Ziyosfera

Mustaqillik kuni (Ozarbayjon)

Mustaqillik kuni (ozarbayjoncha: Müstəqillik Günü) Ozarbayjonda 1918-yil 28-may kuni Ozarbayjon Demokratik Respublikasi (ODR) tashkil topganining yilligini nishonlaydigan milliy bayramdir. 1990-yildan buyon Respublika kuni Ozarbayjonda milliy bayram sifatida nishonlanadi[1].

Mustaqillik kuni
Mustaqillik kuni
2019-yilda Istiglaliyyat koʻchasida oʻtkazilgan marosim.
Turi Umumxalq bayrami
Sana 28-may
Nishonlanishi yillik

2021-yilgacha u Respublika kuni sifatida qayd etilgan. 2021-yil oktyabr oyida u qayta nomlanib, mustaqillik kuni deb atala boshlandi[2][3].

Mustaqillik kunining tarixi

Ozarbayjon Demokratik Respublikasining birinchi bayrogʻi, 1918-yil 24-iyul — 9-noyabr.
Ozarbayjon Demokratik Respublikasi va Ozarbayjon Respublikasi bayrogʻi.

Rossiya imperiyasi qisqa umr koʻrgan 1917-yil fevral inqilobi natijasida agʻdarildi. Mamlakatda zulm ostida ezilgan xalqning milliy harakati boshlandi. 1918-yil 28-may kuni Sharqdagi birinchi dunyoviy demokratik davlat — musulmon Sharqining Ozarbayjon Demokratik Respublikasi (1918–1920) eʼlon qilindi. Mammad Amin Rasulzoda tomonidan asos solingan Ozarbayjon Demokratik Respublikasi turkiy va islom olamida birinchi parlament respublikasi, shuningdek birinchi demokratik, huquqiy va dunyoviy davlat boʻldi[4].

ODRning muhim yutuqlari orasida ayollarga saylov huquqini berish ham bor edi; bu bilan Ozarbayjon dunyodagi ilk davlatlardan biri, shuningdek ayollarga erkaklar bilan teng siyosiy huquqlar bergan ilk koʻpchilik-musulmon mamlakat boʻldi. Ozarbayjon Demokratik Respublikasini rasman tan olgan birinchi davlat Usmonli imperiyasi edi. Bu tarixiy hodisa 1918-yil 4-iyunda yuz berdi[5]. 1918-yil 9-noyabrda Mammad Amin Rasulzodaning taklifi asosida Ozarbayjon Demokratik Respublikasining uch rangli bayrogʻi qabul qilindi[6].

Shunga qadar Ozarbayjon Demokratik Respublikasining bayrogʻi qizil rangda edi. Ozarbayjon Demokratik Respublikasi murakkab va tarang ijtimoiy-siyosiy vaziyatda atigi 23 oy faoliyat koʻrsata oldi. 1920-yil 28-aprelda Sovet Ittifoqi Ozarbayjonga bostirib kirdi. Biroq mustaqillik gʻoyasi yengilmadi va 1991-yilda, Sovet Ittifoqi parchalanganidan soʻng, Ozarbayjon yana oʻz mustaqilligini eʼlon qildi[7][8].

Mustaqillik deklaratsiyasi

Ozarbayjon Rossiya imperiyasidan ajralib 1918-yil 28-may kuni Tiflisda oʻz mustaqilligini eʼlon qildi[9].

Ozarbayjon Demokratik Respublikasi 1917-yilgi Rossiya inqilobi bilan boshlangan va Rossiya imperiyasining qulashi bilan yakunlangan jarayondan soʻng 1918-yil 28-may kuni Ozarbayjon Milliy Kengashi tomonidan Tiflisda tashkil etildi. Tugatilgan Zakavkazye Seymidagi musulmon vakillari oʻzlarini Ozarbayjon Milliy Kengashi sifatida qayta tuzdilar va 1918-yil 28-may kuni yangi millat tugʻilganini eʼlon qildilar. Shu paytgacha faqat geografik atama boʻlgan Ozarbayjon endi davlat nomiga aylandi va ilgari turlicha — tatarlar, kavkazorti musulmonlari va kavkaz turklari deb atalgan qariyb 2 million kishi rasmiy ravishda ozarbayjonliklar deb atala boshlandi[10].

Nishonlash

ODR tuzilganidan bir yil oʻtib, Respublika kuni munosabati bilan hozirgi Ozarbayjon gilam muzeyi joylashgan maydonda harbiy parad boʻlib oʻtdi[11]. Bayram sharafiga ilk yubiley tantanalari 1998-yilda oʻtkazildi. Bu tadbirlar Prezident Haydar Aliyev tomonidan 1998-yil 30-yanvarda imzolangan „Ozarbayjon Demokratik Respublikasining 80 yilligi munosabati bilan“ farmoniga muvofiq keng nishonlandi[12]. 26-may kuni Prezident Aliyev Milliy Majlisda nutq soʻzladi[13], va bir kun oʻtib, u ushbu sana sharafiga tantanali nutq bilan chiqdi[14]. 2001-yilda Moskva patriarxi Aleksi II birinchi marta mamlakatga tashrif buyurib, Respublika kuni tantanalarida ishtirok etdi[15]. 2008-yilda Respublikaning 90 yilligi munosabati bilan pochta markasi chiqarildi[16].

