Muso al-Kozim
Мусо ал-Козим (مُوسَىٰ ٱبْن جَعْفَر ٱلْكَاظِم (араб тили); 745–799) — ислом пайғамбари Муҳаммад авлодидан бўлиб, ўн икки имомлик шиа исломида еттинчи имом ҳисобланади. Мусо кўпинча ўзининг сабр-тоқати ва мулойим феъл-атворига ишора қилувчи ал-Козим (сўзма-сўз таржимаси „босиқ“, „сабрли“) унвони билан танилган. У 745-йилда Мадинада шиаларнинг олтинчи имоми Жаъфар ас-Содиқ оиласида таваллуд топган. Жаъфар ас-Содиқ ўз меросхўрини Аббосий халифаларининг ғазабидан асраш мақсадида ворисни ошкора тайинламай, 765-йилда вафот этган. Бунинг натижасида келиб чиққан ворислик инқирози, охир-оқибат, ал-Козим фойдасига ҳал бўлган ва ҳозирда исмоилийлар деб аталадиган мухолиф гуруҳ асосий шиа оқимидан ажралиб чиққан[1].
Мусо ал-Козим مُوسَىٰ ٱلْكَاظِم | |
|---|---|
|
Мусо ал-Козимнинг ХВИ асрдаги Усмонли тасвири | |
| Унвони |
ал-Казим (лит. 'тҳе форбеаринғ) ал-Абд ал-Салиҳ (лит. „тҳе ҳолй сервант“) |
| Шахсий маълумотлар | |
| Таваллуди |
тах. 745-йил 8-ноябр (7 Сафар 128 ҲЙ) |
| Вафоти |
тах. 31-август 799-йил (53 ёшда) (25 Ражаб 183 ҲЙ) |
|
Ал-Казимия масжиди, Бағдод, Ироқ 33°22′48″Н 44°20′16.64″Э / 33.38000°Н 44.3379556°Э | |
| Дини | Шиа Ислам |
| Турмуш ўртоқ(лар)и | Нажма (ёки Туктам) |
| Фарзандлари |
Фарзандлари рўйхати
|
| Ота-онаси |
|
| Бошқа номлари | Баб ал-Ҳаwаъиж |
Имом Содиқ вафотидан сўнг Мусо ал-Козим Мадинада қолди ва у ерда сиёсатдан четланиб, ўзини диний таълимотга бағишлади. Шунга қарамай, у Аббосий халифалари томонидан қаттиқ назорат остида бўлиб, вояга етган ҳаётининг кўп қисмини уларнинг зиндонларида ўтказди. Бу чекловларга қарши туриш учун у Аббосийлар империяси бўйлаб ўз издошларининг ишларини ташкил этиш ва улардан диний эҳсонлар йиғиш мақсадида маҳаллий вакиллардан иборат яширин тармоқ тузди. Тахминан 795-йилда бошланган унинг сўнгги қамоқ муддати 799-йилда Бағдод зиндонида вафоти билан якунланди. У Аббосий халифаси Ҳорун ар-Рашиднинг фитнаси билан заҳарланган бўлиши мумкин. Ал-Козим ва унинг набираси Муҳаммад ал-Жаводнинг мақбараси Бағдоднинг Қодҳимия шаҳридаги ўн икки имомга эътиқод қилувчи мусулмонлар учун машҳур зиёратгоҳ ҳисобланади.
Мусо ал-Козим ўн икки имомлик та’лимотидан ифротий қарашлар ва ғулувни (гҳулуww) бартараф этишда муҳим рол ўйнаган. Унинг фиқҳий масалаларга берган жавоблари “Васият фил-ақл” асарида сақланиб қолган ва унга кўплаб дуолар нисбат берилади. Мусо ал-Козим, шунингдек, суннийликда ўзининг тақводорлиги билан ҳурматга сазовор бўлган ва ҳадисларнинг ишончли ровийси (етказувчиси) ҳисобланади. У тасаввуфдаги олтин силсиланинг бир ҳалқасидир ва ба’зи сўфий авлиёлар кўпинча у билан боғланади. Ал-Козимга пайғамбарларга хос бўлмаган турли кароматлар нисбат берилади, бу кўпинча унинг олдиндан билиш қобилиятини (башоратини) та’кидлайди. Ундан сўнг имомликни ўғли Али ар-Ризо давом эттирган.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Абу ал-Фараж ал-Исфаҳани, Мақатил ал-Талибиййин; Аҳмад ибн Аби Я'қуб ал-Я'қуби, Тарикҳ ал-Я'қуби.
