Ziyosfera

Muvassin masjidi

Мовассин масжиди ёки Мувассин масжиди[1][2] (арабча: جامع المواسين‎‎) — Марокашнинг Марокаш шаҳридаги Мовассин маҳалласида жойлашган йирик масжид. У ХВИ асрда Саъдийлар султони Абдуллоҳ ал-Ғолиб буйруғи билан қурилган. Масжид янги қайта қурилган маҳалла учун жоме масжиди сифатида хизмат қилиши мўлжалланган бўлиб, мадраса, ҳаммом, кутубхона ва Мовассин фавворасини ҳам ўз ичига олган йирик диний-хайрия мажмуасининг марказий қисми ҳисобланган. Масжиднинг ўзи ушбу даврдаги Марокаш меъморчилигига хос тарзда қурилган, фақат унинг минораси нисбатан паст ва содда бўлиши билан ажралиб туради.

Масжид
Мувассин масжиди
арабча: جامع المواسين‎‎
Мамлакат  Марокаш
Шаҳар Марокаш
Координаталар 31°37′46″Н 7°59′22″W / 31.62944°Н 7.98944°W / 31.62944; -7.98944
Йўналиши сунний
Масжид тури Жомеъ-Масжид
Меъморий услуб Марокаш меъморчилиги
Асосчи Абдуллоҳ ал-Ғолиб
Бинокорлик 1562—1573
Миноралар сони 1 та
Миноралар сони 1 та
Қурилиш материаллари ғишт, ёғоч
Ҳолати амалдаги
Таровиҳ
Саҳарлик ва ифторлик

Этимологияси

„Мовассин“ (ёки мувāссīн) номининг келиб чиқиши аниқ эмас[3][4][5].

Тарихчи Гастон Девердун бу ном маҳаллада яшаган шарифлар оиласи билан боғланади деган халқ орасидаги қарашни қайд этади. Шу сабабли масжид баъзан Жами' ал-Ашраф („Шарифлар масжиди“) деб ҳам аталади[5]. Бироқ тарихчилар бундай оила мавжуд бўлганини тасдиқловчи аниқ далил топа олмаган[5][6]:34.

Девердуннинг яна бир тахминига кўра, бу ном араб тилидаги „пичоқ ясовчилар“ ёки „пичоқсозлар“ маъносини билдирувчи сўздан келиб чиққан бўлиши мумкин. Бу ҳудуднинг асосий кўчасида илгари ҳунармандлар фаолият юритганини билдиради[5]. Иñиго Алмела ҳам ушбу талқинни энг эҳтимолли деб ҳисоблайди, аммо бу масала ҳануз баҳсли эканини таъкидлайди[4].

Тарихи

Масжид Саъдийлар султони Моулай Абдуллоҳ ал-Ғолиб томонидан буюртма қилинган[6]. Қурилиш ишлари 1562–1563-йиллар (ҳижрий 970-йил) ва 1572–1573-йиллар оралиғида олиб борилган[6].

1557–1558-йилларда султон шаҳар яҳудий аҳолисини қасба (қироллик қал’аси) яқинидаги ҳудудга кўчиришни буюрган. Натижада янги яҳудий маҳалласи — меллаҳ ташкил этилган ва у ҳозирги давргача мавжуд бўлиб келган. Меллаҳ қурилиши тахминан 1562–1563-йилларда якунланган[7].

Эски яҳудий маҳаллаларининг бўшаб қолиши шаҳарда катта ҳудудларни қайта қуриш имконини яратди. Мовассин масжиди, шунингдек қурилиши бироз аввал бошланган Баб Доуккала масжиди билан бирга, бу ҳудудда янги „намунавий“ маҳаллалар барпо этиш ва Марокаш шаҳрини янгилаш режасининг бир қисми бўлган[7][2].

Баб Доуккала масжиди каби, у ҳам масжид билан бир қаторда мадраса, кутубхона, бошланғич мактаб, ҳаммом (жамоат ҳаммоми), таҳоратхона (мидаъа) ва ҳожатхоналар, ҳайвонлар учун сув иcиш жойи ҳамда аҳоли учун сув тарқатиладиган жамоат фавворасини ўз ичига олган ягона диний ва фуқаролик мажмуаси сифатида лойиҳалаштирилган[6].

Меъморчилиги ва тузилиши

Масжид ва унинг қўшимча иншоотларининг (қисман қайта тикланган) режа чизмаси[2]. Ундаги элементлар қуйидагиларни ўз ичига олади: 1) масжиднинг саҳни, 2) намоз зали, 3) минора, 4) байт ал-'этикоф, 5) кутубхона, 6) Мовассин фаввораси, 7) мидаъа (таҳоратхона), 8) Мувассин атрофидаги дўконлар, 9) ҳаммом, ва 10) Қур’он мактаби.

Масжид ўзаро туташган бир нечта иншоотлардан иборат мажмуанинг энг йирик қисми ҳисобланади. Ушбу мажмуа таркибига мидаъа (таҳоратхона), ҳаммом (жамоат ҳаммоми), кутубхона, болалар учун Қур’он ўқиш мактаби, мадраса (ҳозир мавжуд эмас) ҳамда айниқса ўша даврда машҳур бўлган жамоат фаввораси ва ҳайвонлар учун сув ичиш қисми киради.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „Марракеш“, Тҳе Грове Энcйcлопедиа оф Исламиc Арт анд Арчитеcтуре. Охфорд Университй Пресс, 2009. ИСБН 9780195309911. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; но техт wас провидед фор рефс намед :1
  3. ↑ Блоом, Жонатҳан М.. Арчитеcтуре оф тҳе Исламиc Wест: Нортҳ Африcа анд тҳе Ибериан Пенинсула, 700-1800. Яле Университй Пресс, 2020 — 249-бет. ИСБН 9780300218701. 
  4. ↑ 4,0 4,1 Алмела, Иñиго (2019). "Религиоус Арчитеcтуре ас ан Инструмент фор Урбан Ренеwал: Тwо Религиоус Cомплехес фром тҳе Саадиан Период ин Марракеш". Ал-Масāқ 31 (3): 272–302. дои:10.1080/09503110.2019.1589973. 
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Девердун, Гастон. Марракеч: Дес оригинес à 1912. Рабат: Éдитионс Течниқуэс Норд-Африcаинес, 1959 — 358-бет. 
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Салмон, Хавиэр. Марракеч: Сплендеурс саадиэннес: 1550-1650 (фр). Парис: ЛиэнАрт, 2016 — 34–76-бет. ИСБН 9782359061826. 
  7. ↑ 7,0 7,1 Wилбаух, Қуэнтин. Ла мéдина де Марракеч: Форматион дес эспаcес урбаинс д'уне анcиэнне cапитале ду Мароc. Парис: Л'Ҳарматтан, 2001. ИСБН 2747523888. 

Ҳаволалар

Викиомборда „Мувассин масжиди“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. 

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Muvassin_masjidi" dan olindi