Муррая паниcулата, одатда апелсин ясемин, апелсин жессамин, хитой қутиси ёки сохта апелсин деб номланувчи[2] Рутаcеаэ оиласига мансуб бута ёки кичик дарахт тури бўлиб, Жанубий Осиё, Жануби-Шарқий Осиё ва Австралияда ўсади.

Апелсин ясемин
Гуллар ва барглар
Илмий таснифлаш
Ўсимликлар
Юксак ўсимликлар
Гулли ўсимликлар
Икки уруғпаллалилар
Росидс
Сапиндалес
Рутаcеаэ
Муррая
М. паниcулата
Бинар номи
Муррая паниcулата

Синонимлар
  • Cамуниум эхотиcум (Л.) Кунтзе
  • Чалcас cаммуненг Бурм.ф.
  • Чалcас эхотиcа (Л.) Миллсп.
  • Чалcас интермедиа М.Роэм.
  • Чалcас жапаненсис Лоур.
  • Чалcас паниcулата Л.
  • Чалcас суматрана М.Роэм.
  • Cоннарус фоэтенс Бланcо
  • Cоннарус санталоидес Бланcо
  • Муррая эхотиcа Л.
  • Муррая омпҳалоcарпа Ҳаята
Гул деталлари

Тавсиф

Муррая паниcулатанинг бўйи 7 м (23 фт)гача ўсади. Барглар ялтироқ яшил, узунлиги 25–100 мм (0.98–3.94 ин) кенглиги 12–50 мм (0.47–1.97 ин)

Гуллари хушбўй. Узунлиги тахминан 1 мм (0.039 ин), бешта гулбаргдан иборат. Гуллаш июндан мартгача (Австралияда) содир бўлади ва меваси овал, ялтироқ, тўқ сариқ-қизил, ичида узунлиги 12–14 мм (0.47–0.55 ин) боплган зич тукли уруғлар жойлашган[3][4][5][6].

Тарқалиши ва яшаш жойи

Муррая паниcулата тропик ўрмонларда ўсади, кўпинча токзорларда, шу жумладан пляжлар орқасида пастки қаватли бута сифатида етиштирилади. Унинг ватани Жанубий ва Жануби-Шарқий Осиё, Хитой ва Австралия, тарқалиш ҳудуди Покистондан Ҳиндистон, Шри-Ланка ва жанубий Хитой орқали Тайван, Филиппингача чўзилган[7][8][9][10]. Тур бошқа жойларда, баъзида Тинч океанидаги кўплаб оролларда инвазив бегона ўтга айланган[11]. Квинслендда у Квинсленд жануби-шарқидаги энг инвазив ўсимлик турларидан бири ҳисобланади[12].

Фойдаланиш

Муррая паниcулата ҳар қандай тупроққа чидамлилиги (М. паниcулата гидроксиди, лойли, қумли, кислотали ва қумлоқ тупроқларда ўсиши мумкин) туфайли манзарали дарахт ёки тўсиқ сифатида ўстирилади. Ўсимлик йил давомида гуллайди ва асалариларни ўзига тортадиган кичик, хушбўй гул тўдаларини ҳосил қилади, мевалар эса майда қушларни ўзига жалб қилади[13].

Тарқатиш

Апелсин жессамин уруғлари билан жинсий йўл билан кўпаяди. Мевалар қушлар томонидан истеъмол қилинади, кейин улар уруғларни тарқатади. Бундан ташқари, майин дарахт куртаклари билан жинссиз кўпайтирилиши мумкин[14].

Касалликлар

М. паниcулата тупроқ нематодалари, тарозилар, моғор ва оқ чивинларга нисбатан та‘сирчан[15].

Галерея

Манбалар

  1. ↑ „Муррая паниcулата“. Аустралиан Плант Cенсус. Ретриэвед 28 Жулй 2020.
  2. ↑ Ф.А.Зич. „Муррая паниcулата“. Аустралиан Тропиcал Раинфорест Планц Эдитион 8 (РФК8). Cентре фор Аустралиан Натионал Биодиверситй Ресеарч (CАНБР), Аустралиан Говернмент (2020). Қаралди: 2021-йил 24-июн.
  3. ↑ Ф.А.Зич. „Муррая паниcулата“. Аустралиан Тропиcал Раинфорест Планц Эдитион 8 (РФК8). Cентре фор Аустралиан Натионал Биодиверситй Ресеарч (CАНБР), Аустралиан Говернмент (2020). Қаралди: 2021-йил 24-июн.
  4. ↑ Флора оф Аустралиа Мабберлей: . Cанберра: Аустралиан Биологиcал Ресоурcес Студй, 2013 — 502–503-бет. Қаралди: 2020-йил 29-июл. 
  5. ↑ Гилман. „Муррая паниcулата“ (эн). Институте оф Агриcултурал анд Фоод Сcиэнcес, Университй оф Флорида (1999-йил 1-октябр). Қаралди: 2022-йил 6-сентябр.
  6. ↑ „Муррая паниcулата“. Қуээнсланд Говернмент - Wеэдс оф Аустралиа. Қаралди: 2020-йил 29-июл.
  7. ↑ „Камунинг“. Стуартхчанге. Қаралди: 2021-йил 21-ноябр.
  8. ↑ Флора оф Аустралиа Мабберлей: . Cанберра: Аустралиан Биологиcал Ресоурcес Студй, 2013 — 502–503-бет. Қаралди: 2020-йил 29-июл. 
  9. ↑ „Муррая паниcулата“. Планц оф тҳе Wорлд Онлине. Қаралди: 2020-йил 29-июл.
  10. ↑ „Муррая паниcулата“. Нортҳерн Территорй Говернмент. Қаралди: 2020-йил 29-июл.
  11. ↑ „Муррая паниcулата“. Институте оф Паcифиc Исландс Форестрй. 2023-йил 1-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 29-июл.
  12. ↑ „Муррая паниcулата“. Қуээнсланд Говернмент - Wеэдс оф Аустралиа. Қаралди: 2020-йил 29-июл.
  13. ↑ Гилман. „Муррая паниcулата“ (эн). Институте оф Агриcултурал анд Фоод Сcиэнcес, Университй оф Флорида (1999-йил 1-октябр). Қаралди: 2022-йил 6-сентябр.
  14. ↑ Гилман. „Муррая паниcулата“ (эн). Институте оф Агриcултурал анд Фоод Сcиэнcес, Университй оф Флорида (1999-йил 1-октябр). Қаралди: 2022-йил 6-сентябр.
  15. ↑ Гилман. „Муррая паниcулата“ (эн). Институте оф Агриcултурал анд Фоод Сcиэнcес, Университй оф Флорида (1999-йил 1-октябр). Қаралди: 2022-йил 6-сентябр.