммад масжидининг намозхонаси яхши ёритилган.
Минораси
Муҳаммад масжиди - миноранинг композицион устунлиги намозхонанинг сиғими билан боғлиқ эмас. Шунга асосланиб, шунингдек, намозхонанинг кичиклиги каби, баъзи тадқиқотчилар масжид минорадан кейин қурилган деб даъво қилмоқдалар[5].
Масжид минораси силиндр шаклида бўлиб, аста-секин юқорига қараб торайиб боради. Мутахассисларнинг фикрига кўра, минора кузатув пункти сифатида ишлатилган. Миноранинг юқори қисмини ўраб турган йирик сталактитлар нафақат декоратив элемент ролини ўйнайди, балки конструктив характерга. Балкон тошларида чиройли геометрик безаклар ўйилган. Минора ХИ асрда қурилган деб тахмин қилинади[6].
Манбалар
- ↑ Зия Бüнядов, Азəрбайcан Атабəйлəр дöвлəти
- ↑ Ҳ.Қ. 471 = М. 19.07. 1078-8.07.1079
- ↑ Əбу Бəкр ибн əз-Зəки. Раудат ал-Куттаб вə Хадикат ал-Албаб. Əли Севимин нəşри, Анкара, 1972
- ↑ C. Қияси, Низами дöврüнüн мемарлıқ абидəлəри, Бакı, İşıқ нəşрийятı, 1991, сəҳ 43.
- ↑ C. Қияси – Низами дöврüнüн мемарлıқ абидəлəри, Бакı, İşıқ нəşрийятı, 1991, сəҳ 44.
- ↑ Бакı вə Абşэронда İслам мəдəниййəти абидəлəри: мəсcидлəр[сайт ишламайди]