Musa Shorman

Мусо Шорманов (1819, ҳозирги Павлодар вилояти, Баянаул тумани, Баянаул қишлоғи —26.12.1884, Омби) — Баянаул ташқи округи катта султони, би, нотиқ .

Биография

Қаржас уруғидан машҳур би Шорман Кушиқулининг тўнғич ўғли. Шўрмон бининг Мусодан ташқари Мустафо, Исо, Ўзхон исмли уч ўғли ва Зейнеп исмли қизи бор эди. Шўрмонов ўз даври учун анча билимдон, машҳур ва обрўли шахс эди. У икки йил зобит Александр Лукин қўлида таҳсил олди ва 1833-йилда рус тилида гапириш ва ёзишни ўрганди. Баянаул ташқи округи очилганда издошлари бошлиғи этиб сайланган, 1843-йилдан бери туман судяси. 1844-йили масжид қурилишини ташкил қилиб, Баянаулда мадраса очди. 1847-49 йил 60 мингга яқин қозоқлар Сибирдан кўчирилиб, округга жойлаштирилди. 1854-йилдан — катта султон. Шўрмонов икки марта Москва ва Петербургда: 1855-йилда. 1856-йилда рус подшоси Николай И вафот этганида. У подшоҳи Александр ИИ нинг тож кийиш маросимига борди. У жамоат ишларида фаол иштирок этиб, жияни, таниқли олим Ч.Валихонов билан яқин алоқада бўлган. Абайнинг отаси Қўнанбой ишни текшириш учун Омбига чақирилганда, Дала генерал-губернаторга кафолат бериб, уни ҳибсдан озод қилади. 1868-йил 1869-йилда округлар ёпилгандан ва янги бошқарув қоидасига кўра катта султонлик бекор қилингандан кейин. Шўрмоновга полковник ҳарбий унвони берилди ва унга йилига 350 сўм маош билан таътилга чиқарилди. Энди у ўз мамлакатининг этнографик хусусиятларини ўрганди. Сибирда нашр этилган газеталарга материалларни тақдим этиш, География жамияти ва унинг Г.Н.Потанин, Н.И.Ядринцев, Н.Ф.Костилецкий каби аъзолари учун қозоқ мамлакати ҳақида материаллар тайёрларди. Россиянинг маъдан изловчи савдогарлари кела бошлаганда, уларнинг йўлбошчилари қозоқларга жой-сув номларини русчалаштирмасликни қатъий топширдилар. 1882-йил Дала генерал-губернатори Г.А.Колпаковский Павлодар ва Семей уездлари чегараларини белгилашда қатнашган. Қозоқ ёшларини тарбиялашга катта эътибор бериб, Ғарбий Сибир раҳбарларига кўчманчи дала гимназиясини очиш тўғрисида бир неча бор хат ёзади. Шорманов Павлодар вилояти, Баянаул тумани, Оқкелин қишлоғида дафн этилган.