Muvozanat

Чапдаги расмда нарх мувозанат нархидан пастда, о'нгдаги расмда эса нарх мувозанат нархидан юқорида белгиланган. Иккала ҳолатда ҳам исте'мол қилинган миқдор мувозанат миқдоридан пастроқ эканлигини ко'риш мумкин.

Мувозанат – 1) механикада – бирон-бир аниқ механик тизимга (жисмга) таъсир кўрсатаётган барча кучлар ўзаро тенглашган ҳолат. Жисм барқарор, нобарқарор ва бефарқ бўлиши мумкин. Жисм ҳолатидан бироз оғганидан сўнг яна эски ҳолатига қайца, бундай ҳолат барқарор ҳолати деб аталади. Агар жисм ҳолатидан бир оз оғганидан кейин бу ҳолатдан борган сари узоқлаша бошласа, бундай ҳолат нобарқарор М. ҳолати бўлади. Жисм холатидан бироз оғганидан кейин янги ҳолатида қолса, бундай ҳолатга бефарқ мувозанат ҳолати дейилади (масалан, горизонтал сиртдаги шар); 2) термодинамик мувозанат – бирон-бир тизимнинг барча қисмларида температура, босим ва бошқа макроскопик параметрлар бир хил бўладиган ҳолат. Ҳар қандай изоляси-яланган тизим вақт ўтиши билан шундай мувозанат ҳолатига эришади; 3) Кимёвий мувозанат – кимёвий реаксия бораётган тизимнинг фақат қайтар реаксиялар юз берадиган ҳолати. Бундай М. ҳолатидаги тизимнинг ҳолати параметрлари вақтга боғлиқ бўлмайди, таркиби барқарор бўлади.

Мувозанат ўзи нима? Унинг қандай турлари бор? Мувозанатнинг инсон ҳаётида қандай ўрни бор? Ушбу саволларга жавобни ҳозирнинг ўзида топамиз. Мувозанат бу- механикада бирон-бир аниқ механик тизимга таъсир кўрсатаётган барча кучлар ўзаро тенглашган ҳолат. Жисм барқарор, беқарор ва бефарқ бўлиши мумкин. Бу маълумотлар физик жиҳатдан қараш ҳисобланади.

Интернет маълумотларига кўра мувозанат фақатгина физик жиҳат билан қаралмайди. Бошқа жиҳатларга кўра, мувозанат асосий уч турга бўлинади. Улар: жисмоний мувозанат, психологик мувозанат ва ижтимоий мувозанат.

Жисмоний мувозанат – ҳаракациз ёки ҳаракатланаётганда мувозанатни сақлаш қобилиятини англатади. Бу турли хил тана тизимларини, шу жумладан асаб тизими, мушак тизими ва вестибуляр тизимни мувофиқлаштиришни ўз ичига олади.

• Асаб тизими- сизнинг миянгиз, орқа мия ва неврлар танангизнинг ҳолати ва ҳаракати ҳақида сенсорли маълумот олади ва мос равишда мослашиш учун мушакларга сигналлар юборади.
• Мушак тизими- мушакларингиз, суякларингиз ва бўғинларингиз қўллаб-қувватлаш ва барқарорликни таъминлаш учун биргаликда ишлайди.
• Вестибуляр тизим- вестибуляр тизим ички қулоқда жойлашган бўлиб, улар бош ҳаракатларини ҳис қилиш ва мувозанатни сақлашга ёрдам беради. Булар жисмоний мувозанат ҳақида бироз қисқа, аммо тушунарли маълумотлар ҳисобланади.

Биз кўпинча жисмоний мувозанатга эътабор қарацак ҳам, бизнинг

• Ҳиссий тартибга солиш- сиз ҳис-туйғуларингизни самарали бошқара оласиз. Сиз ҳис-туйғуларнинг кенг доирасини бошдан кечиришингиз мумкин, аммо сиз уларга сизни бошқаришига йўл қоймайсиз.
• Когнитив мослашувчанлик- фикрингизни янги вазиятлар ва қийинчиликларга мослаштира оласиз. Сиз қаттиқ нақшларга ёпишиб қолмайсиз.

• Бардошлилик- сиз муваффақияцизлик ва стрессдан қайтишингиз мумкин. Сиз мослаша оласиз ва ҳаётнинг кўтарилиши ва тушишига дош бера оласиз. Энди эса энг сўнгги мувозанат, яъни „Ижтимоий мувозанат“ ҳақида суҳбатлашамиз. Ижтимоий мувозанат бу- сизнинг ижтимоий ҳаётингизда соғлом мувозанатни топиш ҳақида. Бу ерда сиз: ўзингизни боғлашингиз, чегараларга эга бўлишингиз ва турли хил муносабатларда иштирок этишингиз муҳим рўл ўйнайди. Мувозанат инсонга нафақат жисмоний тушунча, балки тўлақонли ва соғлом ҳаёт учун асосий тамойилдир. Мувозанатни инсон ҳаётидаги асосий ўринлари: яхлит фаровонлик, барқарор ҳаёт, баркамол муносабатлар ҳамда шахсий ўсиш ва амалга ошириш.

Биология

• Гомеостаз
• Осмотик босим

Физик

• Мувозанат нурланиш

Кимё

• Иссиқлик мувозанати
• Кимёвий мувозанат

Иқтисодиёт

• Талаб ва таклиф

Ўйин назарияси

• Неш мувозанати

Ҳаволалар

• Эқуилибриум Евгений Ижикевичнинг Счоларпедиадаги илмий мақоласи