Муллагали Ахметжанович (Гали Ахметович) Яушев (1864, Оренбург вилояти – 1926, Тошкент) татар ҳомийи ва жамоат арбоби, биринчи гилдия савдогари. Ака-ука Яушевлар савдо уйи раҳбари ҳамда савдогар Яушевлар сулоласининг вакили.

Муллагали Яушев Ахметжанович
Таваллуди 5-декабр 1864-йил
Вафоти 1926-йил
Тошкент, СССР

Тадбиркорлиги

Муллагали Яушев Абдулвали Ахметжанович Яушевнинг укаси бўлиб, акасининг вафотидан кейин1906-йилда оилавий корхонани бошқарган[1]. Яушевлар компаниясининг асосий фаолияти саноат ва қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқариш билан савдо қилишга қаратилган эди.

Муллагали Яушевнинг раҳбарлиги даврида „Ака-ука Яушевлар“ савдо уйи бир нечта йирик замонавий савдо марказларини қурди: Троицк (1911), Челябинск (1913), Тошкент ва Қўстанайда (1915)[2]. Троицкда битта 4 қаватли бинонинг қурилиши 300 минг рублни ташкил этди ва унинг ходимлари сони 125 кишига етди[3].

1915-йилда Муллагали Яушевга тижорат маслаҳатчиси унвони берилди.

Ижтимоий фаолияти

Муллагали Яушев Ахметжанович 1906-йил январда Петербургда бўлиб ўтган Иккинчи Бутунроссия мусулмонлари қурултойи делегати бўлган.

Татар либерал ҳаракати[4] ва жадидчилик ҳаракатининг фаол иштирокчиси эди.

Ахметжанович 1914–1917-йилларда Тринитй Cитй Дума ва Тринитй Дистриcт Земство Ассамблеяси мажлисининг асосий овоз берувчилари қаторида бўлган.

1917-йил октябр ойида Татар-Башкир миллий-маданий мухториятининг миллий ҳукумати комиссияси аъзоси бўлган[5]. Шунингдек, унинг фондига 100 минг рубл хайрия қилган[6].

Хайриялари

Троицкдаги Муллагали Яушев уйи, ҳозирда минтақавий аҳамиятга эга бўлган маданий мерос об’экти

Яушев 1901–1906-йилларда Троицк мусулмонлар хайрия жамиятининг фахрий аъзоси ва 1907–1917-йилларда эса унинг раиси бўлган. 1901-йилда ғазначи этиб сайланди. У мусулмонлар уйи ижроия комиссиясини бошқарган[7].

Муллагали Яушев 1909-йилда Қўстанайдаги мусулмон хайрия жамияти, 1914-йилда эса бошланғич таълим муассасалари ўқувчиларига ғамхўрлик қилиш учун „Трилистник“ жамияти асосчиларидан бири бўлган.

1914-йилда оиласи билан Троицкда аёллар мадрасасини ташкил этади[8].

Яушев Санкт-Петербургда собор масжиди қурилиши учун 1 минг рубл хайрия қилди.

Манбалар

  1. ↑ „Проект «Культурная карта Казахстана» — Костанайская соборная мечеть“. 2017-йил 6-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 28-октябр.
  2. ↑ „ПАССАЖУ ЯУШЕВЫХ — 100 ЛЕТ!“. 2016-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 28-октябр.
  3. ↑ „Нотҳинг фоунд фор 2013 10 Яушевйи“ (ру-РУ). Қаралди: 2023-йил 3-ноябр.[сайт ишламайди]
  4. ↑ Рауф Гизатуллин: Булгарлики средней Волги. Образес современной толерантности демонстрировал Троицк эщэ в ХИХ веке – Южноуралская панорама, 11 Августа 2015
  5. ↑ Д. Н. Денисов, А. Ю. Хабутдинов. Формированиэ и эволюция мусулманских общин Троицка и Челябинска в консе ХВИИИ – начале ХХ века – Татариcа, 17/2/2021
  6. ↑ Великая российская революция 1917 года и мусулманскоэ движениэ – Центр гуманитарних инициатив, Институт истории РАН, Москва, Санкт-Петербург, 2019 – с. 391
  7. ↑ „100 великих предпринимателей России“ " Номинанти " Яушев Абдулвали Ахметжанович
  8. ↑ В октябре исполниця 100 лет одному из примечателних зданий Челябинска – бившему пассажу Яушевих – Южноуралская панорама, 25 Сентября 2013