Mushketon

Мушкетон (франсузча: моусқуэтон; Моусқуэтон, шунингдек, тромблон блундербасс ва грапплинг қуроли[1] деб номланувчи тарихий ўқотар қуролнинг бир тури.
Тавсифи
Дастлаб, 20 дан 28 тагача (250-350 грамм) ўқ отишадиган кичик қуроллар, кейин эса отлиқлар ёки денгизчилар учун тумшуғи снаряддан кенгроқ бўлган махсус қисқа найзали қуроллар деб номланди. Баррелнинг бундай жойлашуви қуролни отишма (ёки оддийгина туғралган қўрғошин) билан ўрнатишга имкон берди. Қисқартирилган бочка мушкетдан енгилроқ, аммо отишманинг аниқлигини камайтирди. Аниқлик фақат отишма пайтида катта зарар майдони билан қопланди. Бундан ташқари, галлопда ўқ отишда, ҳар қандай ҳолатда ҳам нишонга олиш осон эмас эди
Ушбу турдаги қуроллар тахминан 16-асрнинг ўрталарида пайдо бўлган ва дастлаб денгиз флотида, 17-асрнинг иккинчи ярмидан бошлаб отлиқ қўшинларда ҳам ишлатилган. Отлиқ блундербусс, шунингдек, карбинларнинг чап томонида (элкама-камар деб аталадиган) металл қавс бор эди, бунинг учун чап елкадан ўтадиган слингнинг пастки қисмига илгак бириктирилган. Шундай қилиб, блундербусс чавандознинг ўнг томонидан эркин осилиб, баррел пастга, отни бошқаришга имкон беради. Агар керак бўлса, уни тезда ушлаб, отиб ташлаш мумкин эди. Баъзи мамлакатларда (Англия, Голландия, Франсия, Италия) блундербусларни тромбон ёки тромбон деб аташ мумкин[2].
Учи думалоқ ёки эллиптик шаклдаги кичик қўнғироқ (ҳуни) билан Мушлетон жуда кенг тарқалган. Қўнғироқнинг мақсади баррелга порох ва ўқ отилишини энгиллаштиришдир (бу айниқса отлиқлар учун муҳим эди). Мушкетонлар ишлаб чиқариш жараёнида қўнғироқ чайқалишнинг тарқалишини (ва шунга мос равишда вайрон бўлиш майдонини) оширади деган нотўғри тушунча мавжуд эди, гарчи бу аслида бундай эмас: тарқалишини ошириш учун. буcкшот, бу фақат баррел охирида ҳуни қилиш учун эмас, балки бутун баррелни бир хилда кенгаядиган конус шаклида қилиш керак эди. Бироқ, бундай қуроллар ҳам ишлаб чиқарилган, лекин жуда камдан-кам ҳолларда (юқори нарх туфайли); Унинг мисолларидан бири Шуваловнинг " махфий гаубицаси ".
Мушкетларнинг калибрлари 25 мм га, ўқнинг оғирлиги 60-80 г, бочканинг узунлиги 900-930 мм тенг, жами 1200-1250 мм.
ХВИИИ асрда Усмонли империясида махсус тарқатиш олинган. Усмонли тромблонлари бундай қуролларнинг Европа намуналаридан биринчи навбатда кичик ўлчамлари ва декорацияси билан ажралиб турарди.
19-асрнинг бошларида тромблонлар тўп сифатида ишлатилган.
Мушкетонлар (тромблонлар) 20-аср бошларига қадар испан контрабандачилари ва қароқчилари орасида машҳур бўлган; улар буни „трабуко“ деб аташган, шунинг учун улар трабукерлар номини олдилар.
Шунга ўхшаш дизайндаги тўппончалар ҳам бор эди, айниқса 18-асрнинг иккинчи ярмида ва 19-асрнинг бошларида машҳур бўлган[3].
Мушкетонлар Россияда
Блундербусс Россияда тахминан 17-асрнинг ўрталаридан бошлаб пайдо бўлган ва дастлаб „ов милтиғи“ ёки „ов милтиқ“ деб номланган. 18-асрдан бошлаб уларга „блундербусс“ номи қўшилган. Ушбу асрнинг бошидан бошлаб улар Тамбов, Олонец, Липецк ва Туладаги рус қурол заводларида ишлаб чиқарила бошланди. 18-асрнинг биринчи 10 йиллигида Олонец заводида бир қатор экспериментал моделлардан сўнг, армия ва денгиз флоти учун стандарт моделга айланган блундербусс ишлаб чиқилди. Улар асосан флот учун қурол ишлаб чиқаришга ихтисослашган Олонец ва Липецк заводларида ишлаб чиқарилган. Масалан, фақат 1709-йилда Олонец заводи 1050 мушкетон ишлаб чиқарган.