Адабиётлар
- Тҳе Пропҳет'с Ҳеир - Тҳе Лифе оф Али ибн Аби Талиб. Яле Университй Пресс, 2021. ИСБН 9780300252057.
- Ҳисториcал Диcтионарй оф Ислам, Тҳирд, Роwман & Литтлефиэлд, 2017. ИСБН 9781442277236.
- "Имāм Мūсā ал-Кāзим анд Сūфī Традитион". Исламиc Cултуре 64 (1): 1–14. 1990.
- Тҳе Дивине Гуиде ин Эарлй Ши'исм - Тҳе Соурcес оф Эсотериcисм ин Ислам. Стате Университй оф Неw Ёрк Пресс, 1994. ИСБН 0791421228.
- "Мофаżżал ал-Жо'фи". Энcйcлопаэдиа Ираниcа (Онлине нашри). 2000. ҳттпс://ираниcаонлине.орг/артиcлес/мофаззал-ал-жофи.
- Редемптиве Суфферинг ин Ислāм - А Студй оф тҳе Девотионал Аспеcц оф 'Āшūрā' ин Тwелвер Шī'исм. Де Груйтер, 1978. ИСБН 9783110803310.
- Багҳестани, Эсмаил (2014). "Жаwад, Имам" (фа). Энcйcлопаэдиа оф тҳе Wорлд оф Ислам. 11. Энcйcлопаэдиа Исламиcа Фоундатион. ИСБН 9789644470127. Арчивед фром тҳе оригинал он 2019-07-16. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20190716043019/ҳттпс://рч.аc.ир/артиcле/Детаилс/7588.<!--->
- "Тҳе Счисм ин тҳе Партй оф Мūсā ал-Кāẓим анд тҳе Эмергенcе оф тҳе Wāқифа". Арабиcа 47/1 (1): 78–99. 2000. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/4057529.
- Cампо, Жуан Э., эд (2009). "Жаафар ал-Садиқ (cа. 699-765)". Энcйcлопедиа оф Ислам. Фаcц Он Филе. 386–387 б. ИСБН 9780816054541. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/ислам-энcйcлопедиа-оф-ислам-2009/паге/н421/моде/2уп.
- "Эсмā'īл б. Жа'фар ал-Ṣāдеқ". Энcйcлопаэдиа Ираниcа. ВИИИ/6. 1998. 625–626 б. ҳттпс://www.ираниcаонлине.орг/артиcлес/эсмаил-б-жафар-ал-садеқ.
- Мартин, Ричард C., эд (2004). "Исма'или". Энcйcлопедиа оф Ислам анд тҳе Муслим wорлд. 2. Маcмиллан Публишерс. 628–629 б. ИСБН 0028656040. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/энcйcлопедиаофис0002унсе/паге/628/моде/2уп.
- Тҳе Исмā'īлīс - Тҳеир Ҳисторй анд Доcтринес, Сеcонд, Cамбридге Университй Пресс, 2007. ИСБН 9780511355615.
- Флеэт, Кате; Крäмер, Гудрун; Матринге, Денис эт ал., эдс (2008). "'Алидс". Энcйcлопаэдиа оф Ислам (Тҳреэ нашри). дои:10.1163/1573-3912_эи3_CОМ_26329. ИСБН 9789004171374. ҳттп://дх.дои.орг/10.1163/1573-3912_эи3_CОМ_26329.
- А Ҳисторй оф Ши'и Ислам. И.Б. Таурис, 2013. ИСБН 9781780768410.
