Mushak tizimi
Мушаклар одамнинг таянч-ҳаракат аппаратининг фаол қисмини ташкил қилади ва организмнинг ҳаёт фаолияти учун энг зарур бўлган ҳаракат вазифасини бажаради. Мушаклар кимёвий энергияни механик энергияга айлантирувчи тизим ҳисобланади. Қисқара олувчанлик кўплаб ҳужайра турларида кузатиладиган хусусият саналади. Бироқ бу хусусият мушак ҳужайраларида жуда юқори даражаларда амалга ошади. Тизим қисқарганида куч, энергия ва иссиқлик ишлаб чиқаради; шундай қилиб ҳаракат вужудга келади. Ҳаракатлар қисқариш ва кенгайиш шаклида амалга ошади. Мушаклар, айни пайтда танани ва аъзоларни атрофдан келадиган ташқи таъсирларга қарши ҳимоя қилиб, таянч вазифасини ҳам О ъ з зиммасига олади. Мушак ҳолатининг баҳоланишида, нерв узатиш тезлиги ҳисобланишида, рефлекс кўрикларида қўлланиладиган мушакнинг электр фаоллигининг ёздирилишига электромиограмма (ЭМГ) дейилади[1].
Мушак тўқима ҳужайралари бошқа баъзи тўқима ҳужайраларига кўра баҳоланган анча узун бўлади: ушбу шакли туфайли мушак толаси (мушак ҳужайраси) номини олади. Мушак тўқима ҳужайраларининг пўстлоғига сарколемма, ситоплазмасига саркоплазма, эндоплазмик тўрига саркоплазмик тўр дейилади. Ҳужайраларнинг энергияга бўлган эҳтиёжи кўп бўлгани учун саркоплазмада кўп сонда митохондрива ва саркоплазмик тор жойлашади. Шунингдек, саркоплазмада қисқариб кенгайиш хусусияти бўлган, бир-бирига параллел узайган миофибрилла деб аталувчи толачалар бўлади. миофибриллалар актин ва миозин деб аталувчи протеин ипчалардан (миофиламент) ҳосил бўлган. Актин бир-бири устига спирал шаклида ўралган иккита протеин занжири ҳисобланади. Ҳар қайси актин молекуласида миозин ва калсий ионлари учун бирикиш жой мавжуд бўлади. Миозин молекулаларининг ҳар бири катта шарсимон бош билан тугаган, бир-бири устига ўралган икки протеин занжири ҳисобланади[2].
Мушак тўқимани ҳосил қилувчи миофибриллалар оч ва тўқ соҳалардан ҳосил бўлувчи тасмасимон шаклда кўрилса, кўндаланг-тарғил мушак номини олади. Скелет мушаклари ва юрак мушаги кўндаланг-тарғил мушак тузилишида бўлади. Миофибриллалари тасма шаклини олмаган мушаклар эса силлиқ мушак деб номланади.
Манбалар
- ↑ ОДАМ АНАТОМИЙАСИ» ФАНИДАН О„ҚУВ УСЛУБИЙ МАЖМУА, Тошкент – 2017 — 16-бет. Қаралди: 10-сентабр 2023-йил.
- ↑ , архивсана= параметри ҳам кўрсатилиши зарур. Мушаклар (гёлогиа) Мушаклар ҳақида умумий ма`лумот. Қаралди: 10-сентабр 2023-йил (20-сентабр 2019-йилда асл нусхадан [ архивланган]).
Ҳаволалар
- мушаклар ҳақида тўлиқ маълумот (Wайбаcк Мачине сайтида 2025-01-28 санасида архивланган)
- Мушак-скелет тизими ҳақида маълумот (Wайбаcк Мачине сайтида 2025-01-28 санасида архивланган)