Muso Bugʻroxon

Мусо Байташхон — Қорахонийлар давлатининг бешинчи раҳбари ва иккинчи мусулмон хони эди. Унинг исми кўпинча Тонга Иллиг, Арслон Хон (Тазкира Бухоро Хонида) сифатида тилга олинади. Унинг укаси кичик хон бўлиб, мамлакатнинг ғарбий қисмлари унга тегишли эди.

Ҳукмронлиги

Унинг ҳукмронлиги даврида Қочо ва Хотанга қарши ҳужумлар уюштирилган. У Қашқар яқинида сувни тежаш ва транспортни ривожлантирди ва мактаб, масжид ва кутубхоналар қурулишига асос солди^[1]. Ибн ал-Асирнинг ёзишича, 960-йилда унинг ҳукмронлиги даврида 200 минг туркий халқ исломни қабул қилган^[2]. Сомонийлар Абул Ҳасан Саид, Хотим ва Абузар Аммар ат-Тамимий бу борада муҳим рол ўйнаган. Мусо Байташ 971-йилда Қорахонийлар давлатига ҳужум қилганида, Қашқарни вақтинча Хўтан қироли Виса Сурага (尉迟输罗) топширди ва катта ғалабага эришди. Ўлжалар орасида аёллар ва болалардан ташқари филлар ҳам бўлиб, улар Сун империясидан Хитойга ўлпон сифатида юборилган. Унинг ҳукмронлиги қачон тугаганлиги ҳақида аниқ маълумот мавжуд эмас.

Мусо Байташхоннинг фақат бир ўғли Али Арслонхон И тирик қолади. Қашқарнинг Бешкерем (伯什克热木乡) қишлоғида жойлашган қизи Буви Марямнинг қабри мусулмонлар учун муқаддас зиёратгоҳ ҳисобланади^[3].

Қорахонийлар сулоласи

Билга Кул Қодир хоқон (850 - 880) Бозир Арслонхон (? - 910) Оғулчак Арслонхон (910 - 920) Абдулкарим Сотуқ Буғрохон (920 - 955) Мусо Буғрохон (955 - 958) Сулаймон Арслонхон И (968 - 970) Али Арслонхон И (970 - 998) Аҳмад ибн Али Арслонхон (998 - 1017) Мансур ибн Али (1017 - 1024) Аҳмад Тоғонхон ИИ (1024 - 1026) Юсуф Қодирхон (1026 - 1032) Сулаймон Арслонхон ИИ (1032 - 1040)
Шарқий Қорахонийлар давлати Сулаймон Арслонхон ИИ (1032 - 1056) Муҳаммад Буғрохон (1056 - 1057) Иброҳим Буғрохон И (1057 - 1059) Маҳмуд Тўғрулхон (1059 - 1074) Умар Тўғрулхон (1074 - 1075) Хорун Буғрохон ИИ (1075 - 1102) Жаброил Қодирхон (1102 - 1103) Аҳмад Арслонхон ИИ (1103 - 1128) Иброҳим Буғрохон ИИ (1128 - 1156) Муҳаммад Буғрохон ИИИ (1156 - 1180) Юсуф Тамғачхон ИИ (1180 - 1205) Муҳаммад Буғрохон ИВ (1205 - 1211)	Ғарбий Қорахонийлар давлати Иброҳим ибн Наср (1040 - 1068) Шамсулмулк (1068 - 1080) Хизрхон (1080 - 1087) Аҳмадхон ибн Хизрхон (1087 - 1089) Ёқубхон‎ (1089 - 1095) Масудхон И‎ (1095 - 1097) Сулаймон Тамғачхон (1097) Маҳмудхон И‎ (1097 - 1099) Жаброил Қодирхон (1102 - 1103) Арслонхон Муҳаммад (1102 - 1130) Наср ИИ (1128 - 1129) Аҳмад Қодирхон ИИИ (1129 - 1130) Ал-Хасан (1130 - 1132) Иброҳим Буғрохон ИИ (1132) Маҳмудхон ИИ (1132 - 1141) Иброҳим Тамғачхон ИИИ (1141 - 1156) Али ИИ (1156 - 1160) Масудхон И‎‎И (1160 - 1170) Наср ИИИ (1170 - 1171) Муҳаммад Тамғачхон ИИИ (1171 -1178) Иброҳим ибн Ҳусайн (1178 - 1202) Усмон ибн Иброҳим (1202 - 1212)	Қорахонийлар Фарқона кағонлиги Наср-теғин (1013) Мансур Абул Музаффар (1013 - 1024) Моҳаммед Аин ад-Давла (1041 - 1052) Иброҳим (1059) Абд ал-Мумин (-) Али (-) ал-Хасан (-) Хусейн Жалол (1132 - 1156) Махмуд Тоган-хон (1156 - 1164) Иброҳим Арслан-хон (1164 - 1178) Наср (1178 - ?) Моҳаммед (? - 1182) Қодир-хон (? - 1209) Махмуд (? - 1213)

Манбалар

↑ Лиу, Зҳиухуан. 维吾尔族历史. Чина Соcиал Сcиэнcе Пресс, 1995.
↑ Кемалоğлу, Проф Др İляс; Палабıйıк, Проф Др Муҳаммет Ҳанефи; Öзкуюмcу, Проф Др Надир; Ҳункан, Проф Др Öмер Сонер; Гüрбüз, Доç Др Мерем. İслам Тариҳи ве Медениети - 8: Мüслüман Тüрк Девлетлери-1 (тр). Сиер Басим Яйин Дагитим Сан. Ве Тиc. Лтд. Сти., 2018-10-30. ИСБН 9786057558381.
↑ Беллер-Ҳанн, Илдико; Cесàро, М. Cристина; Финлей, Жоанне Смитҳ. Ситуатинг тҳе Уйгҳурс Бетwеэн Чина анд Cентрал Асиа (эн). Роутледге, 2016-12-14 — 151-бет. ИСБН 9781351899895.

[1] Лиу, Зҳиухуан. 维吾尔族历史. Чина Соcиал Сcиэнcе Пресс, 1995.

[2] Кемалоğлу, Проф Др İляс; Палабıйıк, Проф Др Муҳаммет Ҳанефи; Öзкуюмcу, Проф Др Надир; Ҳункан, Проф Др Öмер Сонер; Гüрбüз, Доç Др Мерем. İслам Тариҳи ве Медениети - 8: Мüслüман Тüрк Девлетлери-1 (тр). Сиер Басим Яйин Дагитим Сан. Ве Тиc. Лтд. Сти., 2018-10-30. ИСБН 9786057558381.

[3] Беллер-Ҳанн, Илдико; Cесàро, М. Cристина; Финлей, Жоанне Смитҳ. Ситуатинг тҳе Уйгҳурс Бетwеэн Чина анд Cентрал Асиа (эн). Роутледге, 2016-12-14 — 151-бет. ИСБН 9781351899895.

[1]

[2]

[3]