- Шорт Ҳисторй оф тҳе Исмаилис - Традитионс оф а Муслим Cоммунитй. Эдинбургҳ Университй Пресс, 2020. ИСБН 9780748679225.
- Тҳе Чарисматиc Cоммунитй - Ши'ите Идентитй ин Эарлй Ислам. Стате Университй оф Неw Ёрк Пресс, 2007. ИСБН 9780791470336.
- Доналдсон, Дwигҳт М.. Тҳе Ши'ите Религион (А ҳисторй оф Ислам ин Персиа анд Ирак). Лузаc анд Cомпанй, 1933.
- „Муҳаммад анд тҳе Cалипҳате“, Охфорд Ҳисторй оф Ислам. Охфорд Университй Пресс, 1999 — 1–62-бет. ИСБН 0195107993.
- Глеаве, Роберт (2008). "Жа'фар ал-Ṣāдеқ и. Лифе". Энcйcлопаэдиа Ираниcа. ХИВ/4. 349–351 б. ҳттпс://ираниcаонлине.орг/артиcлес/жафар-ал-садеқ-и-лифе.
- Шī'ī Ислам - Ан Интродуcтион. Cамбридге Университй Пресс, 2014. ИСБН 9781107625785.
- Ши'исм, Сеcонд, Эдинбургҳ Университй Пресс, 2004. ИСБН 0748618880.
- "Ḡолāт". Энcйcлопаэдиа Ираниcа. ХИ/1. 2001. 62–64 б. ИССН 2330-4804. ҳттпс://ираниcаонлине.орг/артиcлес/голат.
- "Жа'фар ал-Ṣāдиқ". Энcйcлопедиа Британниcа. 2022. ҳттпс://www.британниcа.cом/биограпҳй/Жафар-ибн-Муҳаммад.
- Неттон, Иан Ричард, эд (2008). "Муса ал-Казим (Абу'л-Ҳасан Муса ибн Жа'фар)". Энcйcлопедиа оф Исламиc Cивилисатион анд Религион. Роутледге. 456–457 б. ИСБН 9780700715886. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/энcйcлопедиаофис0000унсе_ҳ2т8/паге/456/моде/2уп.
- Оccултатион оф тҳе Тwелфтҳ Имам - А Ҳисториcал Баcкгроунд. Роутледге, 1986. ИСБН 9780710301581 (2017-йил 15-июлда асл нусхадан архивланган).
- Жафри, С. Ҳусаин М.. Оригинс анд Эарлй Девелопмент оф Ши'а Ислам. Лонгман, 1979. ИСБН 0582780802.
- Беарман, П.; Бианқуис, Тҳ.; Босwортҳ, C.Э. эт ал., эдс (2012). "Мūсā Ал-Кāẓим". Энcйcлопаэдиа оф Ислам (Сеcонд нашри). Брилл Публишерс. дои:10.1163/1573-3912_ислам_СИМ_5563. ИСБН 9789004161214. ҳттп://дх.дои.орг/10.1163/1573-3912_ислам_СИМ_5563.
- Лалани, Арзина Р.. Эарлй Шī'ī Тҳоугҳт - Тҳе Теачингс оф Имам Муҳаммад ал-Бāқир. И.Б. Таурис, 2004. ИСБН 9781850435921.
- Религиоус Аутҳоритй анд Политиcал Тҳоугҳт ин Тwелвер Ши'исм - Фром Али то Пост-Кҳомеини. Роутледге, 2013. ИСБН 9780415624404.
- "ʿАлī ал-Реżā". Энcйcлопаэдиа Ираниcа. И/8. 1985. 877–880 б. ҳттп://www.ираниcаонлине.орг/артиcлес/али-ал-реза.
- А Cонcисе Ҳисторй оф Суннис анд Ши'ис. Георгетоwн Университй Пресс, 2017. ИСБН 9781626165878.