Пиёда полкларининг мушкетёрлари
Қизиғи шундаки, рус мушкетлари нафақат флот ва отлиқларга, балки пиёда полкларига ҳам кирган. Преобразҳенский ва Семёновский полклари 1700-йилларнинг бошларида 504 та қўпол автобус олди; 1720-1721 йилларда 100-150 бирлик Азов, Тринитй, Вйборг, Архангелск полклари. Мускетонлар, шунингдек, Ингерманланд пиёда полкини ва Финландия корпусининг полкларини қабул қилишди. Вақти-вақти билан гвардия полкларига блундербусс кирарди ва уларнинг сони турли полкларда жуда кўп ўзгариши мумкин эди. Мисол учун, Семёновский полкида 1769-йилда 214 та, Измаиловский полкида эса атиги 20 та бўлган. 1770-йилларда қўриқчилар полкларида блундербуслар арматура билан алмаштирилди[2].
Ҳарбий денгиз кемаси
"Флотнинг қуролланиши" жадвалига кўра (1734), жанговар кемалар учун 36 дан 50 тагача (кеманинг ўлчамига қараб) қўпол автобуслар, фрегат учун 30 та ва кичик эшкак эшувчи кемалар учун 12 тагача бўлган. 1772-йилдан. Эҳтимол, узоқ танаффусдан сўнг, улар флотга мушакбозларни этказиб беришни давом эттирадилар. Аср бошидаги намунадан унчалик фарқ қилмайдиган моделни ишлаб чиқариш Тула заводи томонидан амалга оширилди: 1772-73 йилларда — 1511 дона; 1777-йилда — 623 дона; 1779 — 236 дона; Шу билан бирга, Сестрорецк заводи қўпол автобусларни таъмирлаш билан шуғулланган (эҳтимол эски масалалар). 1780-йилларда денгиз блундербусларининг иккита янги модели пайдо бўлди — битта бочка узунлиги 560-562 мм ва розеткада калибрли 35-36 мм, иккинчи модел сезиларли даражада қисқароқ (баррел узунлиги 360 мм), лекин айни пайтда каттароқ калибрли (42-44 мм)[2].
Пол И давридаги Россия империясининг ҳарбий-денгиз флоти низомида шундай дейилган: "Ҳар бир денгизчида бир жуфт тўппонча, қилич ёки интрепел ёки қўпол тўппонча ва мис трубкада ёниб турган таёқчали бир нечта граната бўлиши керак. шляпасида" .
Қал’анинг мушкетонлари
"Умумий Низом"га (1730) кўра, ҳар бир қал’ада 60-70 мушкетон бўлиши керак эди, бу умумий рақам 4950 дона эди. Болтиқбўйи (Болтиқ) қал’аларида қўпол автобуслар сони 1740 тага кўпайтирилиб, ҳар бири 100 тагача, Ревал қал’асида эса 200 га яқин эди. Шу билан бирга, кўплаб қал’алар аслида битта бирликка эга бўлолмайди.
1780-йилларда қал’аларда ҳар бир қал’ага 10-60 бирлик тўғри келиши керак эди, бу жами 1640 бирликни беради, лекин аслида улар 278 та эди.
19-асрнинг биринчи чорагида қал’а блундербусс хизматдан чиқарила бошланди[2].
Отлиқ Блундербусс
Отлиқ қўшинларининг стандарт модели 1790-йилгача пайдо бўлади. У 45 бирлик олган полкнинг вориси Cуирассиэр учун махсус мўлжалланган эди. 1798-99 йилларда Лифе Гуссар полки худди шундай қўпол автобусни олди. Отлиқ қўшинлари денгиз ва серфларга қараганда энгилроқ ва қисқароқ бўлиб, овал қўнғироққа эга эди[2].
Қизиқ фактлар
- Мускетон — адабий қаҳрамоннинг исми: Александр Дюманинг " Уч мушкетёр ", " Йигирма йилдан кейин ", " Викомте де Брагелон ёки ўн йилдан кейин " трилогиясидаги Портоснинг хизматкори.
- Собиқ Югославиядаги фуқаролар уруши даврида милтиқ гранаталари тромблонлар (ёки кўпроқ трамблонлар) деб аталар эди[4].
Манбалар
- ↑ Клод Блэр. Пистолеты мира. Москва: Центрполиграф, 2007 — 38-бет. ИСБН 978-5-9524-3044-0.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Маковская Л.К.. Ручное огнестрельное оружие русской армии конца ХИВ-ХВИИИ веков. Определитель. - Раздел Мушкетон. Москва: Военное издательство, 1992.
- ↑ Блэр, Клод.. Пистолеты мира. Москва: Центрполиграф, 2007 — 39-бет. ИСБН 978-5-9524-3044-0.
- ↑ „Русские добровольцы в Боснии. Глава 4“. 2013-йил 2-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30-октабр 2013-йил.
Адабиётлар
- Мушкетон // Энсиклопедический словар Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.