Muz vulqoni
Муз вулқони — бу қуруқликдаги кўл устида сувнинг отилиши ва муз қопламаси орқали шилимшиқлар натижасида ҳосил бўлган конус шаклидаги муз тоғидир. Жараён тўлқинлар билан бошқарилади, шамол тўлқинларнинг музни кесиб ўтиши, вулқонларнинг шакли ва фаоллигини татбиқ қилувчи шаклланишларни яратиши учун энергия беради[1]. Моддалар атмосферага чиқарилгандан сўнг, суюқ сув ва шилимшиқ музлайди ҳамда яна ер юзасига тушади. Шундай қилиб муз вулқоби ҳосил бўлади. Айрим ҳолларда вулқонлардан муз отилиши ҳам мумкин. Бу ҳодиса кўпинча Эри кўли ва Онтарио кўлининг жанубий қирғоғида кузатилади, ушбу ҳодиса ҳарорат музлашдан паст бўлганда ва шамол камида 25 мил / соат (40 км/соат) тезликда қуруқликда эсганда кузатилади. Ҳодиса у ерда қирғоқ эрозиясини камайтириши маълум. Муз вулқонларидаги шаклланишлар вақтинчалик: улар тез-тез бўронлар ва иссиқ об-ҳаво туфайли вайрон бўлади. Кўл бутунлай музлагандан сўнг, вулқоннинг отилиш имкони бўлмайди[2].
Ушбу ҳодиса учун консенсус ном йўқ. Вулқонизмга ва айниқса криовулқонизмга визуал ўхшашлиги туфайли „муз вулқони“ атамаси тез-тез ишлатилади, аммо у мунозарали бўлиб қолмоқда[1][2]. Гейзерлар ва тегишли тузилмалардан фарқли ўлароқ, муз вулқонлари гидротермал эмас.
Муз вулқонидаги отилишлар кўплаб ташриф буюрувчиларни жалб қилиши мумкин, аммо улар хавфли ва мутахассислар одамларга муз тушиши ёки совуқ кўлга сирпаниб тушиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантирмоқда. Муз вулқонлари қорли бойқушлар томонидан сув қушларини қидириш учун ов платформаси сифатида ишлатилади[1][3].
Шаклланиши
Бу вулқон хусусиятлари босим тизмаларидан фарқ қилади, улар музнинг қирғоқ чизиғига ёки бошқа сув оқимига сиқилиши натижасида ҳосил бўлган кўтарилишдир. Муз вулқонлари муз қатламининг четидаги носимметрикликлар билан тўқнашган тўлқинлар натижасида ҳосил бўлади. Анормалликлар тўлқин энергиясини кичик майдонда тўплайди, бу ерда муз В шаклидаги канални ҳосил қилиш учун эрозияланади. Муз ва шилимшиқ сувлар каналнинг қирғоқ учида вулқон конусини ҳосил қилади. Бу жараён бир неча соат давом этади[1]. Кейин каналнинг кўл томони муз билан ёпилиши мумкин, аммо вулқон отилишида давом этади. Тўлқин амплитудаси отилишларни қўзғатиш учун камида бир метр (3 фут 3 дюйм) талаб қилинади, шунинг учун муз вулқонлари бўронли шамолларсиз камдан-кам ҳолларда фаол бўлади. Қуруқлик яқинида ҳосил бўлиш ҳодиса учун зарур бўлган тўлқин энергиясини ўзлаштирадиган рифлар ва қирғоқлар томонидан бостирилади. Шунга қарамай, улар денгиздан узоқроқда каттароқ конусларни ишлаб чиқариши мумкин, бу ерда катта чуқурлик мавжудлиги бунга имкон беради[4].
„Совуқ нуқта“ деб номланувчи музли вулқоннинг бир тури муз тоғчасининг четига тўлқинларнинг парчаланишини талаб қилмайди. Бунинг ўрнига, сув ва шилимшиқлар қирғоқ яқинидаги заиф муз ҳудуди орқали отилиб, тепалик ҳосил қилади. Бу геологик фаол нуқтага ўхшайди.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Сwаско, Миcк, (2015-02-12) „'Иcе волcаноэс' аре а фрозен Чиcаго беач пҳеноменон“. Чиcаго Трибуне.
- ↑ 2,0 2,1 Фаҳнестоcк, Р. К.; Cроwлей, Д. Ж., Wилсон, М.; Счнеидер, Ҳ. (1973) „Иcе Волcаноэс оф тҳе Лаке Эриэ Шоре Неар Дункирк, Неw Ёрк, У.С.А.“. Жоурнал оф Глаcиологй. 2021-йил 5-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 14-июн.
- ↑ Бурлингаме, Лиз (2014-03-01) „А Греат Лакес Оддитй: Иcе Волcаноэс (ПҲОТОС)“. Тҳе Wеатҳер Чаннел. 2020-йил 2-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 14-июн.
- ↑ Долан, Мичаэл, Кимберлй, Паул (2011-02-07) „Иcе Волcаноэс оф Лаке Супериор'с Соутҳ Шоре“. Мичиган Течнологиcал Университй.