Joylar

Ushbu kun sharafiga Boku metropolitenining bir bekati shunday nomlangan. Dastlab u „28-aprel“ deb atalgan, chunki 1920-yil 28-aprel kuni Ozarbayjonda sovet hokimiyati oʻrnatilgan va ODR faoliyati toʻxtagan edi. Biroq Respublika ikkinchi bor mustaqillikka erishgach, sovet oʻtmishini eslatuvchi bu nom „28-may“ga almashtirildi. Raqamlar oʻzgarmagani uchun faqat soʻzlarni qayta yozish kifoya boʻldi[17].

Galereya

  • Ozarbayjon Demokratik Respublikasining tashkil etilganini yodga oluvchi lavha
    Ozarbayjon Demokratik Respublikasining tashkil etilganini yodga oluvchi lavha
  • Ozarbayjon pochta markasi
    Ozarbayjon pochta markasi

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ Rais Rasulzade (his grandson), "Mammad Amin Rasulzade: Founding Father of the First Republic, " (Wayback Machine saytida 2011-12-08 sanasida arxivlangan) in Azerbaijan International, Vol. 7:3 (Autumn 1999), pp. 22–23.
  2. ↑ Az, Bestapp „Milli Məclis bayramların adlarını dəyişdi“. -Yeni Sabah-. yenisabah.az (2021-yil 15-oktyabr). Qaraldi: 2021-yil 18-oktyabr.
  3. ↑ „Respublika Günü və Milli Müstəqillik Gününün adları niyə dəyişdirilir?“ (2021-yil 8-oktyabr). Qaraldi: 2021-yil 18-oktyabr.
  4. ↑ Tadeusz Swietochowski. Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition. Columbia University Press, 2077. ISBN 0-231-07068-3, ISBN 978-0-231-07068-3 and Reinhard Schulze. A Modern History of the Islamic World. I. B. Tauris, 2000. ISBN 1-86064-822-3, ISBN 978-1-86064-822-9. Citations are at Talk:Azerbaijan Democratic Republic#First or second
  5. ↑ Michael G. Smith. Anatomy of a Rumour: Murder Scandal, the Musavat Party and Narratives of the Russian Revolution in Baku, 1917–20. Journal of Contemporary History, Vol. 36, No. 2 (Apr., 2001), pp. 211–240
  6. ↑ Atabaki, Touraj. Azerbaijan: Ethnicity and the Struggle for Power in Iran. I.B.Tauris, 2000 — 25-bet. ISBN 9781860645549. 
  7. ↑ Swietochowski, Tadeusz. Russian Azerbaijan, 1905–1920: The Shaping of a National Identity in a Muslim Community. Cambridge University Press, 2004 — 129-bet. ISBN 0-521-52245-5. 
  8. ↑ „"The Fate of some of the ADR Parliament Members", Azerbaijan International (7.3) Autumn 1999“. 2018-yil 14-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 29-iyul.
  9. ↑ Азербайджанская Демократическая Республика (1918–1920). Элм, 1998 — 316-bet. ISBN 5-8066-0897-2. 
  10. ↑ Tadeusz Swietochowski. Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition. New York: Columbia University Press, 1995. ISBN 0231070683, p. 129
  11. ↑ „В Баку состоялся военный парад по случаю 90-летия Вооруженных сил - ОБНОВЛЕНО“ (2008-yil 26-iyun). 2018-yil 2-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 2-yanvar.
  12. ↑ „Historical background to the document "Speech of Heydar Aliyev, President of Azerbaijan at the ceremony dedicated to the 80th anniversary of the Azerbaijan Democratic Republic (May 27, 1998)"“. lib.aliyevheritage.org. 2020-yil 5-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 22-noyabr.
  13. ↑ „Speech of the Azerbaijan President Heydar Aliyev at a solemn meeting of Milli Majlis (Parliament) held on the occasion of the 80th jubilee of People´s Republic of Azerbaijan - May 26, 1998“. lib.aliyevheritage.org. 2020-yil 10-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 22-noyabr.
  14. ↑ „From the talk of the President of the Republic of Azerbaijan Heydar Aliyev with the Patriarch of Moscow and all Russia Alexy II - May 28, 2001“. lib.aliyev-heritage.org. 2020-yil 13-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 22-noyabr.
  15. ↑ „Speech of Heydar Aliyev, President of Azerbaijan at the ceremony dedicated to the 80th anniversary of the Azerbaijan Democratic Republic - May 27, 1998“. lib.aliyev-heritage.org. 2020-yil 13-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 22-noyabr.
  16. ↑ Kazemzadeh, Firuz. The Struggle for Transcaucasia: 1917–1921. The New York Philosophical Library, 1951 — 124, 222, 229, 269–270-bet. ISBN 0-8305-0076-6. 
  17. ↑ 125 H. C. Debs., 58., February 24, 1920, p. 1467. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Mustaqillik_kuni_(Ozarbayjon)" dan olindi