Muso operatsiyasi
 | Бу мақолада бир қанча муаммолар мавжуд. Илтимос, уларни тузатиб ёрдам қилинг ёки шу муаммоларни мунозара саҳифасида муҳокама қилинг.
|
Мусо операцияси (Моше операцияси) 1984-йил кузидан 1985-йил январигача Эфиопиялик яҳудийларни, Судандан Исроилга эвакуация қилиш учун амалга оширилган Исроил ҳарбий операцияси. Операция Библиядаги Мусо (Моше Раббеину) шарафига номланган.
Эфиопия яҳудийларининг тахминий тақсимоти 1975-йилда Исроил бош раввинлиги эфиопиялик яҳудийларни яҳудий халқига мансуб деб тан олди ва 1977-йилда уларнинг ватанига қайтарилишига рухсат бериш тўғрисида қарор қабул қилинди ва 1984-йилга келиб Исроилга 8000 нафар репатриант етиб келди[1].
1983-1984 – йилларда Эфиопиядаги фуқаролар уруши ва 1983 – йилдаги қурғоқчиликдан кейинги очарчилик натижасида минглаб эфиопиялик яҳудийлар (шунингдек: Бета Исроил ёки Фалаша жамоаси деб аталади) Шимолий Эфиопия ва жанубий ҳудудларга пиёда қочиб кетишди. Бироқ, улар Суданда ҳам хавфсиз эмас эди. 1983-йилда Эфиопия Суданга қарши "Қизил юлдуз" операциясини ўтказди, унинг асосий мақсади Эфиопия фуқароларининг, шу жумладан Фалашасларнинг Суданга қочиб кетишининг олдини олиш эди[2].
Эфиопиядан Судандаги йиғилиш пунктларигача бўлган йўл тоғлар ва чўллар орқали ўтади ва операция бир неча ҳафтадан 3 ойгача давом этди. „Очлик, йўл машаққати, қароқчилар, маҳаллий ҳокимият органларининг ўзбошимчаликлари“ натижасида 4 мингга яқин эфиопиялик яҳудий ҳалок бўлди.
1984-йил ёзида вазият кескин ёмонлашди, чунки Эритрея қўзғолончилари муваффақият қозонгандан сўнг, Эфиопия махфий хизматлари "Фалашаларни ўз муваффақияцизликларида ва Эритрея сепаратистлари билан ҳамкорлик қилишда айблаб, отиб ташлашни ташлашни бошладилар. Эфиопия яҳудийларининг қочиб кетиши жуда катта миқёсни эгаллади. Бу вақтга келиб, Исроилда уларни илгари ташкил этилган Хартум Тел-Авив ҳаво кўприги орқали эвакуация қилиш учун етарли авиация кучлари йўқ эди. Натижада, Моссад ва Судан ва Эфиопияга яширинча келган Исроил ҳарбий денгиз кучлари ёрдамида Фалаша гуруҳларини Қизил денгизнинг Судан қирғоқларига олиб чиқиш ва кейин уларни кемаларда эвакуация қилиш қарор қилинди. Операциянинг „денгиз“ қисми 1984-йил 21-ноябрда бошланган ва 1985-йил 5-январда якунланган[3].
"Решеф типидаги иккита ракета кемаси („Саар-4“) Африка бўйлаб Ўрта ер денгизидан Қизил денгизга мисли кўрилмаган ўтишни амалга оширди, танкерларнинг боклари ёқилғи билан тўлдирилди (Исроил тарихида биринчи марта) фақат денгизда, хорижий портлар…. натижада, нафақат ҳаво, балки денгиз кўпригни ҳам ташкил қилиш мумкин бўлди, бунинг шарофати билан бир ой ичида Исроилга деярли 14 000 Фалаша эвакуация қилинди, уларнинг ярми денгиз орқали. „Моше операцияси қуролсиз амалга оширилди, денгизчилар, учувчилар ва Исроил разведкачилари бунга тайёр эдилар.“ Операция давомида 14 дан 18 минггача эфиопиялик яҳудийлар Исроилга Шимолий Эфиопия ва жанубий Судандаги йиғиш пунктларидан, қарийб ярми денгиз орқали ташилди, улардан 1500 нафари болалар ва ўсмирлар эди.
Операция ҳақидаги маълумотлар оммавий ахборот воситаларига тушганидан сўнг, араб давлатлари Судандан ҳаво транспортини тўхтатишни талаб қилдилар, шундан сўнг Совет Иттифоқи ва Суданнинг Нимеири ҳукумати Исроилга қарши кескин ҳужумлар уюштиришди ва операция тўхтатилди. Охирги 800 нафар қайтиб келганлар 1985-йил январ ойида АҚШнинг ўша пайтдаги вице-президенти Жорж Бушнинг ёрдами билан Еҳошуа операцияси доирасида Исроилга олиб келинган.
2007-йилда Қуддусдаги Герцл тоғида Эфиопиядан Суданга кетаётиб ҳалок бўлган 4000 эфиопиялик яҳудийлар хотирасига ёдгорлик ўрнатилд.
Кинематографияда
- 2005-йил – " Боринг ва яшанг " (Ва, вис эт девиэнс), реж. Раду Миҳаилеану
- 2007-йил – „Мусо операцияси“, ҳужжатли филм, режиссор. Раду Миҳаилеану
- 2019-йил – Қизил денгиз шўнғин курорти (уз: Ред Сеа Дивинг Ресорт), реж. Гидеон Руфф.