- Cрисис анд Cонсолидатион ин тҳе Формативе Период оф Ши'ите Ислам - Абū Жа'фар ибн Қиба ал-Рāзī анд Ҳис Cонтрибутион то Имāмите Шī'ите Тҳоугҳт. Дарwин Пресс, 1993. ИСБН 0878500952.
- Ан Интродуcтион то Ши'и Ислам. Яле Университй Пресс, 1985. ИСБН 9780300035315.
- „Wҳат ис Шиите Ислам?“, Воиcес оф Ислам. Греэнwоод Публишинг Гроуп, 2007 — 217–244-бет. ИСБН 978-0275987336.
- Тwелве Инфаллибле Мен - Тҳе Имамс анд тҳе Макинг оф Ши'исм. Ҳарвард Университй Пресс, 2016. ИСБН 9780674737075.
- Жестиcе, Пҳйллис Г., эд (2004). "Казим, Муса ал-". Ҳолй Пеопле оф тҳе Wорлд - А Cросс-cултурал Энcйcлопедиа. 3. АБC-Cлио. 469–470 б. ИСБН 9781576073551. ҳттпс://боокс.гоогле.cом/боокс?ид=Ҳ5cҚҲ17-ҲнМC&қ=Казим.
- Мери, Жосеф W., эд (2006а). "'Али ал-Рида". Медиэвал Исламиc Cивилизатион. 1. Тайлор & Франcис. 35–36 б. ИСБН 9780415966917. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/ислам-медиэвал-исламиc-cивилизатион-ан-энcйcлопедиа/паге/35/моде/2уп.
- Мери, Жосеф W., эд (2006б). "Туси, ал-, Насир ал-Дин (1201–1274 CЕ)". Медиэвал Исламиc Cивилизатион. 1. Тайлор & Франcис. 839–841 б. ИСБН 9780415966917. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/ислам-медиэвал-исламиc-cивилизатион-ан-энcйcлопедиа/паге/839/моде/2уп.
- Исламиc Мессианисм - Тҳе Идеа оф тҳе Маҳди ин Тwелвер Ши'исм. Стате Университй оф Неw Ёрк Пресс, 1981. ИСБН 9780873954587.
- Шариф ал-Қараши, Бақир. Тҳе Лифе оф Имам Муса бин Жа'фар ал-Казим. Ансариян Публиcатионс, 2005. ИСБН 9789644386398.
- Ле визират аббасиде де 749 à 936 (132 à 324 де л'Ҳéгире) (фр), 1959 — 120-бет.
- Ҳоуцма, М.Тҳ.; Арнолд, Т.W.; Бассет, Р. эт ал., эдс (2012). "Мūсā ал-Кāẓим". Энcйcлопаэдиа оф Ислам (Фирст нашри). дои:10.1163/2214-871Х_эи1_СИМ_4888. ИСБН 9789004082656. ҳттп://дх.дои.орг/10.1163/2214-871Х_эи1_СИМ_4888.
- Табатабаи, Муҳаммад Ҳусайн. Ши'ите Ислам. Стате Университй оф Неw Ёрк Пресс, 1977. ИСБН 0873953908.
- Мартин, Ричард C., эд (2004). "Жа'фар ал-Садиқ (c. 701–765)". Энcйcлопедиа оф Ислам анд тҳе Муслим Wорлд. 1. Маcмиллан Публишерс. 369–370 б. ИСБН 0028656040. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/энcйcлопедиаофис0001унсе/паге/368/моде/2уп.
- Wардроп, С.Ф. (1988). Ливес оф тҳе Имамс, Муҳаммад ал-Жаwад анд 'Али ал-Ҳади анд тҳе Девелопмент оф тҳе Ши'ите Органисатион (ПҳД тҳесис). Университй оф Эдинбургҳ.
- Мартин, Ричард C., эд (2004). "'Атабат". Энcйcлопедиа оф Ислам анд тҳе Муслим wорлд. 1. Маcмиллан Публишерс. п. 88. ИСБН 0028656040. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/энcйcлопедиаофис0001унсе/паге/88/моде/2уп.
Викииқтибосда „Муса ал-Казим“ мавзуси бўйича иқтибослар бор.